- Ben kimim?

Dediklerine göre, herbir yaratılmış, Sânî olan Allah'a, kendi istidad ve hâl lisâniyle, "sen şanı yüce Rabbimizsin" diye cevab vermiş ve herbiri kendini bu cevab verişte bulmuş.

Sıra nefse gelince ise, o aynı soruya şöyle cevab vermiş:

- Ben kimim?

Bunun üzerine nefs kâfir olmuş. Her insan içinde bir köpek taşıyor!

- Ben kimim?

Her mevzuun muhatabının kendi istidad ve hâl lisâniyle cevablandırmakla mükellef olduğu suâl, sadece budur. "Kişi üzerinde bulunduğu işin zamanı içindedir" hikmetine binâen, karşılaştığımız her mevzuda ve yaşadığımız her hâlde İBDA'nın hükmü nedir?

El attığımız ve karşılaştığımız her mevzuda İBDA'nın hükmünü bilmek, aynı zamanda varoluş gâyemiz olarak, İBDA'ya nüfuz edebilme çetinliğini yaşamamızı gerektirir. Bu da, İBDA'da toplu kuvvetin açığa çıkarılışıdır. Yâni İBDA'ya şâhidlik etmektir. İslâmcı tefekkür bahsinde bundan başka ne bir hak vardır, ne bir vazife.

Bilen bilse ki, kişinin kendini bulmasının tek yolu da budur. İBDA'ya karşı nefs-benlik iddia etmek değil, aksisedâ gibi, ben kimim, ben kimim diye sünnet çocuklarını andırır biçimde meydan yerinde dolaşmak değil, sadece kendi istidadımız içinde ona cevab vermek... Herkes ve her şey kendi varlığını ancak bu cevab içinde idrak edici olabilir.

Nasıl ki, şâhidlik etmek, esasen İslâm'ın birinci şartıdır ve baştanbaşa bir varoluş meselesidir. Müslüman namzedine sen kimsin diye sormazlar; ondan Allah'ın birliğine ve Resûl'ün hak oluşuna şâhidlik etmesini, bu mânâyı bütün bir ömründe "dil ile ikrar ve kalb ile tasdik" makamında idrak etmesini isterler. İnsanın olanca varlığı ve benliği de bu şâhidlik işinde açığa çıkar. Bu misâli daha evvel vermiştik!

Oysa camiamızda bunlar pek anlaşılmıyor da, fikir bahsinde kendini göstermek isteyen, İBDA'dan parça buçuk apardıklarıyla, yahut cehdini İBDA'nın söylediğinin aksine vererek, kamera beni de çeksin hesabı don-gömlek sokağa dökülünüyor. Fikir dememiz lâfın gelişi; fikir tecriddir, normdur, formdur, diyalektiktir ve bu zevâtın bu bahislerden nasibine zırnık bile düşmemiştir.

Doğrusu bunlar, fikir haysiyetinin kâfirleridir!

İBDA'dan önce, "İslâm'da fikir mi varmış?" cinsi garibanlıklar sergilenirdi. Aramızdan biri, tepemizde kopan fikir çığlıklarına gözünü çevirecek olsa, harama bakmış gibi kınanırdı.

Sonra İBDA'nın rüzgârıyla, bütün mesele budur sanarak, kafalarını dışarı döndürdüler. Artık Fransa'lardan, Almanya'lardan, Amerika'lardan gelemiyorlar. Bu sefer İslâm'ı unuttular. Kabuk ezberciliklerine nazaran, zaten bilmiyorlardı. Bilmediklerini unuttular.

Şimdi, "sivil toplum", "demokrasi" diye geviş getiriyorlar. Dışta gerçekten ne görmek gerektiğini bilselerdi, mini etek modası gibi entipüften câzibelere aldanmamış olurlardı. Hakikaten içte ne görmek gerektiğini bilselerdi, fersiz gözleri entipüften câzibelere zaten kapılmazdı.

Fakat bugün o modanın, yarın bu modanın peşinden sürüklenen cüce nefslere mukabil, İBDA bir zaman dönümünü, bir çağ ve çığır açıcılığı temsil etmekte. Artık İslâm âlemini iliklerine kadar sömüren akış, tersine dönmüştür. Batı şimdi, olanca kültür verimleriyle bizim hammadde yatağımız ve fikirde sömürü hedefimizdir!

İBDA fikirde bu imkânı sunuyor. Mânâda yeni emperyalizmin kültürünü ve teknolojisini getiriyor. Bu öyle bir süreç ki, bunun sonunda, Batı adamı ortaya koyduğu her eserin bize nasıl bir kuvvet verdiğini anlayacak ve en küçük bir fikir imâlinden kaçınır hâle gelecektir. Aynen böyle bir karikatürün ortaya çıkmasını tabiî ki beklemiyor, sadece İBDA karşısında Batı'nın içine düştüğü durumu, daha başından göstermek istiyoruz.

