ΒΙΤΑΜΙΝΑΙ

 

Βιταμίναι

 

Μοτίτου Μαρία
Στ' Πρακτικού

Απαραιτητοι υλαι δια την διατροφην του ανθρωπου ειναι τα λευκωματα, τα λιπη, οι υδατανθρακες, τα ανοργανα θρεπτικα αλατα και αι βιταμιναι.

Αι βιταμιναι ησαν αγνωστοι μεχρι της τελευταιας εποχης, διαφοροι ομως ασθενειαι, ως η μπερι-μπερι, πελλαγρα, σκορβουτον και αλλαι, παρουσιαζομεναι εις τους ανθρωπους ή τα ζωα, όταν δεν ελαμβανον ωρισμενα ειδη τροφης, ωδηγησαν εις επιστημονικας ερευνας, των οποιων αποτελεσμα ητο η ανακαλυψις των βιταμινων.

Το όνομα βιταμινη αποτελει συνδυασμον των λεξεων vita (ζωη)+αμινη. Εδοθη εις τους νεους συντελεστας της διατροφης αυτο το όνομα, δια να δηλωθη ότι προκειται περι σωματων παρομοιων προς τας αμίνας, απαραιτητους δια την ζωην.

Βιταμιναι, λοιπον, καλουνται αι πολυπλοκοι οργανικαι ενωσεις πρωταρχικής βιολογικης σημασιας δια την φυσιολογικην αναπτυξιν, θρεψιν και ανταλλαγην της υλης.

Αι βιταμιναι θεραπευουν τας προκαλουμενας εκ της ελλειψεως των ασθενειας αβιταμινωσεως, ως ειναι η ραχιτις, η ξηροφθαλμια, το σκορβουτον, μπερι-μπερι, η πελλαγρα και αλλαι. Η ανεπαρκης ληψις βιταμινών προκαλει ολιγωτερον σοβαρας ασθενειας, αι οποίαι χαρακτηριζονται σημερον ως υποβιταμινωσεις, ως η ελαττωματικη αυξησις, η ροπη προς βλαβας των οδοντων, η αναιμια, η ελλειψις ορεξεως και αλλαι.

Αι βιταμιναι διακρινονται εις δυο μεγαλας ταξεις, τας διαλυτας εις το υδωρ και τας διαλυτας εις τα λιπη. Γνωριζοντες την ιδιοτητα αυτην, ειναι δυνατον να ερευνησωμεν την υπαρξιν διαλυτων εις τα λίπη ή το υδωρ βιταμινων εις τα διαφορα τροφιμα, αναλογως αν αυτα περιεχουν λιπαρας ή όχι υλας. Υδατοδιαλυται βιταμιναι ειναι η ομας των βιταμινων Β, C και η Η. Λιποδιαλυται δε ειναι η Α, η Δ, η Ε, η F και η Κ.

Αι βιταμιναι, τα ενζυμα και αι ορμοναι ειναι υλαι αι οποίαι δρουν ευρισκομεναι και εις ελαχιστας ακομη ποσοτητας και καλουνται με ενα ονομα βιοκαταλυται. Αι βιταμιναι δεν σχηματιζονται εις τον οργανισμον του ανθρωπου, ως αι ορμοναι και τα ενζυμα, αλλα εισαγονται εις τον οργανισμον δια της τροφης.

1. Υδατοδιαλυταί βιταμίναι.

α) Βιταμιναι Β.

Εχομεν σημερον σειραν βιταμινων Β. Κατ' αρχας ο Eizk απεμονωσε απο τον φλοιον της ορυζης υδατοδιαλυτην ενωσιν, η οποια υπετεθη οτι ητο η βιταμινη Β. Αργοτερον ομως ευρεθη, ότι η ενωσις αυτη απετελειτο απο δυο η περισσοτερας βιταμινας, διαφορου ενεργειας. Υστερωτερον ανευρεθησαν, κυριως εις την ζυμην και αλλα βιολογικα υλικα, αλλαι συγγενεις βιταμιναι και εχομεν σημερον τας βιταμινας Β1 (ανευρινην), Β2 (λακτοφλαβινην), την αντιπελλαγρικην βιταμινην(νικοτινικον οξυ), Β6 (αδερμινην).

Η ανευρινη (Β1) εληφθη το πρωτον απο την ζυμην εις κρυσταλλικην μορφην, υπο του Γερμανου A. Windaus και υστερον απο τους φλοιους της ορυζης, υπο των Jansen και Donath.

