 |
 |
 |
 |
| J. DENNIS TEODOSIO |
| Pulo |
| THIS IS PART OF THE LITERATURA READING SERIES | CLICK HERE TO GO BACK TO LITERATURA |
| THE AUTHOR HOLDS THE COPYRIGHT TO THIS SCREENPLAY. THIS IS POSTED WITH PERMISSION FROM THE AUTHOR. FOR INQUIRIES ON HOW TO SECURE THE SCREENWRITER'S PERMISSION TO STAGE THIS PLAY, PLEASE E-MAIL HIM AT THIS ADDRESS. |
| An excerpt from the screenplay “Bumabalik, bumabalik ang alon Upang angkinin Ang akala’y naiwan at di mawawalang bakas. Bumabalik itong hindi na ito; Bumabalik sa pangarap na pasigan Na hindi makilala kapag naratnan Sa salimuot ng nakaraan at kasalukuyan.” -VIRGILIO S. ALMARIO Sa Baybayin 1. EXT. DAGAT. MADALING-ARAW. Tila walang katapusan ang kalawakan ng dagat. Nagmamadali ang isang batel o lantsang pangisda. Walang habas nitong hinahati ang mga alon kahit garalgal na ang andar ng motor. Umaandap na ang mga bomilyang nagbibigay liwanag sa paglalakbay na iyon. Sa paningin ng mga sakay nito, alam nating malayong-malayo pa ang patutunguhan nila. 2. CREDITS ROLL 3. MONTAGE Magtatagni-tagni ang mga sumusunod na parang mga binabalikang lumang larawan o mga limot na alaalang pilit ginugunita: a. Rumaragasa, halos paulit-ulit, walang kapagurang sumasalpok ang mga alon sa nilulumot na batuhan; b. Sa dalampasigan, nakakalat ang mga labi ng isang gutay-gutay na lambat at tila mga palamuting nakaabang ang mga basag na kabibe’t koral; kinakalawang naman ang mga tiyan ng nakahimpil na mga bangka; c. Sa silangan, nagbabanta na ang pagsabog ng ginintuang liwanag; d. Isang batang babae, nasa 2-3 taong gulang, ang nakahubad na hahangos sa dalampasigan at tuwang-tuwang sasalubong sa mga alon. Babakas ang mga yapak niya sa nahihimbing pang pinong buhangin. FAST CUT TO: 4. EXT. DAGAT. UMAGA. Mula sa batel o lantsang pangisda, natatanaw na ang isang tila nahihimbing pang pulo. Papasikat na ang araw. FAST CUT TO: 5. EXT. DAUNGAN. TANGHALI. Tirik na tirik ang araw. Abala ang daungan. Sa nakahimpil na batel o lantsa, nag-uunahan sa pagbaba o pagdidiskarga ang mga pasahero. Huling bababa si ESMERALDA, nasa 26 taong gulang. Maganda siya at mukhang mas bata sa totoo niyang edad. Ibang-iba ang bihis at asta niya sa mga tagaroon. Halatang tagalungsod. Aakalain nating dayo o bagong salta siya sa pulo. Magkukumpulan ang ilan sa mga tagaroon. Magbubulungan at tila pilit kinikilala si ESMERALDA. Sa hula nila, hindi siya magtatagal doon. Kaunti lang kasi ang mga dala-dalahan niya. Igagala ni ESMERALDA ang paningin. ESMERALDA (VOICE-OVER) Ito pa rin ang pulong pilit kong tinakasan… Busilak ang buhangin. Hindi natin aakalaing may sibilisasyon sa pulong iyon. Madawag naman ang mga punong kinakanlo ng mga burol at batuhan. Sa kapatagan, gawa sa pawid o sawali o kawayan ang mga kabahayan. Halos mabuway na ang mga iyon. Parang ilang bagyo na ang dinanas. May mga ilang babaeng abala sa pagbibilad ng mga isda. May mga naghahabi rin ng lambat. May mga batang