Hacialinin websitesi

1961 YILINDAN BUYANA SİYASI PARTİ KAPATMA DAVALARI VE TURKİYE

(İDDİANAME – SAVUNMA – KARAR – KARŞI OY – ÖZETLERİ – DİPNOT)

ÖNSÖZ

Anayasa mahkemesi v siyasi partiler kanununun (SPK) bulunmadığı 1960 öncesinde, siyasi partiler hakkındaki davalarda medeni kanun ve dernekler kanunu hükümleri kıyasen uygulanıyordu.

Çok partili döneme geçtiğimiz, I950'li yıllarda siyasi tecrübesi fazla olmayan ülkemizde, Millet Partisi bazı faaliyetleri ve büyük kongresinde aldığı bazı kararlar yüzünden savcılığın istemi üzerine Ankara sulh ceza mahkemesince 26.1.1954 tarihinde din, mezhep ve tarikat esaslarına dayanan ve gayesini saklayan dernekler durumunda bulunduğu anlaşılmıştır" denilerek kapatılmışlardır.

Yine, Demokrat parti Ankara Asliye hukuk mahkemesince 20.6.1960 tarihinde bir dernek mahiyetimle olan bir siyasi partinin dini siyasete alet ettiği, zümre tahakkümü kurduğu, esas gayesinden ayrıldığı” gerekçesi ile kapatılmış ve bütün mal varlığı üzerine ihtiyadi tedbir konulmuştur.

1961 anayasasında siyasi partilerin vazgeçilmezliği vurgulanarak kapatılma davalarına anayasa mahkemesinde bakılacağı maddenin gerekçesinde de "siyasi partilerin bir sulh hukuk mahkemesince değil, devlet hayatında en önemli kararlan vermeye yetkili olan on yüksek mahkeme tarafından kapatılabilmesi onların arz ettiği önemin tabi neticesidir" denilerek isabetli bir düzenleme yapılmıştır.

Bu dönemde 6 adet kapatma davası açılmış anayasa mahkemesince dava kabul edilerek 6 siyasi parti kapatılmıştır. 1981 yılındaki 2533 sayılı kanunla bütün siyasal partiler fesih edilmiştir.

1982 yılında anayasasında siyasi partilerle ilgili özel düzenlemeler getirilmiş vazgeçilmez unsur oldukları belirtilmesine rağmen sınırlayıcı yasaklayıcı hükümleri çoğaltmışlar, ayrıca uygulayıcılarında kanunları şekil ağırlıklı yorumlarıyla yasaklayıcılık iyice katılaşmıştır.

Açılan 30 siyasi parti kapatma davasında 19 davada kapatma kararı, 9 davada davanın reddine karar verilmiş ve halen 2 dava (RP ve DKP) devam etmektedir. 1961 yılından bu yana açılmış 36 kapatma davasında, kapatma gerekçesine bakıldığında 13 adet partinin devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne aykırı amaç gütmekten, 20 adet kapatma davasının da SPK' nun muhtelif kurallarına aykırılıktan (genellikle 4 kısım yasakları dışında) dava açıldığı, acılan davalardan 25 adet davanın kabul, edilerek siyasi partilerin kapatılmasına karar verildiği 9 adet davanın da reddi ile 2 adet davanın da halen devam ettiği görülmektedir. Yine kapatılan 25 siyasi parti davasının 5 tanesi hukuki varlığının sona ermesi tespiti kararı olup, 4 tanesi ihtar gereğini yerine getirmediğinden kapatılmış 16 adet siyasi naili kuruluşu ile programı nedeniyle 20 adet siyasi partide faaliyet dönemi eylemleri ile kapatma, davası açılmıştır.

Siyasi partilerin yaklaşık yarısının kapatma davası ile yüz yüze gelmesi, bu oranın yüksekliği siyasi partilerimizin vazgeçilmezliğinden vazgeçildiğini göstermektedir. Kapatılan her siyasi parti ile demokrasinin biraz vazgeçilmiş olunacaktır.

Aşağıda 1961 anayasasından bu yana kapatma davasına konu olmuş 36 siyasi parti davasının iddianame, savunma ve mahkeme kararlarının tam metinleri incelenerek kısa özet halinde sunulmuştur.

Bu özetimle, dosyadaki ifade ediliş biçim ye sözcüklerine bağlı kalarak davanın özü sade bir dille anlatılarak, kanun ve madde numaraları zorunlu olmadıkça verilmeyerek okunup daha iyi anlaşılması ve sıkıcı olmaması amaçlanmıştır.

Siyasi parti kapatma davalarının sırası, anayasa mahkemesince verilen karar tarihleri sırasına göre olup, güncelliği nedeniyle MNP' si, THP’ e fazlaca yer verilmiştir. Ayrıca “değerlendirme” başlıklı kısımda yargılama usulü ve kapatma davalarının niteliği, özelliği gibi hukuki konularda naçizane değerlendirmeleri mi sunuyorum.

Hacı Ali Özhan