New Page 1

News & Features

Your Active Bicolnews Online!!! SERVE THE PEOPLE!

We need sponsors and donations for our Bicolano Heroes Project.  Please contact pcalara@edsamail.com.ph

 

Home

About Us

Previous Issues

Suggestions

Guestbook

 

 

We want to know what you think of this article

 

SIMEON OLA: Dagos an laban
Perry M. Calara at Alexander Martin Remollino

Dakol an nagpadagos kan laban para sa talingkas pagkatapos idineklara kan mga mananakop na tapos na an ralabanan.

Dai man totoo an sinasabi kan dakol na libro na ang pakikipaglaban sa mga Amerikanong mananakop kaidtong 1899 hanggang lang sa pagkadakop ki Presidente Emilio Aguinaldo asin pagsuko ni heneral Miguel Malvar kan Batangas. Dai natapos an ralabanan sa giyerang Pilipino- Amerikano sa pagbisto ni Aguinaldo sa mananakop pagkatapos na masiguro niyang dai mahihiro an saiyang mga pang-ekonomiyang interes bilang sarong ilustrado.

Saro sa nagpadagos kan laban iyo si Simeon Ola. Pinangenotan niya ang rebolusyon sa Kabikulan, lalu na sa Albay. Hali siya sa middle-class (Dy-Liaco 1996) na pamilya kan Guinobatan, Albay. Dai na niya natapos an kursong Pilosopiya sa seminaryo kan Nueva Caceres asin nagsali na siya sa Katipunan ni Andres Bonifacio. Rebolusyonaryo siya sa edad na 31. Nagi siyang mayor na rebolusyonaryong hukbo. Suminuko siya kan Hulyo, 1901, pero nagbalik siya sa kabukidan para lumaban giraray.

Patunay si Ola na maging ang sarong taong mayong pormal na pag-aadal sa siyensyang militar puwedeng maging matibay na lider kan rebolusyonaryong puwersa basta lang igwang pag-alalay hali sa namamanwaan. Patunay ini na an mga gerilya unit na kulang sa badil puwedeng makagibo nin matagumpay na pakikipaglaban. Matibay an istratehiyang ginamit ni Ola sa pakikipaglaban sa mga mananakop na Amerikano. Nangengenot digdi iyo an pagsandig sa kosog kan masa. Dai man siya mahaloy sa bukid kun mayo siyang suporta kan masa.

Dai makua-kua kan mga Amerikano an mga gerilya, pinasakitan na lang an masa sa pagbugtak nin mga kampong rekonsentrasyon (Reconcentration Act 781) bako lang sa Albay kundi sa enterong Bicol asin nasyon. Huli sa rekonsentrasyon, dakol na mga Bicolano an nagutom, nagkahelang, asin nagadan. Napabayaan kan komunidad na nasa rekonsentrasyon an saindang mga pananom sagkod kabuhayan.

Kan suminuko si heneral Malvar kan Abril 1902, dineklara ni presidente Roosevelt na tapos na an giyerang Pilipino asin Amerikano kan Hulyo 4, 1902. Pero dagos pa an laban para ki Ola. Kulog payo pa siya sa mga mananakop; maski sa sinsasabing "post war" kan mga Amerikano halos 300,000 na mga taga Albay (Schirmer 1987) pa an saindang kinakalabuso. Dagos na pinapasista an masang nasa probinsya hiniheroan ni Ola.

Gabos na taong mayo sa kampo kan rekonsentrasyon inaakusarang taga-suporta kan mga rebolusyonaryong luminalaban sa mga mananakop na Amerikano. Obhetibo kan rekonsentrasyon na halion ang basehang masa kan mga rebolusyonaryo asin mahali an dagos na suportang mga tauhan, pagkakan, asin kagamitan para sa sainda.

Habang nasa rekonsentrasyon ang mga taga-baryo, pinabantayan man sa darakulang grupo kan pamahalaan ang mga lugar na hiniheroan ni Ola. Kan Marso, 1903, tolong balangay nin Philippine Scout an ipinadara sa Albay para dagdagan an mga puwersa kan pamahalaan. Umabot sa 24 na balangay an luminalapag sa mga rebolusyonaryo kan Albay.

Maski may rekonsentrasyon, dagos an laban kan mga rebolusyonaryong gusto nin talingkas. Saro sa mga pamosong pinanggana kan mga puwersa ni Ola iyo an biglang paglusob sa konstabularya kan Oas. Tuninong na luminaog sa kabayanan an mga rebolusyonaryo asin nakihalo sa mga tao. Huli ta nasa sarong gilid kan liwasan an garison, madali sindang nakarani igdi na dai naririsa. Kan may nagtaong sinyas, nilusob na ninda an garison asin nadaog ninda an mga suldados. May beinteng boluntaryong yaon sa garison na inot na nindang sinabihan sa saindang balak na lumusob; suminurog an mga taong ini sa mga rebolusyonaryo. Sa paglusob na ini nakakua sinda nin 48 na ripple asin 1600 na bala.

Dagdag sa paglusob ninda sa mga garison kan konstabularya para maka agaw nin armas, dinidisarmasan man ninda an mga pulis sa mga banwaan na nilalaog ninda. Nakakarisibi sinda nin mga kagamitan sa sainda taga-suporta asin kinukumpiska ninda ang mga pagsadiri kan mga Bicolanong nagtatabang sa mga Amerikano.

