Os mons que ban bier naxer Aragón tenen una istoria mitolotxica. Ista ye a istorieta d'a ninfa e a bestia.
Pirene, polita ninfa d'os auguamanals, ba estar desinnata por o dios Zeus ta rodiar as puras auguas, garonas e rius d'una d'as millors bals d'a terra. Allá, inmensas selbas d'árbols de toz as espezies conbibiban con animals plegaus de toz os laus d'o mundo. Sempre yera estiu e bi-eban flors de toz os colors que inpliban o paisatxe d'una ulor espezial.

En as altas tucas amanatas a ra bal, bibiba Cherión, fierismo mostro de tres capezas que xorrontaba a ras chens e animals d'a bal. O mostro d´os tozuels s'enzerrinié en poseder a Pirene pero, sempre que prebaba d'amanar-se a ra dulze ninfa, yera repusau por a betxetazión d'a selba que crexeba rodián-lo e esgarritxán as suyas tres fatxas.

Aborreziu por no satisfer o suyo deseyo, Cherión atxuntié una e atra boira d'o zielo dica enzetar un oratxe que ba cremar tot a bal. Zeus, encalabrinau por os quefers d'o mostro, adrezié a Érculs ta carranyar-le.

Érculs, namorau de Pirene, puyié a os mons e luitié con Cherión dica amoratar-lo. Allora, ba porposar a Pirene que ise a bibir a l'Olimpo con er e os dioses. A ninfa d´os auguamals refusó por que cosiraba a bal e izié de tornar-ie.

Cuan i-plegié alufrié l'esferra causata por o fuego. Pirene, zaga sospirar, ba chemecar e amortié de pena. Dentonzes, ba estar Érculs mesmo qui debantó con as suyas mans una ripa de pueyos, tozals, mons e montanyas ta que estasen una cantada eterna a ra ninfa apedecata, e lis metié ixe nome que remeraremos perenmén: Perineu.
LISTAU D'OS DIOSES EN A MITOLOTXIYA CLASICA
Nome griego Nome romano
Influyenzia
Atributos
cuerno
paloma
aspo, laurel
armas
pardo, luna
olibera, babieca
corona laurels, bite
espiga, tozin d'oro
enclusa
pabo reyal
alas, piez, calzero
totxo fusta
forca
rayada, alica
ADES
AFRODITA
APOLO
ARES
ARTEMIS
ATENEYA
BACO
DEMÉTER
EFESTO
ERA
ERMES
ESTIA
POSEIDÓN
ZEUS
PLUTÓN
BENUS
APOLO
MARTE
DIANA
MINERBA
LIBER PÁTER
ZERES
BULCANO
CHUNO
MERCURIO
BESTA
NEUTUNO
CHUPITER
dios d'os infiernos
diosa d'a polideza e l'aimor
dios d'a mosica e a puesiya
dios d'a gerra
diosa d'a cazera e as selbas
diosa d'a sapenzia e a razón
dios d'o bino e os plazers
dios d'as labranzas e as fruitas
dios d'o fuego
raina de l'Olimpo, diosa d'as mullers
dios d'as mercanzas e os furtadors
diosa d'o fogar
dios d'os rius e os mars
rai de l'Olimpo, dios d'o zielo
Afrodita, diosa d'o deseyo
Apolo, fillo de Zeus
Tornar entazaga