New Page 1

News & Features

Your Active Bicolnews Online!!! SERVE THE PEOPLE!

We need sponsors and donations for our Bicolano Heroes Project.  Please contact pcalara@edsamail.com.ph

 

Home

About Us

Previous Issues

Suggestions

Guestbook

 

 

 

Kumander Cres kan World War II
Ni Perry Calara
(An artikulong ini maluwas sa librong hali sa Kaiba Heroes Project.
An target date launching kaini gigibohon sa April 2003. Kun siisay
man an interesado sa libro, paki contak man tabi an moderator).

Yaon pa sa boses an timbre kan sarong kumander. Garo mainit na
nakikipagdebate kung nakikipag-ulay.

Maski yaon na sa wheelchair; maputi na an buhok alagad yaon pa an
dignidad kan sarong strikto asin disiplinadong guerilla. Dai na
gayo nakakahiling an mata pero sa sarong tao na nangenotan sa grupo
kan mga babaeng guerilla unit sa Tangcong Vaca sa Camarines Sur,
malinaw pa saiya kun ano an nangyayari sa banwaan.

Maririsa pa sa mga istorya ni Cresenciana Anciano, kumander Cres kan
Daughters of Tandang Sora (DOTS), an pagkamoot sa banwaan. Lingaw na
siya sa ibang detalye pero pinipirit pa niyang sasabihon an
istorya, "para dai malingawan kan mga maarabot na henerasyon," sabi
pa niya. May ngisi siya sa pisngi sa ibang nagigiromdoman; tanda kan
sarong magayon asin dapat pagkuanan nin mga adal na istorya.

Inapod kan sitwasyon kaidtong World War II si kumander Cres kan
uminabot sa kabikolan an iriwal kan mga darakulang nasyon nin Amerika
asin Hapon. Pig-iiwalan ninda an yaman kan kabikolan asin Nasyon.
Halos 40 anyos ng kolonya kan Amerika an Pilipinas kan puwersado man
ining kinukuha kan mga Hapon. Nagabot so mga Hapon sa Legaspi kan
December 12, 1941 asin sa Naga Kan December 14, 1942. Arog kan
ginibo kan mga kolonisador na Amerikano kan kinalaban ninda an
kastila, bago an Filipino-American War, ginusto kan mga Hapon na
hilingon sinda bilang liberator.

Pero dai naloko kan Hapon an mga Bikolano. Kaipuhanan ipaglaban an
Pilipinas lalu na kan uminuli an mga Amerikano pasiring sa sainda man
na taguan. Nawalat so mga Bikolano asin Bicolana sa sadiring banwaan
para makibadilan sa bagong kolonisador. Nawalat, nagsakripisyo, asin
nakilaban si kumander Cres asin an saiyang grupo nin kababaihan na
iba-ibang sector an pinaghalean.

An sabi ni kumander Cres kan pinunan ninda an DOTS kan June 16, 1943,
sa kabukidan kan Pamplona, Camarines Sur, "let us not think too much
of ourselves but on the other hand, let us try to sacrifice every bit
of our enjoyment and pleasure for the sake of our group, and for the
love of our country…fellow women, in this organization, each and
everyone of us will be given an equal chance to do what we can for
the betterment of our people. This will be the real test for us."

Pinatunayan nina kumander Cres na kaibahan an kababaihan para
ipaglaban an banwaan. Pinatunayan ninda na bako lang sa harong an
mga kababaihan sa oras na kaipuhanan sinda nin banwaan.

Mala ngani, ta igwa man sindang military drill sa eskwelahan kan
looban nin Gainza. "Minsan uminaabot sa sarong batalyon nin
kababaihan an kinakaputan ko," orgulyo pa ni kumander Cres.

Maski dai nakikibadilan an grupo kan DOTS, "an pinakanagiginibo mi na
kaidto First Aid asin intelligence work," sabi ni kumander Cres.
Naghahanap man sinda nin kakanon para sa guerilla movement.

