KHOA PHẠM CÔNG VĂN

 

            Chúng ta đă từng nghe: những lời Phật dạy, những lời Pháp ngữ, những bản Linh văn trong chốn Thiền môn đă làm cho người sống an vui,bớt đau khổ và người quá cố thoát được cảnh tam đồ, siêu thăng Tịnh độ. Đó là một sự huyền diệu và là một khoa phạm đặt biệt có khả năng tiêu trừ nghiệp chướng, giải kết oan khiên để độ thế. Thật là một khoa phạm rất hữu ích vậy.

            Căn cứ vào những bản văn cũ, những sáng tác, nội dung uyên thâm, ảo bí, mang những ư nghĩa vô cùng,vô tận, dù cho chúng ta muốn bớt hoặc thêm một chữ cũng không được nữa. Nhưng những người đi sau càng ngày càng xa dần, lại thêm trí độn tài hèn, nếu biên chép lại, không sao tránh được “tam sao thất bổn”.Nhưng nếu cố chấp cứ giữ nguyên như cũ th́ e rằng một ngày nào đó trong tương lai sẽ mai một, nhất là tại hải ngoại. Do đó chúng tôi một số Cư sĩ Phật tử tá hèn sức mọn, đă phát tâm truy cứu những bản công văn Phật giáo cũ bằng chữ Hán hiện có trong tay, Âm sang Hán Việt hầu góp một phần nhỏ cho những người đi sau biết được phương cách hoàng hóa của người xưa hầu ứng phú đạo tràng hữu hiệu để duy tŕ mạch đạo trong mọi hoàn cảnh và t́nh huống.

Chắc hẳn, không sao tránh khỏi khuyết điểm, ngưỡng mong quư bậc Tôn túc cao minh, quư Thiện tri thức thương t́nh chỉ giáo và sửa chữa giùm cho.

            Nói đến Khoa Phạm Công Văn trong Phật giáo Việt nam là đề cập đến nghi thức, nghi lễ và mẫu mực tất cả các loại giấy tờ được dùng trong các lễ tiết của dân tộc. Tất cả nghi thức và ư nghĩa các lễ trong Phật giáo đều phát xuất từ kim khẩu đức Phật, hoặc chư Tổ được ghi lại trong kinh điển. Về sau quư vị Cổ Đức đă sang định lại cho phù hợp với nghi lễ cổ truyền của mỗi dân tộc mà không mất mục đích tối thượng của Đạo Phật là giải thoát và lợi sanh. Không cổ xuư hay thoả hiệp những điều mê tín dị đoan sẵn có của dân tộc đó, ngược lại c̣n dùng Phật pháp để soi sáng và đẩy lùi bóng tối mê tín dị đoan. Bằng cách áp dụng phương tiện hết sức thiện xảo trong nghi lễ, luôn luôn khế cơ, khế lư cho mỗi một chúng sanh hầu cứu vớt họ ra khỏi tam đồ, lục đạo và không bỏ rơi một chúng sanh nào cả.

            Nghi lễ cổ truyền của dân tộc Việt Nam chúng ta ít nhiều cũng đă ảnh hưởng nghi lễ Trung quốc, nhưng với tinh thần Quốc gia ,Dân tộc, tiền nhân đă gạn lọc để giữ lại những tinh túy phù hợp với tâm lư, đạo lư làm người và cuộc sống hàng ngày của dân tộc để phát triển, và loại bỏ những điều quá câu nệ, phức tạp, h́nh thức không cần thiết. Các ngài đă lập nên những bộ sách Gia Lễ cho toàn dân xử dụng như Thọ Mai Gia Lễ do ngài Hồ Sĩ Dương hiệu Thọ Mai người tỉnh Hải Dương -Bắc Việt viết vào đới Trần, bộ Thành Luận Gia Lễ do ngài Lê Quư Đôn viết vào đời Lê.v.v...và cận đại cũng có rất nhiều sách nói về nghi lễ cổ truyền của dân tộc. Nhưng Phật giáo được truyền vào Việt nam sớm hơn những thời điểm này rất xa, nên nghi thức Phật giáo đă hoà nhập vào nghi lễ phổ thông của quần chúng Việt nam một cách êm đẹp mà không thấy có bất cứ một điều ǵ nghịch lư cả. Nghi lễ Phật giáo đă chứa đựng nhiều mặt sinh hoạt của xă hội và con người Việt nam. Trong phạm vi bài này chúng tôi chỉ khảo sát về phương diện công văn mà thôi. Khi đọc qua những tài liệu này, chúng ta cũng hiểu được phần nào công việc hoằng dương đạo pháp và phương pháp hành tŕ của người xưa qua phương diện nghi lễ, hầu rút tỉa được ít nhiều kinh nghiệm mà ứng phú đạo tràng trong hiện tại và tương lai, bất cứ ở đâu.

