New Page 1

News & Features

Your Active Bicolnews Online!!! SERVE THE PEOPLE!

We need sponsors and donations for our Bicolano Heroes Project.  Please contact pcalara@edsamail.com.ph

 

Home

About Us

Previous Issues

Suggestions

Guestbook

 

 

Kalaban
Ni Perry M. Calara


(An artikulong ini saro sa mga 10 artikulong maluwas sa librong i-pupublish kan Kaiba News and Features ngonian na first quarter kan 2003. Para sa saindong kopya paki kontak man tabi an author sa pcalara@edsamail.com.ph)

May mga halas sa satuyang natad; may mga Bicolanong nakisorog sa mga kolonisador. Naging problema ini kan mga Bicolanong nakikilaban para sa talingkas kan banwaan

Mahihiling sa istorya kan mga rebolusyonaryo sa Bicol na bako sa kolor kan kublit nahihiling an kasorog sa rebolusyon para pahalion an sarong kolonisador. An kasorog nahihiling sa mga pang-ekonomiya asin pampulitikang interes. Ini an sarong rason kun tano igwang mga Bicolano na nakisorog asin nakipagkolaborate sa mga nagpapasakit sa banwaan--pareho sinda nin pampulitika asin pang-ekonomiyang interes.

May mga Bicolanong nakinabang asin nakisorog sa kolonisador. Kaya dai na nasorpresa so mga rebolusyonaryo na kan inatake ninda an pampulitikang poder sa Nueva Caceres, nagkampo an mga 400 Kastila asin nagkapirang pamilyang Pilipino sa simbahan kan San Francisco (Gerona, 1988). Sa simbahan ninda gigibohon an saindang huring depensa laban sa anggot na banwaan. Sairisay man kaya an mga Bicolanong pamilyang ini na kaiba kan mga Kastila habang an interes kan kadaklan magrebolusyon para pahalion an mga kolonyalista?

An nangyari pagkampo sa simbahan kan San Francisco saro pang pagiromdom. Sinasabi kaining Kinaamigo asin kinupop kan simbahan an nagkapirang Bicolano para sa saindang pangongolonya. Maiintindihan man an desisyon kan mga rebolusyonaryo na labanan an mga taong simbahan huli ta an simbahan, na kaidto kaibahan kan gobyernong Kastila na nagpapasakit sa banwaan sa halos 350 na taon.

Kaya man, dai makangalas-ngalas na an ibang kalaban kan gobyernong Kastila pigdadara sa kumbento kan mga prayle. Tolos-tolos pagkatapos na nadiskubre so Katipunan ni Andres Bonifacio, nagpoon naman kaidtong Septiembre 1896 an pagpapaaresto sa mga Bicolanong pigtotobodan na may sentimientong laban sa mga kolonisador. Pinadakop kan Kastila an akting mayor kan Naga na si Tomas Prieto sagkod si Pedro Benito sarong mekaniko. Dinara si Prieto sa kumbento kan San Francisco kun sain grabeng pagtorture (Gerona, 1988) and saiyang nakua. Pigtorture sa kumbento kan mga prayle? Tinugutan kan simbahan an pagtorture ki Prieto?

Napalayas kan rebolusyon an mga kinatatakutang prayle, Kastila, asin mga traydor na Bicolano hali sa pampulitikang poder. Pero, halipot lang na panahon na igwang talingkas sa ka-Bicolan. Inagaw na ini kan mga Amerikano. Dai nagtogot an mga Pilipino na magkaigwa nin bagong kolonisador kaya nagsilyab an giyerang Pilipino asin Amerikano kan Pebrero 4, 1899. Nahiling kan mga rebolusyonaryo na an pang-ekonomiya asin pang-pulitikang interes kan Kastila asin bagong kolonisador saro sana.

Sa Bicol nag-organisa nin mga yunit gerilya laban sa Amerikano. Pinadagos lang so rebolusyong pinunan sa panahong Kastila para protektahan an interes kan banwaan.

