Elektu la kromsignojn: ÆæØø¦¶¬¼ÞþÝý / ĈĉĜĝĤĥĴĵŜŝŬŭ / C^c^G^g^H^h^J^j^S^s^U~u~
Jen estas la fino de Tristano kaj Izoldo de Rihxardo Vagnero [Richard Wagner], kanteble tradukita de Albert Reiner. Kelkaj rimarkoj pri la Esperantigo trovigxas je la fino de tiu cxi pagxo.
Mild-mallauxte
ekridetas,
cxarme li o-
kulojn levas
--- cxu vi
vidas,
vidus ne? ---
pli li helas,
pli lumegas,
stelbrulanta
sin altlevas!
Vidu vi!
Ke la koro
vaste sxvelas
kaj enbruste
forte batas!
Liaj lipoj
elblovigas
dolcxan spiron,
mildan ravon!
Vidu jen!
cxu ne sentas vi?
Sole cxu mi
sonon auxdas,
kiu mire
delikate
dolcxon plendas,
cxion diras,
pacigante
lin elsonas,
min enigxas,
plialtigxas,
ravsonigas
cxirkauxdolcxon?
Plihelante
eksonante,
cxu jen ondoj
de mild-ventoj,
cxu ondegoj
rav-aromaj?
Plej sxvelantajn
tramugxantojn
cxu mi spiru,
cxu mi auxdu?
cxu mi sorbu,
submergigxu?
Dolcxodore
forspirigxu?
En torenta ondant',
en sonora lauxtant',
en la mond-spira
cxiel blovant'
mort-trinki,
forsinki:
malkonsci' ---
ravdezir'!
Se vi ne sxatas la rompon de la vorto okulojn en du verseroj, jen estas du variantoj:
li okulojn
cxarme levas
kaj okulojn
li levetas
Traduko de tiu demando meze en la frazo estas unu da la plej malfacilaj eroj de la tasko de Esperantigo de la tiel-nomata amomorto de Izoldo. Gxia signifo estas:
cxu vi vidas, geamikoj? Aux, aliflanke, cxu eblus, ke vi ne vidas, kion mi sentas kaj priparolas?
Memkompreneble tiu versio estas multe tro peza kaj tro longa por esti kantebla. Sxajnas al mi, ke necesas forigi aux la adreson al la geamikoj aux unu da la du demandoj. En la supra teksto mi elektis forjxeti la amikojn pro sekvaj kialoj: Post la morto de Tristano, Kurvenalo kaj Meloto cxiu komprenos (almenaux okaze de bona prezentado de la opero), ke nur la restantoj povas auxdi la kantadon de Izoldo, do la auxdantaro neniel povas dubi, al kiu Izoldo turnigxas. Cetere mi kredas, ke la ripeto de la vorto vidi kaj la ludo kun la du nesamaj, sed similaj sonoj e kaj ä (en la germana) aux de la finajxoj -as kaj -us (en Esperanto) gravas plu ol la amika stato de Brangeno (kies agoj estigis tiujn tragikajn eventojn) kaj Marko (kies rilato al Izoldo kompare kun tiu al Tristano estas iom stranga). Plej probablume parolante nur al si mem, la mortanta heroino en tiu (kaj alia) frazo nur demandas, cxu la ravaj okazoj vere efektivigxas, aux cxu nur sxi sentas ilin. --- Se vi preferas reteni la adreson al la amikoj, vi povus kanti tiel:
La originala, germanlingva teksto signifas
... en la blovanta cxio de la mondspiro...,
kion mi tradukis kiel
... en la mond-spira cxiel blovant[o].
Cxi tie la vorto cxiel signifas cxiamaniere, sed gxia sona similo al la vortoj cxio (plej proksima al la germana originalo) kaj cxielo (aux, pli ekzakte, cxiel') konformas al la du sencoj de la germana vorto All, kiu povas signifi ne nur cxio sed ankaux la universo. La plej kutima esprimo por tiu lasta senco estas Weltall (lauxvorte mond-cxio), kies ambaux partojn ni trovas en la teksto. Ni povas esti certaj, ke la geniala poeto Rihxardo Vagnero elektis tiun vorton rekte por gxia duobla signifo, kiun ni klopodis konservi en nia versio.
Tiu cxi pagxo laste estigitis la 21-an de Februaro 1999.
Kopirajto (C) 1999 de Albert Reiner.
Cxiuj rajtoj restas
cxe la auxtoro.