            Khoa phạm Công văn trong Phật giáo Việt nam là những cách thức, mẫu mực giấy tờ dùng để biểu bạch lên Tam bảo,hoặc tâu tŕnh lên Thánh, Thần, Linh, Cô hồn.v.v...trong pháp giới lục đạo. Mục đích là giúp cho trai tín chủ tóm tắt những lời phát nguyện, những lời sám hồi tội khiên, cùng những ước nguyện ḥng vun trồng công đức, tu hành.

            Những loại văn bản sau đây hiện đang áp dụng:

1/ SỚ: Một tờ điều trần dâng lên bậc bề trên, trong Phật giáo Việt nam gọi là sớ hay sớ đầu, có tính cách như một lời phát nguyện dâng lên Tam bảo.

2/BIỂU: Nói đầy đủ là Biểu bạch, nêu rơ ràng sự kiện cần tŕnh bày lên Tam bảo hoặc chư vị Bồ Tát.

3/ TRẠNG: Bài văn giai bày sự việc tŕnh lên Thánh, Thần.

4/ HỊCH: Lời của người trên hiểu dụ (kêu gọi) người dưới “vd:Hịch Nguyễn Trăi”.

5/ ĐIỆP: Bản văn có tinh cách làm sáng tỏ vấn đề để người xử dụng được dễ dàng trong việc đi lại hay thi hành nhiệm vụ.

6/ DẪN: Một thể văn dùng để nói đến một sự việc khác.

7/ PHAN: Một khổ vải dài rũ xuống có ghi chữ trên đó tuỳ theo mục đích của buổi lễ “vd: như Chẩn tế, bạt độ...”.

8/ BẢNG: Dùng để yết thị chương tŕnh hành lễ (ngày nay gọi là chương tŕnh).

9/ NHO: Một lá cờ có ghi tên của các vị Thần ngũ phương dùng để triệu thỉnh các Ngài trong một công việc nào đó.

10/ BÀI VỊ: Tên chung của một thông báo về chỗ ngồi của chư vị Thần, Linh.v.v...

11/ THIẾP: Một bản văn để làm tin.

            A/ H́nh thức:

a/ Màu sắc: Sớ, Biểu, Trạng, Dẫn đều được viết trên giấy bản màu vàng. C̣n các loại khác viết trên giấy màu đỏ hoặc trắng.

b/ Kích thước: Ngày xưa quy định tờ giấy bản dài khoảng 64 phân tây (cm), rộng 40 phân tây (cm), gấp làm đôi theo chiều ngang, gấp xong, bề dài là 40 cm, bề ngang là 32 cm, xếp thành 4 khổ bằng nhau. Mỗi khổ 8 cm bằng khoảng 4 ngón tay như người xưa đă dạy:”tiền nhất chưởng, hậu bán trương”.

c/ Cách tŕnh bày: Phải viết đúng theo khuôn phép đă được người xưa quy định như: chỉ được viết một mặt mà thôi, viết chữ chân, không được viết chữ thảo. Hồng danh chư Phật, Bồ Tát, tên kinh, chú phải viết hoa lên hàng đầu hoặc giữa hàng gọi là Đài hay Đài lọng (nếu viết theo kiểu chữ nho xưa). Phía trên đầu tờ giấy phải chừa một khoảng trống bằng một lóng tay giữa (khoảng 3 cm), phía dưới cùng tờ giấy phải chừa một khoảng nhỏ nhất cũng phải đủ đường cho một con kiến ḅ (khoảng 2 cm) như người xưa đă căn dặn:”Thượng thông thiên đường, hạ triệt nghị tẩu”.Phần cuối cùng ghi ngày, tháng, năm và vị dâng sớ kư tên và đóng dấu.

            B/ Nội dung:

a/ Nội dung của Sớ, Biểu.v.v...căn cứ vào bài kệ trong phảm “Biểu Bạch” ở tập luận “Thuyết pháp Minh nhẫn” như sau:

Biểu bạch Tam bảo cảnh.

Đồng biệt trú tŕ Phật.