Arog sa panahon kan Kastila, igwang mga Bicolanong nakapagdagdag sa pagsakit kan banwaan. Nakapagpahaloy sinda para bawion an talingkas na inagaw kan mga Amerikano. Nakisorog asin nakipagkolaborate sinda sa bagong kolonisador. Arog sa mga kalaban kan rebolusyon sa panahon kan Kastila, gusto lang nindang protektahan an pansadiring interes bako an interes kan banwaan.

Sarong klasikong istorya laban sa mga Amerikano iyo an istorya kan rebolusyonaryong si Simeon Ola kan Guinobatan, Albay. Nasasakitan an Amerikanong okuparon an Albay huli sa mga gerilya ni Ola. Uminabot sa 1500 gerilya an yunit ninda na luminulusob sa mga bayan-bayan. Si Ola an huring Heneral na naloko kan mga Amerikanong buminaba sa bukid.

Nagkapirang mayayamang Bicolano, na pinangenotan ni Don Ramon Santos, an nagtatabang sa mga Amerikano na pasukoon si Ola. Sinasabing nagtipon pa sinda nin PhP10,000 (Gerona, 1988) na itatao ki Ola para magsuko. Grabeng ikinaanggot ini ni Ola sa mga ka-banwa. Ano man kaya an interes kan grupo ni Santos ta gustohon nindang mawara an mga rebolusyonaryo sa kabukidan kan Bicol?

An giyerang Pilipino asin Amerikano nagresulta sa pagkawara nin $600,000.00 sa pageksportar nin Abaca (Gerona, 1988). Dai naman makangalas-ngalas kun an mayayamang may sadiri kan Abacahan na ini sa Bicol gustong mapondo an pakikipaglban ni Ola. Ini an rason kun tano kinukumbinsir an mga rebolusyonaryong sumuko--gusto nindang protektahan an saindang pang-ekonomiyang interes.

Kan “nakumbinsing” (naloko, sabi ni Ola sa sarong interview (Dy-Liacco, 1996)) magbaba si Ola kan Septiembre 25, 1903, an saro sa mga nabiyayaan iyo si Don Ramon Santos. Itinao ki Santos an governorship kan Albay (Gerona, 1988) kan 1904. Aram kan mga Amerikano na an inilaag na gobernor, na aktibong nagpasuko ki Ola, maaasahan protektahan an saindang pampulitika asin pang-ekonomiyang interes sa Bicol.

Halos singkwentang taon Naghadi-hadi ang mga Amerikano sa Bicol kan uminabot an mananakop na Hapon. Nag-iiriwal na an mayayamang kapitalistang nasyon sa yaman kan kinaban. Nag-iiriwal an pang-ekonomiyang interes kan Amerika asin Hapon. Naipit lang sa tahaw an Pilipinas kaya napabali sa giyera bilang kolonya kan Amerika.

Arog kan mga nakaaging pagsakop sa rehiyon, igwa man mga Bicolanong nakisorog sa mga asyanong mananakop. Kaya pinupontirya man kan mga Bicolanong gerilya an ka-banwang nakipagkolaborate asin nakisorog sa mga Hapon.

Sa Camarines Sur igwa man inaapod na mga GANAPS na tinatabangan pa minsan ang mga Hapon na magsulo nin mga harong asin paggadan sa kapwa Bicolano. An iba man na mga traydor kaibahan pa kan mga dayo na luminalaog sa mga komunidad asin pigtutokdo sa mga Hapon ang mga gerilyang laban sa Hapon.

Naobserbaran kan gerilyang hali sa Partido, Camarines Sur na nagsasalakay sa Naga kan May 1, 1942 na igwang mga Bicolanong kasorog kan mga Hapon sa pakikipagbadilan. Sarong sniper na miyembro kan pro-Japanese na KALIBAPI an suminabat sa mga gerilya sa may tulay kan Panganiban sa Naga. Todo-todong pro-Japanese ang sniper ta nagpatos pa siya sa bandirang Hapon kan nadakop siya kan mga gerilya (Dy-Liacco, 1996).

