ข้อเสื่อม…ซ่อมได้

น.พ.ธวัช ประสาทฤทธา

ปัญหาข้อเสื่อมนั้นมีรายละเอียดที่น่ารู้และมีความรู้ความเข้าใจที่ผู้อ่านสามารถที่จะตรวจสอบ ตนเองได้ด้วย

ปัจจัยที่อาจเป็นต้นเหตุของโรคข้อเสื่อม

• อายุและเพศ
  ข้อเสื่อมพบบ่อยในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย และพบในคนสูงอายุมากกว่าคนหนุ่มสาว ส่วนหนึ่งน่าจะเป็นผลจากการขาดฮอ์โมนเพศหญิง เอสโตรเจน ของหญิงสูงอายุ ที่หมดประจำเดือน ขณะที่เด็กกำลังโตเป็นผู้ใหญ่ร่างกายจะมีกลไกที่ช่วยในการเจริญเติบโตหลายกลไก อันจะทำให้เกิดการซ่อมแซม สมานบาดแผล กรณีที่เกิดการบาดเจ็บ หรือ อักเสบของข้อ ในคนที่มีอายุมากขึ้น กลไกเหล่านี้อาจบกพร่องทำให้การสมานตัวของเซลล์ที่บาดเจ็บ ไม่ดีเท่าในเด็ก หรือหนุ่มสาว ส่งผลให้เนื้อเยื่อต่าง ๆ ไม่แข็งแรง เส้นเอ็นหย่อนยาน ทำให้ข้อต่อต่าง ๆ หลวมไม่มั่นคง

• การถ่ายทอดทางพันธุกรรม
  คุณแม่ที่เป็นโรคข้อเสื่อม โดยเฉพาะข้อเสื่อมหลายๆ ข้อที่มีอาการตั้งแต่อายุน้อย สามารถถ่ายทอดสิ่งที่ไม่ดีไปให้ลูกหลานได้ ผู้ป่วยที่มีข้อนิ้วมือเสื่อมจะถ่ายทอดไปให้ลูกหลานได้มากกว่าข้อเข่าเสื่อม ขณะเดียวกันคนที่เป็นข้อเข่าเสื่อมจะมีข้อนิ้วมือเสื่อม หรือข้อกระดูกสันหลังเสื่อมได้พร้อมกัน กล่าวคือ เสื่อมได้ทุกข้อในร่างกาย ในขณะที่บางท่านอาจเสื่อมเฉพาะข้อใดข้อหนึ่งเพียงข้อเดียว

• กระดูกพรุนกับข้อเสื่อม
  มีหลักฐานอ้างอิงพบว่า ผู้ป่วยที่เป็นโรคกระดูกพรุน มักจะไม่แสดงอาการของข้อเสื่อม ขณะเดียวกันก็มีรายงานว่า ความหนาแน่นของกระดูกที่เสื่อมวัดได้สูงกว่าข้อกระดูกที่ไม่เสื่อม

• โภชนาการกับข้อเสื่อม
  ขบวนการออกซิเดชั่น (การใช้ก๊าซออกซิเจน) มีผลทำให้เกิดโรคได้หลาย ๆ โรค สารต้านออกซิเดชั่นที่ได้จากอาหาร หรือจากการสังเคราะห์ สามารถป้องกัน หรือชะลอ การเกิดโรคได้ สารที่สำคัญที่ต่อต้านขบวนการออกซิเดชั่น คือ วิตามินซี, วิตามินอี, เบต้าคาโรทีน สารตัวอื่นที่สำคัญคือ วิตามินดี

• การบาดเจ็บ
  การบาดเจ็บที่รุนแรงที่ทำให้ข้อแตกหัก หรือเอ็นฉีกขาดมีผลทำให้ข้อเสื่อมเร็วแน่นอน

• น้ำหนักตัว
  น้ำหนักที่เกินทำให้ข้อต้องรับน้ำหนักมากขึ้นกว่าปกติตลอดเวลาที่ใช้งาน ขณะเดียวกันเซลล์ไขมันที่มีมากเกินไปในร่างกายจะมีผลต่อเซลล์กระดูกอ่อน และเซลล์กระดูกโดยจะทับถมทำให้ข้อเสื่อมเร็วขึ้น

การป้องกันโรคข้อเสื่อมมี 3 ระดับ ได้แก่
การป้องกันในระดับก่อนเกิดโรค การป้องกันในระดับที่เกิดโรคแล้ว แต่ยังไม่มีอาการ (ป้องกันมิให้โรคพัฒนาต่อเนื่อง) การป้องกันในระดับที่เกิดความพิการ ในระดับก่อนเกิดโรค หมายถึง ทุกท่านที่ยังมีสุขภาพร่างกายที่แข็งแรง ไม่มีอาการ ไม่มีโรคข้อเสื่อมใด ๆ การป้องกันในระดับนี้คือ การขจัดปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ ดังกล่าวมาแล้ว

น.พ.ธวัช ประสาทฤทธา

main