"Strikto iyan," sabi ni Estala `Telay' Anciano, an ngohod na tugang
ni kumander Cres na kabali man sa DOTS bilang sarong intelligence.
An pagka strikto sa disiplina ni kumander Cres an napakinabangan na
gayo kan DOTS para maataman an saindang seguridad. Strikto si
kumander Cres na halos dai na na-iilusyunan an mga kababaihan sa
saiyang kumand. "Dai man bawal, para lang sa seguridad," nakangirit
na dagdag pa ni Telay.

Aram kan mga kababaihan an importansya kan disiplina sa seguridad
huli ta igwa man mga Bikolanong mga ganaps--pro-Japanese. Aram ni
kumander Cres na bakong gabos na Bikolano para sa mga Bikolano.
Labanan lang ini nin mga permanenteng interest sa ekonomiya asin
politika. Aram ninda kumander Cres na pirang dupa hali sa barangay
ninda sa Dahilig sa Gainza na dakul an ganap. An sabi man ni
kumander Cres, "nagi lang sindang ganap huli sa kamangmangan." Kun
mayo sindang disiplina, baka naisumbong sinda kan mga ganap sa
Cagbunga, Gainza sa mga Hapon.

Maski mayo an mga Amerikano, kinayanan kan guerilla movement, na
sinuportahan kan DOTS asin banwaan, na makipagsabayan sa "well-
equipped" asin "well-trained" na mga Hapon. Saro pa ining
eksperyensya ninda kumender Cres na nagsasabing mayo sa mga bagay an
kapangganahan sa ralabanan kundi sa suporta kan banwaan. Sa suporta
kan banwaan sinabi ni Cres, "dai man kami naghahagad nin kakanon pero
nag-aarabot na lang an kakanon sa kampo mi."

Enterong pamilya ni kumander Cres an buminali sa underground. Yaon
sinda sa iba-ibang pangangaipo kan guerilla movement. Kadakul sindang
pinapakakang guerilla asin an saindang harong sa Dahilig an saro sa
mga pigkampuhan kan piglusob kan mga bikolanong guerilla asin na-
liberate an Naga kan Abril 13, 1945.

Kan natapos an giyera, saro sa nakapagpa piling-piling sa payo ni
kumander Cres iyo an maisip na may mga Bikolanong mayo man mga
nagkagiribo kan panahon nin giyera pero iyo pa an nangengenotan na
maghambog na sinda mga armadong guerillang nakilaban sa mga
kolonisador. "Dakol an nag-claim an nakakua nin benefits an dai man
nagtrabaho," sabi ni kumander Cres. Dagdag man ni Estela, "so
mabilis mag-proseso nin papeles iyo an basog." Babantayan man talaga
an mga arog kanining tao.

Inabot na nin walong dekada, dai na nakapag-agom si kumander Cres.
Maski ngani may mga nagbibiribisita man, "sabihon ta na lang mga
admirers ko sinda. May nagtataong surat piro pig-uuli ko"
Nagngingising sinabi ni Kumander Cres.

Sa ngonian medyo mamundo si kumander Cres sa obserbasyon
na, "kadaklan kan mga politico para sa sainda lang, an guerilla kaido
para sa common cause." Iyan kaya an problema kun tano dai nag-uuswag
an nasyon?

Madangog man lugod an istorya kan saiyang buhay-buhay asin makakua
nin adal an banwaan kun pano ipakipaglaban asin buhayon an sadiri.
Makakua nin adal para dai nagdadalagan sa ibang nasyon kun igwa
local na mga problema.

___________
Kun makakua nin mga sponsors an Kaiba, binabalak na ipanao an libro
kan Bicol Heroes project (nasa www.kaiba.cjb.net an detalye) nin
libre sa mga Iskwelahan. Kun igwa man kamong aram na gustong mag-
sponsor, organization or individual, pakitao man tabi an saindang
contact numbers o e-mail sa moderator.
___________
 

 

 

Sigwa

From Activists viewpoint

Keep Bicol River Clean

Jay-ar (Dayangdang)

KAKI-LAW

The right libraryonline for law students

KAIBA News & Features, P.O. Box 6126, Naga City 4400.  email: alcalara@edsamail.com.ph  Tel No. 0917 8122107 Copyright © 1999  KAIBA News & Features. All rights reserved.  Revised: November 18, 2002