คัมภีร์ วิสุทธิมรรค ภาค ๑ ตอน ๑ หน้า 111-120

หน้า ๑๑๑

โทษแห่งสีลวิบัติ

ในอาการ ๒ อย่างนั้น โทษแห่งสีลวิบัติพึงเห็นตามนัยแห่งพระสูตร อันมีคำขึ้นต้นว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย
โทษแห่งสีลวิบัติของภิกษุทุศีล ๕ อย่างนี้ " ( อง.ปญฺจก๒๒/๒๘๑ ) ดังนี้นัยหนึ่ง อีกนัยหนึ่งบุคคล
ผู้ทุศีล เพราะความทุศีลเป็นต้นเหตุ ย่อมไม่เป็นที่ชอบใจของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นผู้ที่เพื่อนพรหมจารี
ทั้งหลายไม่พึงพร่ำสอน ต้องทุกข์ใจในเพราะคำติเตียนความทุศีล ( ของตน ) ต้องร้อนใจในเพราะคำสรรเสริญ
( คนอื่น ) ผู้มีศีลทั้งหลาย ก็แลเพราะความเป็นผู้ทุศีลนั้น เขาย่อมเป็นผู้มีผิวพรรณหมอง อนึ่ง นับว่าเป็นผู้มี
สัมผัสหยาบ เพราะนำอบายทุกข์มาให้แก่คนทั้งหลายที่เอาเยี่ยงอย่างเขาตลอดกาลนาน นับว่าเป็นผู้มีราคาถูก
เพราะทำความไม่มีผลมากแก่ทายกทั้งหลายผู้ที่ตนรับไทยธรรม ( ของเขา ) มา ดุจผ้าป่านดิบซึ่งเป็นผ้ามีสีทราม
สัมผัสหยาบและราคาถูกฉะนั้น เป็นคนชำระ ( ให้บริสุทธิ์ ) ได้ยาก เหมือนหลุมคูถที่หมักหมมมานาน
( ยากที่จะชำระให้สะอาด ) ฉะนั้น

หน้า ๑๑๒

เป็นผู้คลาดจากประโยชน์ทั้งสอง เหมือนดุ้นฟืนเผาศพ ( ที่ไฟไหม้ทั้งสองข้าง ตรงกลางก็เปื้อนคูถ ใช้ประโยชน์
ไม่ได้ทั้งในป่าและในบ้าน ) ฉะนั้น แม้ปฏิญญาความเป็นภิกษุ ก็ไม่เป็นภิกษุอยู่นั่นเอง เหมือนลาที่เดินตามฝูงโค
( แม้ร้องอย่างโค ก็ไม่เป็นโคอยู่นั่นเอง ) ฉะนั้น เป็นผู้หวาดอยู่เนืองนิตย์ เหมือนคนมีเวรต่อคนทั่วไป เป็นคนไม่ควร
อยู่ร่วมด้วย เหมือนซากศพ แม้ประกอบด้วยคุณมีสุตะเป็นต้น ก็ไม่ควรแก่การบูชาของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย
เหมือนไฟในป่าช้า ไม่ควรแก่การบูชาของพวกพราหมณ์ เป็นคนอภัพในการบรรลุคุณวิเศษ เหมือนคนตาบอด
อภัพในการเห็นรูป เป็นผู้ไร้ความหวังในพระสัทธรรม เหมือนเด็กจัณฑาลไม่มีหวังในราชสมบัติ แม้สำคัญตนว่ามีสุข
ก็ชื่อว่าเป็นคนมีทุกข์อยู่นั่นเอง เพราะความเป็นผู้มีส่วนแห่งทุกข์ที่ตรัสไว้ในอัคคิขันธปริยาย

จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงเห็นกรรมและวิบากชัด โดยอาการทั้งปวง เมื่อจะทรงแสดงทุกข์อันเผ็ดร้อน
ยิ่ง มีความยินดีในสุขดังจะกล่าวเป็นปัจจัย ซึ่งด้วยเหตุเพียงแต่นึกถึง สามารถยังความร้อนไหม้แห่งหทัยให้
เกิดขึ้น แล้วยังการกระอักโลหิตอุ่นๆ ให้เป็นไป แก่คนทุศีลทั้งหลาย ผู้มีจิตกำหนัดด้วยยินดีความสุขในการ
บริโภคเบญจกามคุณ และในสามีจิกรรม ( ที่คนอื่นทำ ) มีการไหว้ การแสดงความนับถือเป็นต้น จึงตรัส
( อัคคิขันธปริยาย ) ว่า