naghahabulan o nagbabangayan. Parang walang alam na mga suliranin sa buhay. ESMERALDA (VOICE-OVER) Nabubuhay pa rin sila rito --- na parang walang ibang mundo… Halos sunog sa araw ang balat ng mga tagaroon. Kakaiba sa kulay ni ESMERALDA. Sa pananamit nila, alam nating nabubuhay lang sa pangingisda ang mga tagaroon. At kung mga bagong salta, sakay ang mga iyon ng mga dumadaong na lantsa o barko. ESMERALDA (VOICE-OVER) Hindi ko yata kayang bumalik sa mundong minsan kong pilit tinakasan… Tatalikod si ESMERALDA, tatanawin ang nakadaong na batel o lantsa. Mauulinigan niyang nagtatawag na muli ng mga pasahero. Pero bago pa siya makapagpasya, may maririning siyang tawag. Pamilyar ang tinig. TIYA MINA ESMERALDA?... Lilingunin ni ESMERALDA ang tumawag. Si TIYA MINA, nasa 45 taong gulang. Tiyahin ni ESMERALDA. Nakababatang kapatid ng ina niya. ESMERALDA T’yang?... Labis na galak ang ibabati nila sa isa’t isa. May pananabik rin ang pagyayakap nila. TIYA MINA Salamat at bumalik ka… FAST CUT TO: 6. INT. BAHAY NINA ESMERALDA. TANGHALI/SAME DAY. Aawit si ESTER ng “Happy Birthday.” Dala niya ang isang bibingka. Maganda siya at dalagang-dalaga na kung titingnan. Magugulat si NANAY LUPE. Nasa kusina siya. Naghuhugas ng mga pinggan. Nasa 50 taong gulang. Mas matanda siyang tingnan sa totoo niyang edad. ESTER Ilang taon ka na? NANAY LUPE Matanda na… Inuugat na… ESTER Kayo talaga, masyadong malihim… NANAY LUPE ‘Di importante ang edad… Ang mas mahalaga, ang pinagkatandaan… Aabutin ni NANAY LUPE ang bibingkasng dala ni ESTER. Aamuyin niya iyon. Tila masarap. NANAY LUPE Nag-abala ka pa?... ESTER (Ngingiti.) Wala yan… Kayo naman… Matagal na rin naman akong di nakakapagluto n’yan… NANAY LUPE Salamat… Ipapatong ni NANAY LUPE ang bibingka sa mesa. Kukuha siya ng kutsilyo at hahatiin iyon. ESTER Akala ko nga, nakalimutan ko nang gumawa n’yan… NANAY LUPE Bakit naman?... ESTER Si Tatay kasi, kuntento na sa de lata at sa lapad… Mapapiling si NANAY LUPE. Tila sumasang-ayon sa sinabi ng kausap. ESTER Buti na lang bertdey mo… Dapat me espesyal… Kaya eto… Pigil ang magiging pagngiti ni NANAY LUPE. ESTER Ay, teka, NANAY LUPE, dapat pala may kandila… Tama, kandila… Dapat may hiling ka… NANAY LUPE ‘Wag na… Wala namang --- (Matitigilan.) W-wala na akong hihilingin pa… Patlang. Saglit pa, tatabi si ESTER kay NANAY LUPE. Pipisilin niya ang balikat nito. Mapapabuntonghininga naman si NANAY LUPE. Hindi nila mamalayan na nakatayo na pala sa may pintuan sina ESMERALDA at TIYA MINA at kanina pa nagmamasid sa mga nangyayari. ESMERALDA Happy birthday, Nanay… Lilingon si NANAY LUPE. Hindi siya makapaniwalang naroroon nga si ESMERALDA. Kapwa nila pipigilan ang totoong nararamdaman. Para kay ESMERALDA, lubhang pinatanda ng panahon si NANAY LUPE. Humpak na ang mga pisngi nito. May mga puti na buhok niya. Payat ang pangangatawan. ESMERALDA (VOICE-OVER) Hindi ko na alam ang kahulugan ng yakap. Ang init ng pagmamahal ng isang