Η βασικη ενεργεια της ανευρινης εις τον οργανισμον αφορά την ανταλλαγην υδατανθρακων, η δε ελλειψις της προκαλει την ασθενειαν μπερι-μπερι, η οποια εκδηλουται ως ελλειψις ορεξεως, βλαβη των εντέρων, κοπωσις, νευρικοτης, βραδυκαρδια.

Η βιταμινη Β1 απαντά εις τα ζωικα και φυτικα τροφιμα, εις τα σιτηρα (κυριως εις τους φλοιους ορυζης), εις το ηπαρ των θερμοαιμων ζωων, την ζυμην, τα αυγα των ιχθυων και εις το χοιρινον κρεας.

Η λακτοφλαβινη (Β2) απαντα εις το κρεας, τους ιχθυς, το γαλα και τα λαχανικα. Πλουσιαι πηγαι ειναι κυριως το ήπαρ, οι νεφροι και η καρδία των θερμοαιμων ζωων, καθως και η ζυμη.

Το σπανακιον και αι πρασιναι σαλαται ειναι επισης πλουσια εις βιταμινην Β2.

Αν και αι περιπτωσεις ελλειψεως της απο τον οργανισμον δεν ειναι τοσον γνωσται, η πτωσις των τριχων, ο καταρρακτης και διαφορα δερματικα φαινομενα αποδιδονται εις την ανεπαρκη ληψιν τροφων περιεχουσων βιταμινην Β2.

Η αντιπελλαγρικη βιταμινη απαντα εις τα ζωικα προϊόντα, εις την ζυμην και εις μερικα φυτικα τροφιμα, εις τους ιχθυς και εις ωρισμενα λαχανικα. Η ελλειψις της βιταμινης αυτης απο τον οργανισμον, μαζι με τας αλλας βιταμινας του συγκροτηματος των βιταμινων Β, προκαλει την πελλαγραν, πολυ σρβαραν ασθενειαν.

Η αδερμινη (Β6) απαντα εις τα ζωικα και φυτικα τροφιμα. Απο σχετικας ερευνας ευρεθη ότι αι σπουδαιοτεραι πηγαι της βιταμινης αυτης ειναι η ζυμη, το ηπαρ, τα φυτρα του σιτου, το κρεας των ιχθυων και τα διαφορα σιτηρα.

Η ελλειψις της απο τον οργανισμόν προκαλει αϋπνιαν, νευρικοτητα, πονους του στομαχου και ανεπαρκη αυξησιν του οργανισμου.

β) Βιταμινη C.

Απαντά κυριως εις το φυτικον βασιλειον. Κλασσικη πηγη της βιταμινης αυτης ειναι τα πορτοκαλια και τα λεμονια· ευρισκεται επισης εις τα φυλλωδη λαχανικα (μαρουλια), την γογγυλοκραμβην, τα γεωμηλα και εις μικροτερας ποσοτητας εις το γαλα. Τα εσωτερικα οργανα των θηλαστικων (καρδια, πνευμονες, σπλην κ.λ.π.)και τα αυγα των ιχθυων περιεχουν μεγαλην ποσοτητα βιταμινης C.

Η βιταμινη αυτη οξειδουται ευκολως. Κατοπιν ερευνων διετυπωθη η γνωμη, ότι μπορει αυτη να προστατευθή απο την οξειδωσιν την γενομενην δια του αερος, απο καποιο ενζυμον. Αν ομως το ενζυμον αυτο καταστη αδρανες, δια της επιδρασεως του μεσου συντηρησεως, η βιταμινη C καταστρεφεται. Απεδειχθη επισης οτι το σακχαρον ενεργει προστατευτικως επι της Βιταμινης C.

Η ελλειψις αυτης απο τας τροφας ή η ανεπαρκης ληψις της εχει σοβαρας συνεπειας επι της υγειας. Προκαλειται η γνωστη ασθενεια σκορβουτον, κυριως όταν η ληψις νωπων λαχανικων και οπωρων ειναι ανεπαρκης. Τα συμπτωματα της ασθενειας αυτης ειναι αιμορραγιαι εις τας αρθρωσεις και τα ούλα, καρδιακαι παθησεις, ευπαθεια του οργανισμου εναντι των λοιμωξεων.

γ) Βιταμινη Η (βιοτινη).

Ειναι πολυ διαδεδομενη εις τον ζωικον και φυσικον κοσμον, παρεσκευασθη δε εις καθαραν καταστασιν απο το κιτρινον του αυγου, καθως και απο την σπληνα.

Η ελλειψις της εχει επιδρασιν επι της επιδερμιδος, προκαλει δε βλαβας του νευρικου συστηματος.