หน้า ๑๑๓

๑. " ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นหรือไม่ ซึ่งกองไฟใหญ่อันไหม้ลุกเป็นเปลวโชติช่วงอยู่โน่น "
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ( เห็น ) อย่างนั้นพระเจ้าข้า " ตรัสว่า

" ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุคคลพึงเข้าไปนั่งกอด หรือเข้าไปนอนกอดซึ่งกองไฟใหญ่อันไหม้ลุกเป็นเปลวโชติช่วงอยู่โน่นก็ดี ข้อที่บุคคพึงเข้าไป
นั่งเคล้า หรือเข้าไปนอนเคล้าซึ่งนางกษัตริย์ นางพราหมณ์ หรือนางคฤหบดี ผู้มีฝ่ามือและฝ่าเท้า
นุ่มเหมือนปุยนุ่นก็ดี สองข้อนี้ข้อไหนเล่าหนอประเสริฐกว่ากัน ? "

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บุคคพึงเข้าไปนั่งเคล้าหรือเข้าไปนอนเคล้า
นางกษัตริย์ นางพราหมณ์ หรือนางคฤหบดี นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุคคลพึงเข้าไปไปนั่งกอด
หรือเข้าไปนอนกอดซึ่งกองไฟใหญ่อันไหม้ลุกเป็นเปลวโชติช่วงอยู่โน่น เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ โดยข้อที่
บุคคลพึงเข้าไปนั่งกอด หรือเข้าไปนอนกอดซึ่งกองไฟใหญ่อันไหม้ลุกเป็นเปลวโชติช่วงอยู่
โน่น นั่นแหละประเสริฐกว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วย
ความรังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญญา
ว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย
เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือทุกข์ปางตาย เพราะเหตุเข้าไปนั่งกอดหรือเข้าไปนอนกอดกอง
ไฟใหญ่นั้น ( ก็จริง ) แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้น
เป็นปัจจัยหามิได้เลย

หน้า ๑๑๔

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความ
รังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็น
พรหมจารีเป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น พึงเข้าไปนั่งเคล้า หรือเข้าไปนอนเคล้า
ซึ่งนางกษัตริย์ นางพราหมณ์ หรือนางคฤหบดี ผู้มีฝ่ามือและฝ่าเท้านุ่มเหมือนปุยนุ่น ภิกษุทั้งหลาย
ก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไป
เขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก " ( อง.สตฺตก ๒๓/๑๒๙ ) ดังนี้

พระผู้มีพระภาคเจ้า ครั้นทรงแสดงทุกข์มีการบริโภคกามคุณ ๕ อันเนื่องด้วยสตรีเป็นปัจจัย ด้วยอุปมากอง
เพลิงอย่างนี้แล้ว จึงทรงแสดงทุกข์ อันมีการอภิวาท การทำอัญชลี การบริโภคจีวรบิณฑบาตเตียงตั่งและวิหาร
เป็นปัจจัย ด้วยอุปมาด้วยเชือกฟั่นด้วยขนหางสัตว์ หอกอันคม แผ่นเหล็ก ก้อนเหล็ก เตียงเหล็กหรือตั่งเหล็ก
และหม้อเหล็กเหล่านี้ โดยทำนองเดียวกันนั้นว่า