ina…Siguro, pinamanhid na ako ng Maynila… May kumukurot sa dibdib ko, pero mas madali yatang umastang bato… Hindi naman matatagalang tingnan ni NANAY LUPE ang anak. Si TIYA MINA ang babasag sa katahimikang mamamagitan. TIYA MINA Nakita ko siya sa daungan… Tatango si ESMERALDA. TIYA MINA Umuwi siya dahil kaarawan mo… Tatalikod si NANAY LUPE. Babalikan ang mga hinuhugasan sa lababo. NANAY LUPE Dapat ko bang ipagpasalamat yon?... TIYA MINA (Kay NANA LUPE.) Ate, naman… Lalapit si ESMERALDA kay NANA LUPE para magmano. Iiwas si NANAY LUPE sa anak. NANAY LUPE Walang ginalaw sa silid mo… Lilingunin ni ESMERALDA ang silid na tinuturing ni NANAY LUPE. NANAY LUPE Pumasok ka na roon --- kung gusto mong magpahinga… Alam kong matagtag ang biyahe… Mangingilid ang luha ni NANAY LUPE pero ikukubli niya iyon. NANAY LUPE Maghahanda ako ng makakain… Magpapakilala si ESTER kay ESMERALDA. ESTER Ako si ESTER… D’yan kami nakatira sa tabi… Pagmamasdan ni ESMERALDA si ESTER. Nasa 16 taong gulang ang dalagita. Maamo ang mukha nito. Kakamayan ni ESMERALDA si ESTER. ESMERALDA Ako si ESMERALDA… ESTER ESMERALDA?... Ikaw ang anak ni NANAY LUPE?... Ang ganda-ganda mo pala… Ibang-ba sa mga piktyur… Alam mo, madalas ka naming pinag- usapan ni NANAY LUPE… Bahagyang mapapangiti si ESMERALDA. Ikinatuwa niya ang narinig kay ESTER. Matatapos naman ni NANAY LUPE ang paghuhugas. NANAY LUPE Umuwi ka na ESTER… Baka hinahanap ka na ng tatay mo… ESTER Nasa pondahan si Tatay… Hapon pa ‘yon uuwi… NANAY LUPE Asikasuhin mo na ang mga daing habang may araw pa… ESTER Kababaliktad ko lang, a… ESMERALDA Sige umuwi ka na muna, ESTER… Buntonghininga. ESMERALDA Saka na lang tayo magkwentuhan… Ngingiti at tatango si ESTER. ESMERALDA Pagod kasi ako sa b’yahe… Gusto ko na ring magpahinga… NANAY LUPE Mahirap talaga ang bumalik pauwi… FAST CUT TO: 7. INT. BAHAY NINA ESMERALDA. TANGHALI/SAME DAY. Kinikilala ni ESMERALDA ang silid niya. Masinop ang ayos ng mga gamit. Sa lumang tokador, nakapatong ang larawan niya sa kuwadro. Mga nasa 16 taong gulang siya roon. Kukunin ni ESMERALDA ang kuwadro. Saglit niya iyong pagmamasdan. Dadaloy ang luha niya. Hindi niya papahirin iyon. Ibubuhos lang niya ang bigat ng nararamdaman. Hihiga si ESMERALDA sa papag. Muling dadantay ang likuran niya sa kinasanayang tigas ng kawayan. Tuluyan siyang pipikit at yayakapin ang sarili. FAST CUT TO: 8. EXT. BAHAY NINA ESMERALDA. TANGHALI/SAME DAY. Nagsasalansan ng mga daing sa bakuran nila si NANAY LUPE, kausap si TIYA MINA. TIYA MINA Bumalik na ang anak mo… Hindi kikibo si NANAY LUPE. TIYA MINA Hindi ka ba natutuwa?... NANAY LUPE Bumalik siya para umalis ulit… TIYA MINA Kausapin mo… NANAY LUPE Bakit pa?... May sarili na siyang pag-iisip… Hindi ko siya napigilan noon, pa’no pa ngayon?... TIYA MINA Gusto mo bang umalis siya ulit?... NANAY LUPE Noong umalis siya, natanggap ko nang hindi ko na hawak ang buhay niya… Bahala na siya… TIYA MINA Pa’no ka?... NANAY