2. Λιποδιαλυταί Βιταμιναί

α) Βιταμινη Α.

Η πλουσιωτερα πηγη της βιταμινης Α ειναι τα ηπατέλαια των διαφορων ιχθυων και δη των μεγαλυτερας ηλικιας, τα οποια λαμβανονται μαλλον ως φαρμακα. Τα ελαια φυτικης προελευσεως ειναι πτωχοτατα εις βιταμινην Α. Ευρισκεται αυτη επισης εις τα αυγα υπο την μορφην της προβιταμινης κρυπτοξανθινης. Εις τους ιχθυς των γλυκεων υδατων ευρισκεται η Βιταμινη Α2, εις δε τα λαχανικα και τας οπωρας ευρισκονται οι προβιταμιναι β-καροτινιον, α-καροτινιον και γ-καροτινιον.

Η ελλειψις της βιταμινης Α προκαλει ασθενειας που αναγονται εις την εξασθενησιν της επιδερμιδος, με αποτελεσμα την ξηρανσιν των επιδερμικων κυτταρων. Η αλλοιωσις αυτη δυνατον να προσβαλη την κερατοειδη μεμβρανην του οφθαλμου και να προκαλεση την ξηροφθαλμιαν, η οποια μπορει να οδηγηση εις τυφλωσιν, αν δεν παραχωρηθη εγκαιρως βιταμινη Α. Δια τον λόγον αυτον η βιταμινη Α ωνομασθη αξηροφθόλη. Η έλλειψίς της σταματα επισης την αυξησιν και μειωνει την αντιστασιν του οργανισμου εναντι των λοιμωδων νόσων. Τυπικον συμπτωμα της ελλειψεως της βιταμινης Α ειναι η ημεραλωπία ή τυφλωσις της νυκτος, κατα την οποιαν μειουται η ευπαθεια των οφθαλμων εις το ασθενες φως, η οποια ομως θεραπευεται ευκολως.

β) Βιταμινη Δ.

Αυτη ευρισκεται κυριως εις τα ιχθυελαια και ηπατελαια των ιχθυων. Τα ηπατελαια ομως ειναι μαλλον φαρμακα και δια τουτο απο αποψεως διατροφης σπουδαιοτέρα ειναι η περιεκτικοτης εις βιταμινην Δ των ελαιων του σωματος των λιπαρων ιχθυων.

Η βιταμινη Δ απανταται επισης εις μερικα φυτικα προϊόντα. Το λιπος του φλοιου του κακαο περιεχει μεγαλην ποσοτητα βιταμινης Δ. Εις την φυσιν απανταται και προβιταμινη Δ2, εργοστερίνη, εις διαφορα ειδη μυκητων.

Η ελλειψις της βιταμινης αυτης προκαλει την ραχιτιδα, ασθενειαν δηλ. η οποια οφειλεται εις ισχυραν διαταραχην της αφομοιωσεως του ασβεστιου και του φωσφορου εις τον οργανισμον, με αποτελεσμα ο σχηματισμος των οστών να μη βαινη καλως. Δια τον λογον αυτον ονομαζεται και αντιραχιτικη.

Η βιταμινη Δ ειναι δυνατον να αποταμιευθη εις ωρισμενα οργανα, κυριως εις τον μυελον, τα επινεφριδια, το ηπαρ, την επιδερμιδα και άλλα. Δια χορηγησεως ποσοτητος μεγαλυτερας της απαιτουμενης, παρατηρειται το φαινομενον της υπερβιταμινωσεως, η οποια εκδηλουται δια της αυξησεως της περιεκτικοτητος του αιματος εις ασβεστον και φωσφορον. Η συνεχισις της χορηγησεως μεγαλης ποσοτητος βιταμινης Δ οδηγει τελικως εις τον θανατον.

Αι ανωτερω αναφερθείσαι βιταμιναι ειναι αι πλεον διαδεδομεναι και απαραιτητοι δια την καλην λειτουργιαν του οργανισμου. Υπαρχουν βεβαιως και αλλαι, αι οποιαι, ως απεδειχθη, εχουν μεγαλην σημασιαν δια τον ανθρωπον, οπως π.χ. αι βιταμιναι δια την αναπτυξιν ωρισμενων οργανισμων και αλλαι, αι οποίαι επηρεαζουν μονον ωρισμενους ιστους του οργανισμου.

Χαρις εις την ανακαλυψιν των βιταμινων η θνησιμοτης απο ασθενειας προκαλουμενας λόγω ελλειψεως αυτων εχει σημερον περιορισθη.

 

 

1