Danto (Dante Alighieri)   Enciklopedio Kalblanda Esperanto - la internacia lingvo por la tuta mondo
  Vidu la Vikipedion por la plej aktualigita versio de la artikolo.
Enciklopedio Kalblanda > literaturo > Danto

Danto

See this article in English kristanismo

Biblioteko Ligiloj Enciklopedio


Lasta aktualigo: lundon la 28-an de januaro 2002 je 20.49 GMT
Vivo Verko Post Morto Konsilo al la Leganto

Danto (1265-1321) (itale, Dante ALIGHIERI) estas la fama itala poeto de Florenco kiu verkis la poemon La Komedio Dia kiu priskribas vojagxon tra inferon, purgatorion kaj paradizon.

Vivo

Danto naskigxis en Florenco en 1265 (cxirkaux la 29-a de majo), al familio nobela sed malricxa, kiel multaj de dauxranta famo. En 1274, kiam li nur havis naux jarojn, Danto unuafoje vidis Beatrica PORTINARI-on (1266-90) kaj enamigxis al sxi. En 1285 Danto estis edzigxita al Gemma DONATI kaj havis kvar infanojn (Jakobo, Petro, Johano, Antonia). En 1289, Danto batalis en la batalo de Campaldino kontraux la Gibelinoj. Danto skribas pri cxi tiu batalo en La Komedio kiam en purgatorio. La Guelfoj subtenis la papon kaj la Gibelinoj la imperiestron (en Germanio) de la Sankta Roma Imperio. Italio en la tago de Danto estis elsxirita de ilia ada milito.

En 1290, Beatrica mortis june kaj Danto, por eviti sian malgxojon, studegis filozofion, teologion kaj provencan poezion, kaj verkis sian unuan verkon, La vita nuova. En 1296, Danto partoprenis en florenca politiko, aligxinte la partion de la Blankaj Guelfoj.

En 1302, kiam Danto forestis, la Nigraj Guelfoj venkis la Blankajn Guelfojn kaj Danto estis ekzilita, perdinte cxion. Danto vojagxis tra Euxropon -- al Parizo kaj eble al Oksfordo -- kaj fine logxis en la itala urbo Verono kaj poste en Raveno, kie la verkis La Komedion. Danto verkis cxiun cxefan verkon de si en ekzilo escepte de La vita nuova.

Danto mortis en ekzilo en Ravenna en 1321.

Lia domo ankoraux staras en Florenco (kiun mi vidis propraokule). Li iradis al la pregxejo Sankta Johano. Gxioto, la pentristo, estis lia amiko.

Verko

La Divina Commedia (1314-21) ("La Komedio Dia"), poemo de 14 000 versoj, krio kontraux la morala acxeco de la mondo, priskribas vojagxon tra la postmortan mondon de infero, purgatorio kaj paradizo, kiujn Danto logxigis kun homoj kristanaj kaj paganaj, historiaj kaj samtempaj. Li ecx metis samtempan papon (Nikolao III) en inferon (kun multaj aliaj klerikoj) kaj paganon (Katono) en purgatorion. Verkite en ekzilo, la poemo havas multe de vortoj malmolaj por Florenco, lia hejmurbo. Danto estas gvidita de Vergilio tra inferon kaj purgatorion, kaj de Beatrica tra paradizon. La ago okazas je la printempo de 1300, malluma parto de la vivo de Danto jxus antaux sia ekzilo. La poemo estas verkita en terza rima, komplika formo de pentametro.

La Komedio havas tri partojn: Inferno ("Infero"), Purgatorio kaj Paradiso ("Paradizo").

Laux katolikismo, homo post morto iras al unu el tri lokoj: Se li grave pekas (murdo, adulto, sxtelo, ktp) senpente, li iras al infero, kie li estas punita por cxiam. Se li pekas sed poste pentas, li iras al purgatorio, kie li ja estas punita, sed poste iros al paradizo, la tria loko. Se li kredas kaj estas sen peko antaux Dio (cxar liaj pekoj estas pardonitaj), li iras al paradizo, kie li vivos kun Dio felicxe por cxiam. Protestantismo kaj islamo ankaux kredas al infero kaj paradizo, sed ne al purgatorio.