May mga Bicolano man na maski mayong diretsong pagtabang sa kalaban igwa man mga pasaway. Dai na ngani nakatabang sawong-sawong pa sa pakikipaglaban para sa talingkas. An iba sainda, Kan World War II (WWII), an inaapod na mga “gerilyang manok.” Ginagamit lang an sukbit na badil para puwersahang makapanghangad sa mga ka-banwa. Pirmi nindang hinahagad manok, kaya inapod na “gerilyang manok.” Huli sa takot kan komunidad sa mga gerilyang manok, nasakitan makakua nin suporta an paghero laban sa Hapon. Sa punto de vista kan mga tunay na gerilya, natatabangan ninda an kalaban.

Saro pang nahiling ni Estela “Telay” Anciano, kan Tangkong Vaca Guerilla Unit (TVGA) sa Camarines Sur, iyo an mga pekeng gerilya. Nagruluwasan sinda kan natapos na an giyera. Kun ano-ano an mga ginibong istorya para makakua lang nin benepisyo kan sarong beteranong gerilya. Dakol na pagkakataon na sinda pa ang naenot na makakua nin benepisyo kaysa sa tunay na nakilaban. Sabi ni “Telay”, “kun siisay an mabilis magproseso nin papel iyo an basog” (Calara, 2002). Iniisip lang kan mga pekeng ini an saindang pasadiring interes.

Babantayan man talaga an mga pekeng gerilya ta niraraot ninda an istorya kan banwaan. Nakakapahaloy sinda sa pagiging institusyon kan talingkas. An laban kaya dai nagtatapos sa pisikal na ralaban—igwa pang laban sa isip sagkod kultura. Kun sala an history, sala man an magiging institusyon kan talingkas. Nahiling ini sa pagpapahali sa Kastila, huna ka banwaan tapos na an laban. So mga Bicolanong nakipagkolaborate sa mga lumang kolonisador nakuang makisorog sa mga kolonyalistang Amerikano. So Bicolanong magkaparihong interes sa mga kolonisador padagos na nakipagkolaborate paglaog kan mga kolonyalistang Hapon. Dai naitindog an tunay na talingkas.

Sa mga salang istorya dai nahihiling kan banwaan an poon asin hurihan kan interes kan mga kolonyalista asin mga Pilipinong alipures kaini. Kaya man, maski ngonian, hinihuna pa kan dakol na Bicolano na an mga nagpasakit na kolonisador, sa ekonomiya asin pulitika, tunay na amigo kan mga nakaaging panahon. Huli kaini, kaipuhanan linigon an banwaan sa mga pekeng gerilya, pekeng rebolusyonaryo, pekeng istorya para gibohong institusyon an talingkas kan banwaan bako kan mga elite.

Sa mga Bicolanong nagpapadagos na itindog an talingkas kan banwaan, dapat lang na priming ipakipaglaban an interes kan satuyang banwaan. Bakong sa kolor kan kublit nabibisto an mga kairiba sa gibong ini. Dapat maki sorog sa mga ka-banwang pareho an interes sa ekonomiya asin pulitika (perry calara,KNF, pcalara@edsamail.com.ph).


References:

Gerona, Danilo M. (1988). From epic to history: a brief introduction to Bicol History, Ateneo De Naga.

Dy-Liacco, Leonor R. (1996). Sarung Dolot sa satuyang ina, J & R Printing Co., Inc. pp41.

Calara, Perry M. (2002). Interview ki Cresenciana Anciano asin Estela Anciano. Calauag, Naga City. June 22-23.

 

 

If you have articles, press releases and bicol news that you would want to contribute to KAIBA, we appreciate if you'd put the text in a diskette and send it to our P.O. Box. Or you may send it to our email add below.  Articles must be pasted or typed directly into the email. Please no attachments.
 

Sigwa

From Activists viewpoint

Happy Fiesta!

Jay-ar (Dayangdang)

KAKI-LAW

The right libraryonline for law students

KAIBA News & Features, P.O. Box 6126, Naga City 4400.  email: alcalara@edsamail.com.ph  Tel No. 0917 8122107 Copyright © 1999  KAIBA News & Features. All rights reserved.  Revised: January 09, 2003