๒. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลัง เอาเชือกที่ฟั่นด้วย
ขนหางสัตว์อย่างเขม็ง พันแข้งทั้งสองแล้วชักสีไปมา เชือกนั้นพึงตัดผิวหนัง ครั้นตัดผิวหนังแล้ว
พึงตัดหนัง ครั้นตัดหนังแล้วพึงตัดเนื้อ ครั้นตัดเนื้อแล้วพึงตัดเส้นเอ็น ครั้นตัดเส้นเอ็นแล้ว
พึงตัดกระดูก ครั้นตัดกระดูกแล้วพึงจดเยื่อในกระดูก ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงยินดีการอภิวาท
ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ยินดีการอภิวาทของกษัตริย์
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาเชือกที่ฟั่นด้วยขนหางสัตว์อย่างเขม็ง พันแข้งทั้งสองแล้วชักสีไปมา เชือกนั้นพึงตัดผิวหนัง
ครั้นตัดผิวหนังแล้วพึงตัดหนัง ครั้นตัดหนังแล้วพึงตัดเนื้อ ครั้นตัดเนื้อแล้วพึงตัดเส้นเอ็น ครั้นตัด
เส้นเอ็นแล้วพึงตัดกระดูก ครั้นตัดกระดูกแล้วพึงจดเยื่อในกระดูก เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาเชือกที่ฟั่นด้วยขนหางสัตว์อย่างเขม็ง พันแข้งทั้งสองแล้วชักสีไปมา เชือกนั้นพึงตัดผิวหนัง
ครั้นตัดผิวหนังแล้วพึงตัดหนัง ครั้นตัดหนังแล้วพึงตัดเนื้อ ครั้นตัดเนื้อแล้วพึงตัดเส้นเอ็น ครั้นตัด
เส้นเอ็นแล้วพึงตัดกระดูก ครั้นตัดกระดูกแล้วพึงจดเยื่อในกระดูก นั่นแหละประเสริฐกว่า
สำหรับภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อน
เร้น ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน
เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือ
ทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลัง เอาเชือกที่ฟั่นด้วยขนหางสัตว์อย่างเขม็ง พันแข้งทั้งสองแล้ว
ชักสีไปมา ( ก็จริง ) แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้น
เป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความ
รังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็น
พรหมจารีเป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น พึงยินดีการอภิวาทของกษัตริย์มหาศาล
พราหมณ์มหาศาล หรือคฤหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์ เพื่อ
ทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "

หน้า ๑๑๕

๓. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลังประหารที่กลางอก
ด้วยหอกอันคมที่ชะโลมด้วยน้ำมัน ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงยินดีการทำอัญชลี ของกษัตริย
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่ยินดีการทำอัญชลี ของกษัตริย
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษมีกำลังประหารที่
กลางอกด้วยหอกอันคมที่ชะโลมด้วยน้ำมัน เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
ประหารที่กลางอกด้วยหอกอันคมที่ชะโลมด้วยน้ำมัน นั่นแหละประเสริฐกว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล
มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ
แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน เปียกชื้น
รกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือ
ทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลังประหารที่กลางอกด้วยหอกอันคมที่ชะโลมด้วยน้ำมัน ( ก็จริง )
แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้นเป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ
มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี
เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น พึงยินดีการทำอัญชลี ของกษัตริย
มหาศาลพราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์
เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "

๔. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลัง เอาแผ่นเหล็กที่ร้อน
แดงเป็นแสงช่วงเข้าหุ้มกาย ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงบริโภคจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธา
ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บริโภคจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธา
ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาแผ่นเหล็กที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าหุ้มกาย เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาแผ่นเหล็กที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าหุ้มกาย นั่นแหละประเสริฐกว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล
มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ
แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน
เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือ
ทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลังเอาแผ่นเหล็กที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าหุ้มกาย ( ก็จริง )
แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้นเป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ
มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี
เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น บริโภคจีวรที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาลภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์
เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "

๕. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลัง เอาคีมเหล็กที่ร้อน
แรงเป็นแสงช่วง งัดปากแล้ว ยัดก้อนโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าไปในปาก ก้อนโลหะนั้นไหม้
ทั้งริมฝีปาก ทั้งปาก ทั้งลิ้น ทั้งลำคอ ทั้งท้อง พาเอาทั้งไส้ใหญ่ทั้งไส้น้อยของเขาออกไปทาง
ทวารเบื้องต่ำ ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงบริโภคบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธา ของกษัตริย์
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บริโภคบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธา
ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาคีมเหล็กที่ร้อนแรงเป็นแสงช่วง งัดปากแล้ว ยัดก้อนโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าไปในปาก
ก้อนโลหะนั้นไหม้ทั้งริมฝีปาก ทั้งปาก ทั้งลิ้น ทั้งลำคอ ทั้งท้อง พาเอาทั้งไส้ใหญ่ทั้งไส้น้อยของเขา
ออกไปทางทวารเบื้องต่ำ เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
เอาคีมเหล็กที่ร้อนแรงเป็นแสงช่วง งัดปากแล้ว ยัดก้อนโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าไปในปาก
ก้อนโลหะนั้นไหม้ทั้งริมฝีปาก ทั้งปาก ทั้งลิ้น ทั้งลำคอ ทั้งท้อง พาเอาทั้งไส้ใหญ่ทั้งไส้น้อยของเขา
ออกไปทางทวารเบื้องต่ำนั่นแหละประเสริฐกว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาด
ที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี
แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าในเปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุ
ทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลัง เอาคีมเหล็กที่ร้อน
แรงเป็นแสงช่วง งัดปากแล้ว ยัดก้อนโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วงเข้าไปในปาก ( ก็จริง )แต่เพราะกาย
แตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้นเป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ
มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี
เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น บริโภคบิณฑบาตที่เขาถวายด้วยศรัทธาของกษัตริย์
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาลภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่ประโยชน์
เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "

