La Zapotekoj / Los Zapotecas


Ili disvolviøis inter la jaroj 300 a. K. øis 1521 p. K.

La zapotekoj situis æe la Centraj Valoj de Oahaka’ kaj poste æe la istmo de Teýantepek’.

En la agrikulturo ili uzis sistemon de terasoj kaj kanalojn. Ankaý ili kultivis kakaon kaj zapoteon. La viro okaze dediæiøis al la milito æar la mistekoj ofte atakis ilin. Ankaý la virinoj okupiøis de tordi kaj teksi vegeta¼ajn fibrojn.

La rego de la zapotekoj estis teokratia. La gokkitao estis la politika, milita kaj religia estro. La pastroj estis la direkta klaso, kvankam la militistoj ludis rolon tre grava en la defenso de ilia territorio.

Monte-Alban’ estis la ceremonia centro plej grava de la zapotekoj. Aliaj urboj estis Teotitlan’, Mitla’, Yagul’, Zaaæila’ Kuilapan’ kaj Teýantepek’.

Ilia religio estis politeista. Pihe-Tao (Kreanta Dio), Pitao-Kozobi’ (de la maizo), Pitao-Kosiho (de la pluvo), Pitao-Kozana' (de la æaso kaj fishkapto), Pitao-Pekala' ( de la sonøoj), Pitao-Kopiæha (de la suno), Pitao-Pezelao ( de la morto) kaj Pitao-Þoo (de la tertremo). Ili kredis ke ekzistis la postan vivon, pro tio ili konstruis ornamajn tombojn kun murpentrarto; uzis funebrajn urnojn faritaj el terakoto tre ornamaj kaj de bonega kvalito. Ili reprezentis al la dio vespero kaj al la nigra papilio.

La zapotekoj ricevis grandan kulturan influon el la olmekoj, majaoj kaj teotiýakanoj. Ili dediæiøis al la observo de astroj kaj havis du kalendarojn: civila suno kun 365 tagoj kaj alia religia kun 260 tagoj. Ilia nombro estis dudecimala kaj uzis la stangojn kaj punktojn por reprezenti la numerojn. La zapoteka skribo estis ideograma. La metiistoj bonege laboris la konkon, la jadon, la þtonakristalon kaj la nigran terakoton. En skulpturo ili realigis æizajn steleojn kaj tomboþtonojn kun reliefo. Ili konstruis mezamerikajn pilkludejojn, “piramidojn” (piramidbazoj), tomboj kaj ili havis admirebla urban planecon.


Aýtoro: José Luis Muñoz el Meksiko.

Se desarrollaron entre los años 300 a. C. y 1521 d. C.

Los zapotecas se ubicaron en los Valles Centrales de Oaxaca y después en el istmo de Tehuantepec.

En la agricultura usaron un sistema de terrazas y canales. También cultivaron cacao y zapote. El hombre ocasionalmente se dedicaba a la guerra porque los mixtecas frecuentemente los atacaban. También las mujeres se ocupaban de torcer y tejer fibras vegetales.

El gobierno de los zapotecas fue teocrático. El gocquitao era el jefe político, militar y religioso. Los sacerdotes eran la clase dirigente, sin embargo los militares jugaron un papel muy importante en la defensa de su territorio.

Monte Alban fue el centro ceremonial más importante de los zapotecos. Otras ciudades fueron Teotitlán, Mitla, Yagul, Zaachila, Cuilapan y Tehuantepec.

Su religión fue politeísta. Pije Tao (dios creador), Pitao Cozobi (del maíz), Pitao Cocijo (de la lluvia), Pitao Cozana (de la caza y pesca), Pitao Pecala ( de los sueños), Pitao Copichja (del sol), Pitao Pezelao ( de la muerte) y Pitao Xoo (del terremoto). Creían que existía la vida posterior por eso construyeron tumbas adornadas con pintura mural, usaron urnas fúnebres hechas de barro muy adornadas y de excelente calidad. También representaron al dios murciélago y a la mariposa negra.

Los zapotecas recibieron gran influencia cultural de los olmecas, mayas y teotihuacanos. Se dedicaron al la observación de los astros y tuvieron dos calendarios: civil solar con 365 días y otro religioso  de 260 días. Su numeración fue vigesimal y usaron las barras y puntos para representar los números. La escritura zapoteca fue ideográfica. Los artesanos trabajaron excelentemente la concha, el jade, el cristal de roca y el barro negro. En escultura realizaron estelas labradas y lápidas con relieve. Construyeron canchas para el juego de pelota mesoamericano, pirámides o bases piramidales, tumbas y tuvieron una admirable planificación urbana.


Autor: José Luis Muñoz de México.

1