LUPE Ako ang nagluwal sa kan’ya… Ako ang mag-isang nagpalaki sa kan’ya… Kaya kong mabuhay… Kahit mag-isa… TIYA MINA Bakit ka ba nagmamatigas?... NANAY LUPE Sa pagmamatigas ako ang lumalakas… FAST CUT TO: 9. INT. BAHAY SA PULO. GABI. Isang babae ang nanganganak. Hirap na hirap siya sa pag-iri. Si TIYA MINA ang nagpapa-anak sa babae. Katuwang niya si BARBARA, nasa 21 taong gulang. Tuon siya sa ginagawa nila. Dahil walang kuryente sa pulo, ang liwanag lamang sa gasera ang tanglaw sa kabuuan ng bahay. TIYA MINA Umiri ka pa… Iri pa… Malapit na… Iiri muli ang babae. Hirap na hirap. Gamungo ang pawis niya. Saglit pa, mahuhugot na ni TIYA MINA palabas ang sanggol. Aantabay si BARBARA. Hawak niya ang lampin para sa sanggol. Malakas na aatungal ang sanggol matapos tampalin ni TIYA MINA ang puwitan nito. Lalagutin ni TIYA MINA ang pusod na nagdurugtong sa babae at sa sanggol. Saglit pa, ibabalot na niya ng lampin ang sanggol. Sisimulang iligpit ni BARBARA ang mga gamit. Nag-uumapaw ang kagalakan ng babae nang ilagay ni TIYA MINA sa tabi niya ang sanggol. TIYA MINA Palakihin mo ng tama ang panganay mo… Tatango ang babae. Paulit-ulit. FAST CUT TO: Paalis na sina TIYA MINA at BARBARA sa bahay ng babaeng nanganak. Aabutan siya ng singkwenta pesos ng asawa ng babae. LALAKI Pasens’ya na… Wala pang b’yahe, e… Kapag pumalaot kami sa susunod na araw, baka makapag-abot ako ng dagdag… TIYA MINA ‘Wag na… Tama na ‘to… Iaabot ni TIYA MINA ang pera kay BARBARA. Kukunin nito ang pera. FAST CUT TO: 10. INT. BAHAY NI ESMERALDA. GABI/SAME DAY. Kakain na ang mag-ina. Kanin at daing ang nakahain. May nakasinding kandila. Aandap-andap ang ningas niyon. Ipinapakita ang mga anino ng mag-ina. NANAY LUPE Wala na akong iba pang maihahanda… ESMERALDA Ang sarap ng daing… NANAY LUPE Kelan ka pa nasarapan sa daing?... Katahimikan saglit. ESMERALDA Nakakasabik lang… NANAY LUPE Maalat pa rin ‘yan… Walang pinagbago… Susubo na si NANAY LUPE. Nakakamay lang. Mapapansin niyang nakamasid lang sa kanya si ESMERALDA. NANAY LUPE Kumain ka na… Kiming kukunin ni ESMERALDA ang isang piraso ng daing. NANAY LUPE Kung hindi ka sanay magkamay, magtiis ka… Wala tayong kubyertos… Hindi ‘to Maynila… FAST CUT TO: Matatapos na sa paghuhugas ng mga pinggan si NANAY LUPE. Mapupuna niyang nakaantabay pala si ESMERALDA. Dala nito ang isang maliit na regalo. ESMERALDA Para sa inyo… Hindi kikibo si NANAY LUPE. Mapapabuntonghininga lang siya. ESMERALDA Sige na, Nanay… Para sa kaarawan mo… Aabutin ni NANAY LUPE ang regalo. ESMERALDA Buksan mo… Hindi na naman iimik si NANAY LUPE. Nakamasid lang sa tinanggap na regalo. ESMERALDA Buksan mo na… Sana magustuhan mo… NANAY LUPE Saka na… Magpahinga ka na… Lalapit si ESMERALDA sa ina. Aaakmang hahalik. ESMERALDA Happy birthday, Nanay… Iiwas si NANAY LUPE. NANAY LUPE Mabaho ako… Amoy araw… Amoy pulo… FAST CUT TO: Nag-iisa na lang sa kusina si NANAY LUPE. Hawak niya ang regalo ni ESMERALDA. Hind pa