หน้า ๑๑๖

๖. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลัง จับที่ศีรษะก็ดี
จับที่คอก็ดี ( กด ) ให้นั่งลงไปก็ดี ให้นอนลงไปก็ดี ตรงเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อนแดงเป็น
แสงช่วง ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงบริโภคเตียงหรือตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธา ของกษัตริย์
มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บริโภคเตียงหรือตั่งที่เขาถวายด้วย
ศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษ
มีกำลัง จับที่ศีรษะก็ดี จับที่คอก็ดี ( กด ) ให้นั่งลงไปก็ดี ให้นอนลงไปก็ดี ตรงเตียงเหล็กหรือ
ตั่งเหล็กที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
จับที่ศีรษะก็ดี จับที่คอก็ดี ( กด ) ให้นั่งลงไปก็ดี ให้นอนลงไปก็ดี ตรงเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่
ร้อนแดงเป็นแสงช่วง นั่นแหละประเสริฐกว่า สำหรับภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาด
ที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี
แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุ
ทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลัง จับให้นั่งลงไปก็ดี ให้นอน
ลงไปก็ดี ตรงเตียงเหล็กหรือตั่งเหล็กที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง ( ก็จริง ) แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึง
เข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้นเป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ
มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี
เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น บริโภคเตียงหรือตั่งที่เขาถวายด้วยศรัทธา ของ
กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาลภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่
ประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "

๗. ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะสำคัญความนั้นเป็นไฉน ข้อที่บุรุษมีกำลัง พึงจับเท้าขึ้นศีรษะลง
แล้วซัดลงไปในหม้อโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง เขาถูกต้มเดือดพล่านเป็นฟอง ลางทีลอยขึ้น ลางที
จมลงไป ลางทีลอยขวางไป อยู่ในหม้อโลหะนั้น ( กับ ) ข้อที่ภิกษุทุศีลพึงบริโภควิหารที่เขาถวายด้วย
ศรัทธา ของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล อย่างไหนจะประเสริฐกว่ากันเล่าหนอ

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า " ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้อที่บริโภควิหารที่เขาถวายด้วย
ศรัทธาของกษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล นั่นแหละประเสริฐกว่า ข้อที่บุรุษ
มีกำลัง พึงจับเท้าขึ้นศีรษะลง แล้วซัดลงไปในหม้อโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง เขาถูกต้มเดือดพล่าน
เป็นฟอง ลางทีลอยขึ้น ลางทีจมลงไป ลางทีลอยขวางไป อยู่ในหม้อโลหะนั้น เป็นทุกข์พระเจ้าข้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า " ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะบอกเธอทั้งหลายให้รู้ ข้อที่บุรุษมีกำลัง
พึงจับเท้าขึ้นศีรษะลง แล้วซัดลงไปในหม้อโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง เขาถูกต้มเดือดพล่าน
เป็นฟอง ลางทีลอยขึ้น ลางทีจมลงไป ลางทีลอยขวางไป อยู่ในหม้อโลหะนั้น นั่นแหละประเสริฐกว่า
สำหรับภิกษุผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ มีการงานซ่อน
เร้น ไม่ใช่สมณะแต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารีแต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี เป็นคนเน่าใน
เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) ข้อนั้นเพราะเหตุไร ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะภิกษุนั้นพึงถึงตายหรือ
ทุกข์ปางตาย เพราะเหตุบุรุษมีกำลัง ซัดลงไปในหม้อโลหะที่ร้อนแดงเป็นแสงช่วง ( ก็จริง ) แต่เพราะกายแตกตายไปจะพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะข้อนั้นเป็นปัจจัยหามิได้เลย