Kvankam plena de konjekto kaj interpretebla kiel alegorio, la priskribo de la postmorta mondo estas bazita sur la plej bona scio de sia tago. Laux Danto, infero estas sub la tero, purgatorio estas montego en tiu, kiun ni nomas la Suda Pacifiko, precize kontrauxpoluse de Jerusalemo, kaj paradizo estas la kosmo, el la Luno al Dio mem, kiu staras ekster la universo, ekster spaco kaj tempo. Kiel Danto konfesas, multe de paradizo estas super la priskriba povo de lingvo.

Kiu estas kie (inter aliaj):

Danto estas metita en purgatorio pro lia famamo.

Notu ke Statio, la latina poeto de la jarcento I, estis pagano laux historia scio, sed Danto supozas ke li konvertis al kristanismo iafoje antaux morto

La poemo belege resumis la mezepokan mondbildon de Euxropo, estinte la poezia frato de la filozofia Summa Theologica de Akvino, priskribinte mondbildon kaj kristana kaj aristotela. La Komedio ankaux estis la unua cxefa verko de okcidenta literaturo verkita en nek la latina nek la greka. Tri jarcentoj post La Komedio, preskaux cxiu verko de originala literaturo de la Okcidento estis verkita en nacilingvo, ne en la latina.

En gxia uzo de nacilingvo kaj ankaux en gxia kunigo de la kristana kun la klasika (el la rolantoj al ecx la subtenanta filozofio), La Komedio estis antauxkurinto de la Renesanco.

Antauxe, Danto verkis La vita nuova ("La vivo nova") cxirkaux 1293. Gxi estas aro de prozo kaj poezio pri Beatrica kaj amo.

Danto ankaux verkis pri politiko (De monarchia) kaj lingvo (De vulgari eloquentia).

Danto multe admiris la latinan poeton, Vergilio, pri kiu li diris "De la aliaj poetoj honoro kaj lumo ... Vi estas mia mastro kaj mia auxtoro, vi estas sole tiu, kiu mi tiris la belan stilon por kiu mi estas honorita".

Post Morto

Danto argumentis (en De vulgari eloquentia) kaj efektive montris (per La Komedio) ke nacilingvo, kaj ne sole la latina, povas esti efika kaj belega ilo de alta literaturo.

Danto verkis kaj en la latina kaj en la itala, helpinte formigi la modernan italan lingvon kaj stariginte sian toskanan dialekton kiel la itala de literaturo.

Danto influis la anglan, romantikan poeton Blakeo.

Konsilo al al Leganto

Danto supozas ke siaj legantoj scias pri la historio de Italio dum la jarcento XIII (precipe de Florenco) kaj pri antikvaj auxtoroj, precipe Aristotelo, Vergilio, Ovidio kaj la de la Biblio. Se tia scio mankas al vi, tiam vi devos legi lin kun piednotoj aux bona enkonduko (kvankam Danto ankoraux estas tre leginda ecx sen tia helpo). Notu ke cxi tiuj auxtoroj estas bazaj ne nur al Danto, sed al euxropo literaturo gxenerale dum 1250-1650, tial scio pri ili estas profita gxenerale.

Traduko en Esperanto de la tuta Komedio ekzistas kaj bonega traduko de Infero mem.

....


Biblioteko:

Inter aliaj libroj, Danto legis:

Por Danto, Aristotelo estas "la Filozofo" kaj Vergilio, "la Poeto".


Ligiloj:


Originale verkita de Stefano KALB je januaro 1997.
pagxo de enhavo revenu al hejmo retposxtu

~stefano@pobox.com/11.481 B 37 20:49:59 T T