กรรมฐาน & จริต

---

จริต	อิริยาบถ	กิจจ	โภชนะ	ทัสสนะ	ธัมมปวัตติ	กัมมัฏฐานที่เหมาะ
ราคจริต	เรียบร้อย นุ่มนวล ไม่รีบร้อน	งานสะอาด สวยงาม เป็นระเบียบ	ชอบรสหวาน มัน อร่อย สีสรรน่ากิน	ชอบของสวยงาม ไพเราะ ตลก ขบขัน	เจ้าเล่ห์ โอ้อวด ถือตัว แง่งอน พิถีพิถัน ชอบยอ	อสุภะ ๑๐ กายคตาสติ ๑
โทสจริต	ไปพรวด ๆ รีบร้อนกระด้าง	งานสะอาด แต่ไม่เรียบร้อย ไม่สำรวยมุ่งแต่ในสิ่งที่ปรารถนา	ชอบเปรี้ยว เค็ม ขม ฝาดจัด รับประทานเร็ว คำโต	ชอบดูชกต่อย	มักโกรธ ผูกโกรธ ลบหลู่บุญคุณ ตีเสมอ มักริษยา	วัณณกสิณ ๔ พรหมวิหาร ๔
โมหจริต	เซื่อง ๆ ซึม ๆ เหม่อๆ ลอย ๆ	งานหยาบ ไม่ถี่ถ้วน คั่งค้าง เอาดีไม่ได้	ไม่เลือกอาหารอย่างไหนก็เอาหมด มูมมามด้วย	เห็นดีก็ว่าดีด้วย เห็นไม่ดี ก็ไม่ดี ตามไปด้วย	มีแต่ง่วงเหงาหาวนอน ไม่เป็นเรื่องเป็นราว ช่างสงสัย เข้าใจอะไรยาก	อานาปาณสติ
วิตกจริต	เชื่องช้า คล้ายโมหจริต	งานไม่เป็นส่ำ จับจด แต่พูดเก่ง	ไม่แน่นอน อย่างไหนก็ได้	เห็นตามหมู่มาก	ฟุ้งซ่าน โลเล เดี๋ยวรัก เดี๋ยว-เกลียด ชอบคลุกคลีกับหมู่คณะ	อานาปาณสติ
สัทธาจริต	แช่มช้อย ละมุน ละม่อม	เรียบร้อย สวยงาม เป็นระเบียบ	หวาน มัน หอม	ชอบสวยงามอย่างเรียบๆ ไม่โลดโผน	เบิกบานในการบุญ (ส่วนราคจริตนั้นเบิกบานต่อการได้หน้า)	อนุสติ ๖
พุทธิจริต	ว่องไว และเรียบร้อย	งานเรียบร้อย เป็นระเบียบ และเป็นประโยชน์ด้วย	เปรี้ยว เค็ม เผ็ด ขม พอกลมกล่อม ไม่จัดนัก	ดูด้วยความพินิจพิเคราะห์	ว่าง่าย ไม่ดื้อ มีสติสัมปชัญญะ มีความเพียร รู้เร็ว เข้าใจง่าย	มรณานุสสติ อุปสมานุสสติ อาหาเรปฏิกูลสัญญา จตุธาตุววัตถาน

อนึ่ง ในวิสุทธิมัคค ได้แสดงลักษณะแห่งจริตต่าง ๆ ดังนี้ ลักษณะของผู้ที่หนักในราคจริต           ๑. มายา มายา เจ้าเล่ห           ๒. สาเถยฺยํ โอ้อวด           ๓. มาโน ถือตัว           ๔. ปาปิจฺฉตา ปรารถนาลามก ๕. มหิจฺฉตา ปรารถนามาก มีความอยากใหญ่ ๖. อสนฺตุฏฺฐิตาไม่สันโดษ์ ๗. สิงฺคํ แง่งอน ลักษณะของผู้ที่หนักในโทสจริต           ๑. โกโธ มักโกรธ           ๒. อุปนาโห ผูกโกรธ           ๓. มกฺโข ลบหลู่คุณท่าน ๔. ปลาโส ตีตนเสมอท่าน ๕. อิสฺสา ริษยา ๖. มจฺฉริย ํ ตระหนี่ ลักษณะของผู้ที่หนักในโมหจริต           ๑. ถีนํ หดหู่           ๒. มิทฺธํ เคลิบเคลิ้ม           ๓. อุทฺธจฺจํ ฟุ้งซ่าน           ๔. กุกฺกุจจํ รำคาญ ๕. วิจิกิจฺฉา เคลือบแคลง ๖. อาทานคฺคาหิตา ถือมั่นในสิ่งที่ยึดถือ ถืองมงาย ๗. ทุปฺปฏินิสฺสคฺคิตา สละ (สิ่งที่ยึดถือ เช่น อุปาทาน) ได้ยาก ลักษณะของผู้ที่หนักในสัทธาจริต           ๑. มตฺตจาคตา บริจาคทรัพย์เป็นนิจ           ๒. อริยานํ ทสฺสนกามตา ใคร่เห็นพระอริยะ           ๓. สทฺธมฺมํ โสตุกามตา ใคร่ฟังพระสัทธรรม           ๔. ปาโมชฺชพหุลตา มากด้วยความปราโมทย์ ๕. อสฐตา ไม่โอ้อวด ๖. อมายาวิตา ไม่มีมารยา ๗. ปสาทนีเยสุ ฐาเนสุ ปสาโท เลื่อมใสในสิ่งที่ควรเลื่อมใส ลักษณะของผู้ที่หนักในพุทธิจริต           ๑. โสวจสฺสตา ว่าง่าย           ๒. กลฺยาณมิตฺตตา มีมิตรดีงาม           ๓. โภชเน มตฺตญฺญุตา รู้ประมาณในโภชนะ           ๔. สติสมฺปชญฺญํ ระลึกและรู้สึกตัว ๕. ชาคริยานุโยโค ประกอบความเพียร ๖. สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํเวโค สลดใจในสิ่งที่ควรสลด ๗. สํวิคฺคสฺส โยนิโส ปธานํ เริ่มตั้งความที่ใจสลดไว้โดยแยบคาย ลักษณะของผู้ที่หนักในวิตกจริต           ๑. ภสฺสพหุลตา พูดมาก           ๒. คณารามตา ยินดีคลุกคลีในหมู่คณะ           ๓. กุสลานุโยเค อรติ ไม่ยินดีในการประกอบกุสล           ๔. อนวฏฺฐิกิจฺจตา มีกิจไม่มั่นคง จับจด ๕. รตฺติธูมายนา กลางคืนเป็นควัน ๖. ทิวาปชฺชลมา กลางวันเป็นเปลว ๗. หุราหุรํ ธาวนา คิดพล่านไปต่าง ๆ นานา

---

[Home]