Ne var ki, bizim dâvâcısı olduğumuz emperyalizm, geçmişte düşmanlarımızın tatbik ettiği vahşî ve yokedici emperyalizme benzemez. Hattâ ona emperyalizm bile denemez. Biz sadece idrak zemini olması bakımından mecâzen emperyalizm dedik. Yoksa bizim dâvâmız, sadece onların bizden çaldıklarını, kendi kendilerinin de yarım yamalak çalmalarından mahvolmalarına sebebiyet veren hikmetleri, onlardan geri almak ve böylece sunacağımız imkân dünyasında onlara da muhtaç oldukları en ileri hürriyet ve medeniyet ruhunu aşılamaktır.

İBDA işte bu yeni çağın kültürünü ve teknolojisini sunuyor ("teknoloji" tâbiri de mecâzî!). Bütün insanlığı kurtaracak medeniyet hamlesini ortaya koyuyor. Bunun için de muhatablarına sadece şöyle soruyor:

- Ben kimim?

Bu soruya cevab ver ve böylece "kendini tanı." Bu soruyu aksisedâ gibi tekrarlarken sen kimsin? Sefil bir hiçlik, sefil hiç kimse!..

Gönüldaşlar çevrelerine bakıyorlar. İslâmcı ve sinemacı kim var? Şunlar, şunlar... "Ne düşünüyorsunuz?"

Ya seninki ne oluyor? Sen bir sinemacı mısın? O zaman bir sinemacı olmayı düşünsene evvelâ! Sende hikâye sanatı nerede, fotoğraf sanatında nereye vardın, sinemayı nasıl ve niçin kuracaksın? Kendi toplum gerçekliğin içinde bunları göstersene! Hayâl perdesinde, Direklerarası'ndan sonra nereye vardık, niçin buradayız, nerede olmamız gerekir; bunları konuşsana!..

Bunlar ve daha bunlar gibi neler olmadan sinema nasıl olur. Sömürge adamlarına "yerli" dendiği gibi, "yerli sinema" diye, taşlara tekerler edâsıyla bir cümbüştür kopuyor. Nerede bu cümbüşü sorgulayan sinemacı? Nerede o namzed, nerede o istidad?.. Burada olmadığı kesin:

Şiire gelince iş daha da karışık... Şiirde ben-bencilik, Anadolu kıt'ası kadar büyük ve sefil... Meydan şair dolu, şiir dolu, biri bile yokken...

Yurdun her köşesinde, belki yüzlerce edebiyat dergisi yayınlanıyor. En ücrâ kasabalarda bile şiir günleri, sanat çevreleri kurulmuş. Bu bir yandan insanı ne kadar gururlandırıyor. Onlara şiiri unutturacak bu kadar şey varken, hâlen o ismi unutmamaları karşısında, sendelememek zor.

Ama biraz yaklaşınca, kazın ayağının hiç de öyle olmadığını görüyorsunuz. Keşke, gerçek şiir aşkına, bu kadar çok şair(!)imiz olmasaydı! Bunlar hiç boyundan bosundan utanmıyorlar mı?.. Şiir sergilemenin kendisine bu kadar keyif verdiği şair, inanılmaz bir vahşî olsa gerek; çıplak gezen ibtidaî...

İnsan şiirini göstermekten nasıl zevk alır, bizim hiçbir zaman anlayamayacağımız bir dâvâdır. Şair, çevresiyle böyle bir yarışa girebilir mi? Eğer gerçekten şairse, ondan görünen şiir, onun yaptığı birşey olmaktan çıkar ve ondan taşan bir şey olur. Sözkonusu taşma, şairin kendisinin, bütün dikkatine rağmen engel olamadığı, tam bir sarhoşluk ve gaflet ânını kollayıp durmuş bir şey olmak gerekir. Başka türlü olması için hiçbir sebeb yok!

Bizim Anadolu dolusu şair(!)likte ise, bu duygunun semtine uğrayan yoktur. Semtine uğrayan olmadığı gibi, aksine cüzzamlıları andırır "şairlikler" kaplar ortalığı... Efendim, "şair demek ehl-i hâl demektir." Bunu dedin mi, kesinlikle ehl-i hâl'sin, ne dersen şiir... Yahu sen ne diyorsun, falan; "şairin iç dünyâsıyla irtibata geçmemiş olmaktan", eleştirme hakkınız da yoktur. Şair, ehl-i hâl demektir, tamam da, şiir göremiyoruz ki, şairliğe hükmedelim, ehl-i hâl tanımış olalım...

Evvelce, bir arkadaşımızla yazışırken, -kendisini bu kabil şairlikten tenzih ederiz- "ben böyle ilhâm aldım" diye, bize bir şiirini göndermişti. Bir de şöyle bir not düşmüştü:

- Her kelimesinin hesabını veremem ama...

Futbol deyimiyle, topu taca atmak... Her kelimesinin hesabını vermeyeceğin, çilesini çekmediğin, üzerinde yaşamadığın şiire nasıl "benim şiirim" diyebiliyorsun ki?