rin niya binubuksan iyon. FAST CUT TO: Nasa silid niya si NANAY LUPE. Nakapanikluhod siya sa harap ng isang lumang baul. Ipapatong niya ang regalo sa ibabaw noon. Malalaman nating tahimik siyang humagulgol. FAST CUT TO: Namimilipit sa sakit ng sikmura si NANAY LUPE. Halos hindi siya makahinga. Hindi siya makagawa ng ingat. Ayaw niya marahil na marinig siya ni ESMERALDA. FAST CUT TO: Nasa silid niya si ESMERALDA. Bubuksan niya ang dalang maleta. Ilalabas niya mula roon ang isang kahon. Laman noon ang ilang magagandang sigay at maliliit na kabibe. Ikakalat ni ESMERALDA ang sigay at kabibe sa papag. Saglit niyang pagmamasdan ang mga iyon. FAST CUT TO: 11. FLASHBACK Nasa dalampasigan si ESMERALDA, nasa 10 gulang. Tuwang-tuwa siyang namumulot ng mga sigay at kabibe sa dalampasigan. Sa may hindi kalayuan, nakangiting nakatanaw si NANAY LUPE. ESMERALDA Nanay, ang gaganda ng sigay!... Ang gaganda ng kabibe!... Puspos ng ligaya ang ngiti ni ESMERALDA. Tatayo si ESMERALDA at haharapin ang dagat at aanyong magpapasasa sa pag-uunahan ng mga alon sa kaniyang paanan. Mabining-mabini ang paglayo at pagbalik ng mga alon sa dalampasigan. FAST CUT TO: 12. EXT./INT. BAHAY NINA ESMERALDA. UMAGA. Magiging busilak na ulap ang mga alon sa Sequence 11. Dudungaw sa bintana ng silid niya si ESMERALDA. Sa labas, nag-uunahan ang mga batang salubungin ang mga alon sa dalampasigan. FAST CUT TO: Nagkukumpulan ang mga kapitbahay sa bahay nila NANAY LUPE. KAPITBAHAY 1 Anong tarbaho niya sa Menila?... KAPITBAHAY 2 T’yak, dyakpat ‘yan!... KAPITBAHAY 3 E, ‘di ba nga, mukhang big taym na si ESMERALDA?... NANAY LUPE Kayo talaga… Ang aga-aga, e, buhay ng ibang tao ang pinagdidiskitahan n’yo… KAPITBAHAY 1 Si Aling LUPE naman, ‘di na kayo nasanay… KAPITBAHAY 2 Ano pa ba ang magiging libangan natin?... KAPITBAHAY 3 E, ‘di tsismis!... Ang sarap yatang masayaran ng balita ang mga nangangating dila… NANAY LUPE Tigilan na nga n’yo kami… KAPITBAHAY 3 E, na’san nga ba si ESMERALDA n’yo?... Bago pa man makasagot si NANAY LUPE, lalabas si ESMERALDA sa silid niya. Naka-duster si ESMERALDA. Pero sosyal pa rin siyang tingnan. Parang sa Rustan’s nabili ang duster niya. Hanga ang lahat. ESMERALDA Kamusta na kayo?... KAPITBAHAY 2 ESMERALDA, ikaw ba ‘yan?... Tatango si ESMERALDA. KAPITBAHAY 1 D’yos ko po!... Ang ganda mo… Para kang model sa kalendaryo… Siguro mayaman ka na… KAPITBAHAY 3 Kukunin mo na ba ang nanay mo? Nakakaasiwa ang katahimikang mamamagitan. NANAY LUPE Umalis na muna kayo… Magbibilad pa ako ng mga daing… Nakakaabala na kayo… KAPITBAHAY 3 (Kay ESMERALDA.) Maganda ba ang Menila?... Tatango si ESMERALDA. KAPITBAHAY 3 Naku, maganda raw ang Menila?... Buti ka pa nakarating na roon… Kami yata, talagang dito na lang uugatin… Hahagalpak ng tawa ang lahat maliban kay NANAY LUPE. NANAY LUPE Tanghali na… Umuwi na kayo… Continued... This screenplay won Second Prize for Dulang Pantelebisyon in the 2006 Palanca Awards |