Tiên tán tu thiện thể,

Tứ thán thí chủ ư.

Thánh linh thành Bồ đề,

Thánh chúng nguyện thành tựu.

Hồi hướng pháp giới chúng,

Chư Thiên tăng uy quang.

Nghĩa là: Tờ sớ, biểu dâng lên Phật, Bồ Tát...(Tam bảo) là phải nêu rơ dâng lên vị nào: đồng trú tŕ Phật hay biệt trú tŕ Phật, tức là dâng lên một đức Phật hay nhiều đức Phật. Điều trước tiên là phải tán dương công đức tu thiện của ngài, sau đó nói rơ và ca ngợi thành ư của thí chủ, cầu nguyện bậc Thánh Linh phát tâm Bồ đề, lắng nghe cùng độ tŕ cho lời nguyện của chúng sanh được thành tựu. Tiếp theo là hồi hướng khắp thảy chúng sanh và cầu nguyện chư Thiên đều được tăng phần oai nghiêm, sáng lạn.

b/ Văn thể: Các ḷng sớ, biểu... đều tuỳ cơ duyên mà trước thuật, phải hợp vào cảnh huống lúc khấn nguyện, tức là khế cơ và khế lư, nên chư Tổ ngày xưa, các vị Cổ Đức, các vị thiện trí thức, Cư sĩ, Phật tử uyên bác đă trước thuật nội dung các lá sớ, biểu.v.v... để dâng cúng Phật, chư Bồ Tát. Theo quan niệm chư Phật là bậc Thế tôn, nên cách hành văn cho đến văn thể đều có quy cách nhất định, thường theo thể văn Biền ngẩu đối nhau rất sát (đối câu, đối chữ, đối ư...).

Ví dụ: Nhứt niệm chí thành đối Thập phương cảm cách.

Ta bà Giáo chủ hoằng khai giải thoát chi môn đối Cực lạc Đạo sư tiếp dẫn văng sanh chi lộ.

Phước, thọ, khương, ninh năi nhân tâm chi tự nguyện đối Tai, ương, hạn, ách bằng Phật lực dĩ siêu thăng.v.v...

Hầu hết các ḷng văn sớ, điệp...của Phật giáo Việt nam đang xử dụng đều ở trong bộ Tâm Nang và Thiện bổn. Nhưng càng về sau càng có nhiều việc xẩy ra như lễ thành hôn tại chùa chẳng hạn, dù ḷng sớ đă được trước tác nhưng chưa được ghi vào các bộ công văn của Thiền môn để áp dụng. Do đó bất cứ ai, dù xuất gia hay tại gia có văn tài liễu đạt nghĩa kinh đều có thể trước thuật và làm bản văn mẩu mực cho người sau tùy duyên mà xử dụng sau khi đă được các ngài Cao tăng, Đại đức trong giới Thiền môn chấp nhận.

            Tóm lại: Sớ, Biểu, Trạng, Hịch...là những án văn chương tuyệt tác, có vần có điệu được tŕnh bày một cách hợp đạo, khiến người đọc cảm thấy ḥa ḿnh vào mà tự phát nguyện dâng trọn niềm tin lên chư Phật, chư Bồ Tát, xem như phương tiện dắt người vào đạo. Trên phương diện tinh thần là những yếu tố gây niềm tin một cách vững chắc đối với trai tín chủ.

            Khoa phạm công văn trong Phật giáo Việt nam là một công việc khá năng nề, đ̣i hỏi người đảm trách phải có kiến thức chuyên môn và tinh thần trách nhiệm để ứng phó và giải quyết tất cả mọi vấn đề từ trên bàn thờ đến tận nhà bếp, và phải có tinh thần cầu tiến, thường xuyên học hỏi với các bậc tôn túc, các vị chuyên khoa nghi lễ về các ngành thuộc khoa đó như: cách xử dụng các loại pháp khí, am hiểu các cung điệu, lễ nhạc, am tường khoa nghi, ư nghĩa các bài kệ để xử dụng đúng chỗ, đúng lễ, biết cách tổ chức các loại đàn tràng hầu giúp trai chủ hoàn thành sở nguyện. Đăc biệt nhất là phải sang bằng tất cả mọi trở ngại xẩy ra trong tiến tŕnh cung hành nghi lễ để tránh bỏ mất bất cứ một lễ lạc nào đă có trong chương tŕnh. Được như vậy th́ âm dương đều lợi lạc.

Next