Bu bir yana, hiç kimse, kendisini ve şiirini aradan sıyırarak, bizi ilhâmıyla başbaşa bırakamaz. Senin nasıl ilhâm aldığını ben bilmem, beni ilgilendirmez de... Ben senin ilhâmın aleyhinde tek kelime etmem. Şiirini beğenmiyorsam, şiirini beğenmiyorumdur. Ya ben şiirden anlamıyorumdur, ya sen ilhâmını kötü kullanmışsındır, yahut ilhâm diye kendini kandırıyorsundur... Eleştiri, doğrudan eseredir ve hiç kimse sadece eserini eleştiriyoruz diye bizi lânetleyemez!

Anadolu şairleri, büyük şehirlerde de mekân tutmuş olsalar, şair görünmek için maalesef şair olmak dâvâsını terkediyorlar; Anadolu ruhunu satarak, başkasının o hiç anlamadıkları tercüme şiirlerine özene özene, ortaya elle tutulur bir mısra bile çıkmıyor. Oysa yapacakları şey, sadece asker mektublarında bulabileceğimiz millî ruhu, Batı formları içinde bedenlendirmekten ibaret... Ne formu; ne dedikleri anlaşılmıyor ki!.. Biri uydurma dil hevesinde, öbürü arkaik dil mübtelâsı, beriki ruhunun fukaralağını sembolizm diye satıyor.

Sembolizm mi?

Şiir bahsinde yaralıyız. Bu yüzden çok kötü niyetliyiz. Fikrinden birşey görmediğimizin şiirine, gerçekten şiir olsa bile, gerçek şiir adına itibar etmeyiz. Bu da bizim bizzat o şiire, o şiirin ucuzlaştırılmamasına saygımızı gösterse gerek. Kursun mimarisini, örgüleştirsin peteğini, taşsın ondan balların en güzeli... Aksi takdirde, bir hayli zamandır, biz yeryüzünde şiirin yasaklanmasına taraftarız.

Ne demek bu?

Ya malzemesi yok, ya malzemeyi kullancak hüneri...

Bilelim ki, bize malzemeyi kullanacak hüneri İBDA veriyor. İBDA, mimarlık sanatını öğretiyor. O herkese "Ben kimim?" diye soruyor.

Bize düşen, malzemeyi bulmak... Malzeme, başta söylediğimiz gibi, Batı kültürüdür; Batı kültürü çerçevesine girmiş herşeydir.

Batı kültürüne bak ve göster "hünerini"... Ortaya çıkan eserinden, ne kadar mimar olduğun anlaşılsın... İBDA'dan ne aldığın, eserinde görülsün... Sadece mektebte aldıklarını geveleyen ve böylece büyük mimar olduğunu vehmettirmeye çalışan mimar olur mu? Onun sanatı, malzemeyi kullanışında, yâni eserinin orijinalliğinde görünür!

Dikkat edilirse bu da, İBDA'nın muhatabından istediği, "ben kimim?" sorusuna cevab kapsamında... Yoksa, hiç kimse değilsin...

Eğer anlayış yerli yerine oturur ve ruhî nisbetler varlık plânına çıkarsa, bu eser bizim okumaya yeni başlayan gençlerimiz için müthiş faydalı olabilir. Fakat ortada böyle bir anlayış çerçevesi bulunmadığına ve meselelere yaklaşmada mini etek modası seviyesinden ileri geçilemediğine göre, bir kalemde silinip atılmalıdır.

Böyle büyük büyük lâflar ettiğimize bakılmasın. Günümüzde neredeyse bütün Türkiye'nin okuduğu bu eser, büyüklük sıfatının adresini bile bilmez. Bütün dâvâsı şudur:

Fakat ilk bakışta bu anlaşılmadı da, "benim şahsî menkıbem" diye sünnet çocukları gibi kafalar ortalığı kapladı. "Birey olalım, bireyselci olalım" falan... (Birey) olacaksan (birey) ol, bunu bana söylediğin ânda topluluk dâvâsı doğar... Malûm, TC hukukunda bile, iki kişi örgüte girer...

Herkes şahsî menkıbe peşine düşünce, ortaya nisbetsiz, mizansız, nizâmsız bir kakafoni çıktı... Kimse, kendinden başkasını görmek istemedi. Çünkü bu düşüncede insanın kendi olması, ancak kendinden başkasını ademe mahkűm ettiğince mümkündür. Zira ben-ben, ancak "o" yoksa vardır. Böylece eleştiri öldü, böylece realite öldü, böylece insanlık bir koyun sürüsüne döndü...

tüm geniş düzlükleri ebediyetin

zamanın gecesinden sonra horoz ötüşü;

seher jalesi, sabah duası ve genç kızsın,

yabancı adam ve anasın ve ölüm.

Sen kaderi hep yalnızlık içinde yükselmek olan

o kendiliğinden değişen sûretsin;

ağlanmamış, alkışlanmamış dediğimsin,

vahşî bir orman gibisin, anlatılmazsın sen.

Sen bütün nesnelerin en derin özüsün,

varlığının sırrını sükûtla saklayan;

ve herkese başka türlü görünürsün:

karaya gemi gibi, gemiyeyse liman.