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนข้อที่บุคคลผู้ทุศีล มีธรรมลามก มีสมาจารไม่สะอาดที่พึงระลึกถึงด้วยความรังเกียจ
มีการงานซ่อนเร้น ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญญาว่าเป็นสมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญญาว่าเป็นพรหมจารี
เป็นคนเน่าใน เปียกชื้นรกเรื้อ ( ด้วยกิเลส ) นั้น บริโภควิหารที่เขาถวายด้วยศรัทธา ของ
กษัตริย์มหาศาล พราหมณ์มหาศาล คฤหบดีมหาศาล ภิกษุทั้งหลายก็ข้อนั้นย่อมเป็นไปเพื่อมิใช่
ประโยชน์ เพื่อทุกข์แก่เขาตลอดกาลนาน เพราะกายแตกตายไปเขาย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิตบาต นรก "
( อง.สตฺตก ๒๓/๑๒๙ )

เพราะฉะนั้น บัณฑิตพึงทราบการเห็นโทษในเพราะสีลวิบัติ ด้วยการพิจารณาโดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่า

" ความสุข ของคนผู้มีศีลอันทำลายแล้ว ไม่ละกามสุขอันมีผลเป็นทุกข์เผ็ดร้อนยิ่งกว่าทุกข์เพราะ
กอดกองไฟ จักมีแต่ไหน

สุขในอันยินดีการกราบไหว้ จักมีแก่คนมีสีลวิบัติ ผู้มีอันจะต้องรับทุกข์ยิ่งกว่าทุกข์อันเกิดแต่
การสีด้วยเชือกขนหางสัตว์อันเหนียวไฉนเล่า

สุขในการยินดีอัญชลีกรรมแห้งคนผู้มีศรัทธาทั้งหลาย ซึ่งเป็นเหตุแห่งทุกข์อันมีประมาณยิ่งกว่า
ทุกข์อันเกิดแต่การประหารด้วยหอก จักมีแก่คนผู้ไม่มีศีลกระไรได้

หน้า ๑๑๗

ความสุขในการบริโภคจีวรของคน ( ทุศีล ) ผู้ไม่สำรวมแล้ว ผู้จะต้องเสวยสัมผัสแห่งแผ่นเหล็ก
อันร้อนในนรก สิ้นกาลนาน จักมีอะไร

บิณฑบาตแม้มีรสอร่อย ก็เปรียบด้วยยาพิษอันแรงกล้า สำหรับคนไม่มีศีลผู้จะต้องกลืนก้อนเหล็ก
อันร้อน สิ้นราตรีนาน

การบริโภคเตียงและตั่ง แม้เขาสมมติกันว่าเป็นสุข แต่ก็เป็นทุกข์สำหรับคนไม่มีศีลผู้จะต้องถูก
ทุกข์ ( อันเกิดแต่การบริโภค ) เตียงตั่งเหล็กอันร้อนเบียดเบียนเอาตลอดกาลนาน

ความยินดีในการอยู่อาศัยในวิหารที่เขาให้ด้วยศรัทธา อะไรจักมีแก่คนทุศีลผู้จะต้องตกอยู่กลาง
หม้อเหล็กอันร้อน

พระผู้เป็นครูของโลก เมื่อทรงติคนทุศีล ตรัสว่า " เป็นคนมีสมาจาร ( ความประพฤติ ) ที่พึง
ระลึกถึงด้วยความรังเกียจ ว่าเป็นคนรกเรื้อ ( ด้วยหยากเยื่อคือกิเลส ) ว่าเป็นคนเปียกชื้น
( ด้วยน้ำคือกิเลส ) ว่าเป็นคนลามก และว่าเป็นคนเน่าใน " ดังนี้ น่าติชีวิตของคนทุศีลนั้น
ผู้เป็นคนไม่มีปัญญา ทรงเพศสมณชน แต่ไม่ใช่สมณะ นำตนซึ่งถูกก่นถูกขุดอยู่ไป

หน้า ๑๑๘

สัตตบุรุษทั้งหลายผู้มีศีลในโลกนี้ ย่อมหลีกคนทุศีลใดเสีย ดุจคนผู้รักสวยทั้งหลายหลีกคูถ
หลีกซากศพ ชีวิตของคนทุศีลนั้น ( จะมีประโยชน์ ) อะไร