Sa mga panahong daog sinda sa bilang kan armas, gumagamit si Ola sa sarong stratehiya kung sain ang mga sundang iyo an nangengenot sa mga opensiba asin puminapalibot sa may mga riple. Sa arog kaining sistema an mga riple, na mas importante sa puwersa ninda, napoprotektahan asin napopondo an pagkawara kan saindang mga badil.

Para ribongon an mga kaiwal, halos pirmi sindang nagpapaising may planong magsuko. Sa arog kaini nakakakua sinda nin halipot na tigil-putukan na sinasamantala ninda para mapadali an paghanap nin mga tauhan asin an pag-oorganisa. Nagtogot sindang makipaghilingan sa military lider kan sarong distrito na si Major Jesse Garwood. Kinaulay si Ola kaini para kumbinsiron na sumuko. Mayong planong sumuko si Ola. Pagkatapos kan orolayan pinahali niya lang si Garwood na dai nalulugadan. Nakatabang ini para mabisto siya asin sa pagpadakol kan saiyang tauhan.

Sa saindang kakusugan, an puwersa ni Ola uminabot sa mga 1,500 na tauhan sagkod 150 na badil; an iba an kapot sundang. Dai na makangalas-ngalas kun an grupo ini inaapod kan mga Amerikanong kolonyalista na mga bandido.

Sa sarong dakulang kampanya laban sa mga puwersa ni Ola, dinisarmaran muna an mga Pilipinong nagboluntaryo sa mga Amerikano. Pinaghihinalaan kan mananakop an saindang katapatan.

Maski pinaghihinalaang an katapatan igwa man na mga Bicolanong nakikipagsabwatan sa mga Amerikano lalu na hali sa elite kan Albay. Sinda pa an nagkukumbinsi ki Ola na dai na ipagpadagos an ipinapakipaglabang talingkas kan mga rebolusyonaryo. Si Don Ramon Santos pa an nag-iba ki Major Garwood sa kampo ni Ola. Naghanap pa nin kuwarta an mga mayayaman na mangangalakal kan Albay (Gerona 1988) na itatao ki Ola para lang sumuko-todong ikinaanggot ini ni Ola. Dai naman nakakangalas kun an mga elite na mayayaman nabibiyayaan kan gobyerno kan mananakop. Sinda an nakikinabang sa maka-dayong ekonomiya, pulitika, at kultura. Nagi pang Gobernador kan Albay si Ramon Santos kan pagkatapos suminuko ni Ola.

Nakaraot man giraray kina Ola an pagkakasuway ninda sa saindang baseng masa. Maski dai sinda suminuko na basta-basta na lamang; sabi kan mga Amerikano, kan suminuko an mga tauhan ni Ola kadakol sa mga ini "payatonon sagkod may mga tropical ulcer na kadakula kan kamao."

Nagpadagos sa pakikipaglaban si Ola hanggang 29 tauhan sagkod 31 badil na lamang an natatada saiya. Sinasabi kan mga istorya na suminuko siya pero sinasabi ni Ola na niloko siya kan mga Amerikano (Dy-Liaco 1996) para bumaba sa kabukidan. Sinasabi niya na dai pigbisto kan mga Amerikano an terminong napagkasunduan ninda sagkod mga Bicolanong negosyador kan gobyernong Amerikano. Kun ini panloloko, dai na makangalas-ngalas kun kaibahan digdi an nagkapirang Bicolanong elitistang iniisip lang an sadiring interes.

Buminaba hali sa kabukidan si Ola kan Septiyembre 25, 1903-sarong taon asin limang bulan pagkatapos sumuko si heneral Miguel Malvar sa mga mananakop. Dakol na dokumento an nagsasabing si Malvar ang pinakahuring Pilipinong sumuko sa mga Amerikano pero ang kapanahunan kan pagbaba ni Ola hali sa kabukidan kan Bicol dapat man mahiling sa mga istorya kan mga nakaagi. Dapat bistohon an pakikipaglaban ni heneral Malvar pero dapat man itama sa history an pirang importanteng panahon sa pakikipaglaban kan mga Pilipino. Importante ini para sa mga masurunod pang henerasyon na gustong ipadagos an mga pakikipaglabang nawalat kan saiyang mga ninuno.

References:

Schirmer DB and Shalom SR (1987) The Philippine Reader: a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance. KEN incorporated, Quezon City. p19.

Gerona, Danilo M. (1988). From epic to history: a brief introduction to Bicol History, Ateneo De Naga.

Dy-Liacco, Leonor R. (1996). Sarung Dolot sa satuyang ina, J & R Printing Co., Inc. p41.
 

 

We want to know what you think of this article

 

 

If you have articles, press releases and bicol news that you would want to contribute to KAIBA, we appreciate if you'd put the text in a diskette and send it to our P.O. Box. Or you may send it to our email add below.  Articles must be pasted or typed directly into the email. Please no attachments.
 

Sigwa

From Activists viewpoint

No to War!

Jay-ar (Dayangdang)

KAKI-LAW

The right libraryonline for law students

KAIBA News & Features, P.O. Box 6126, Naga City 4400.  email: alcalara@edsamail.com.ph  Tel No. 0917 8122107 Copyright 1999  KAIBA News & Features. All rights reserved.  Revised: April 16, 2003