คนทุศีลนั้นเป็นผู้ไม่พ้นจากภัยทั้งปวง แต่เป็นผู้พ้นจากอธิคมสุข ( สุขอันเกิดแต่มรรคผล )
ทั้งหมด เขาปิดประตูสวรรค์เสียสนิท ขึ้นสู่ทางอบายไปฉิบ

คนอื่น ใครเล่าจะเป็นวัตถุแห่งความสงสารของชนผู้มักสงสาร เสมอด้วยคนทุศีล

โทษแห่งความเป็นผู้ทุศีลมีมากอย่างดังกล่าวมาฉะนี้

และการเห็นอานิสงส์ในสีลสมบัติ พึงทราบโดยนัยตรงกันข้ามจากประการที่กล่าวแล้ว

อีกนัยหนึ่ง

ศีลของภิกษุใดหมดมลทินดี การทรงบาตรและจีวรของภิกษุนั้น ย่อมเป็นที่น่าเลื่อมใส บรรพชา
ของเธอก็มีผล

หทัยของภิกษุผู้มีศีลบริสุทธิ์ ย่อมไม่หยั่งลงสู่ภัยมีความติเตียนตนเองเป็นต้น ดุจพระอาทิตย์
ไม่ลงสู่ความมืดฉะนั้น

หน้า ๑๑๙

ภิกษุเมื่องามในตโปวัน ย่อมงามด้วยความถึงพร้อมแห่งศีล ดุจพระจันทร์เมื่องามในท้องฟ้า
ย่อมงามด้วยความถึงพร้อมแห่งรัศมีฉะนั้น

แม้กลิ่นกายของภิกษุผู้มีศีล ยังทำความชื่นบานแม้แก่เทวดาทั้งหลาย จะกล่าวไยในกลิ่นศีลเล่า
กลิ่นแห่งศีลย่อมครอบงำสมบัติแห่งคันธชาติทั้งปวง ฟุ้งไปทั่วทิศมิได้ติดขัด

สักการะแม้น้อยอันทายกทำแล้วในท่านผู้มีศีล ย่อมเป็นการมีผลมาก เพราะฉะนั้นผู้มีศีลจึงเป็น
ดุจภาชนะ ( รองรับ ) เครื่องบูชาและสักการะ

อาสวะทั้งหลายอันเป็นไปในทิฏฐิธรรม ย่อมไม่เบียดเบียนท่านผู้มีศีล ผู้มีศีลย่อมขุดรากแห่ง
ทุกข์อันเป็นไปในสัมปรายภพเสียได้

สมบัติใดในมนุษย์ และสมบัติใดในเทวดา สมบัติทั้งสองนั้น เมื่อผู้มีศีลถึงพร้อมปรารถนาอยู่
มิใช่เป็นสิ่งที่จะพึงได้ยากเลย อนึ่ง ใจของผู้มีศีลถึงพร้อม ย่อมแล่นไปสู่พระนิพพานสมบัติ
อันเป็นสมบัติที่สงบระงับสุดยอดเป็นแท้

บัณฑิตพึงแสดงอานิสงส์อันมีอาการต่างๆ เป็นอันมาก ในศีลซึ่งเป็นมูลแห่งสมบัติทั้งปวง
ด้วยประการฉะนี้แล

หน้า ๑๒0

เพราะเมื่อแสดงอยู่อย่างนี้ จิตใจย่อมจะหวาดแต่สีลวิบัติแล้วน้อมไปสู่สีลสมบัติ เพราะฉะนั้น ภิกษุเห็นโทษ
แห่งสีลวิบัตินี้ และอานิสงส์แห่งสีลสมบัตินี้ ดังกล่าวแล้ว พึงยังศีลให้ผ่องแผ้วด้วยความเอื้อเฟื้อทุกประการ
เทอญ.

ก็แลศีลในวิสุทธิมรรคที่ทรงแสดงด้วยมุข คือ ศีล สมาธิ ปัญญา เป็นอันได้แสดงบริบูรณ์แล้ว ด้วยพระคาถา
( บาทต้น ) นี้ว่า สีเล ปติฏฺฐาย นโร สปญฺโญ เพียงเท่านี้เป็นอันดับแรก

ปริจเฉทที่ ๑ ชื่อสีลนิเทศ
ในปกรณ์วิเสสชื่อวิสุทธิมรรค
อันข้าพเจ้าทำเพื่อประโยชน์แก่ความปราโมทย์แห่งสาธุชน
ดั่งนี้