İSTATİSTİK 28 EYLÜL 1999

Evren(Ana kütle): Zaman ve mekan sınırları çizilmeli . İncelenecek konuya ilişkin gözlem değerleri olmalı . sayılabilir ve ölçülebilir olan canlı ve cansız herşeyin ana kütlesi vardır.

Betimleme: İncelenecek konuya ilişkin bütün gözlem değerleri olan ve zaman ve mekan sınırları içinde analiz edilmesine betimleme işlemi denir.

• Ana kütle de birden fazla değer olmak zorundadır.
• Bütün grubu incelerken iki temel parametre vardır. Yüzde ve oran veya değişken parametrelerdir. Kütleyi belli sayısal değerlere indirgemek zorundayız . bu indirgeme betimlemeyi oluşturur.

1. BÜTÇE nedeniyle
2. ZAMAN nedeniyle
3. PERSONEL nedeniyle
4. Coğrafî nedenler ve iklim nedenleri

ÖRN. Bir tebeşirin dayanıklılık derecesini ölçmek gerekir fakat her tebeşirin derecesi ayrıdır ve ölçmek için kırmak gerekir fakat kırılan malı satamayacağımız için mantıken olmaz...

SORU?? Betimleme güvenilir midir? Betimleme kesinlik içerir. Fakat iki temel nokta hariçtir. Betimlemede işlem veya yöntem hatası olmamalıdır.

Alt kütle: Ana kütlenin küçük bir parçasıdır. Fakat alt kütle olarak çıkarsamada kullanılabilmesi için alt kütlenin ana kütleyi çok iyi biçimde temsil etmesi lazımdır.

NOT: Uygulama ve teorik açısından istatistik çıkarsamaya dayanır.

1. Yöntem Yönüyle

Betimleme yalındır.

Çıkarsama kompleks ve çok karışıktır.

2. Güvenilirlik Yönüyle

Betimleme işleminde sonuçlar kesindir

Çıkarsama da sonuçlar karmaşık , kompleks yöntemler kullanılır fakat karışık yöntemlerle oluşan tahminlere dayandığı için hata ihtimali vardır kesin değildir.

NOT : Bütünden alınan alt kütle ne kadar büyürse hata oranı o kadar azalır.

2 EKİM 1999 2. DERS

 

3. Öngörü / Ön kestirme işlevi : Yolları Çıkarsama ile aynı fakat veri işlemi bakımından farklıdırlar.

Öngörü : zaman serileri analiziyle gelecek dönemler için tahminde bulunmaya öngörü denir.

Çıkarsamada : Kütle

Öngörüde : Zaman serisi

ÖRN:

YIL A MALILININ FİYATI

-------- -------------------------------

1993 10

1994 18

1995 20 ZAMAN SERİSİ

1996 26

1997. 24

1998 ‘ DEKİ FİYATI TAHMİN ETMEK ÖNGÖRÜDÜR

1. İSTATİSTİK BİRİMİ : Sayılabilir ve ölçülebilir olmak şartıyla canlı ve cansız her şey istatistik birimi olabilir.

• Doğal veya Doğal olmayan Birimler : Parçalara ayrıldıklarında başlangıçtaki niteliklerini kaybettikleri gibi , birkaçının birleştirilmesi durumunda başlangıçtaki özelliklere sahip yepyeni bir birim oluşturamayan birimler doğal birimlerdir.

• Gerçek ve Varsayımsal Birimler: Gerçekten varlığı söz konusu olan birimler gerçek birim olarak gösterilirler . Gerçekte varolmayan , yani gözlemi yapılamayan , fakat kurumsal olarak meydana getirilmeleri düşünülebilen birimler birer varsayımsal istatistik birimidir.

• Sayısal ve Sözel Nitelikler : Aldıkları değerler sayılmak veya ölçülmek yoluyla belirlenen ve rakamla ifade edilen nitelikler sayısal niteliktir. (bir dairenin yüzölçümü ) Bazı değerler ölçülemez bunlar büyüklükleri ve özellikleriyle sıralanır bunlarda sözel nitelik taşırlar.

• Sürekli ve Süreksiz Nitelikler: Sayısal bir niteliğin almış olduğu herhangi iki değer arasına sonsuz sayıda farklı değerlerin eklenip eklenememesidir. Eklenebiliyorsa süreklidir. Eğer eklenemiyor veya sınırlı sayıda eklenebiliyorsa bu sayısal nitelik süreksizdir.
• İki ve İkiden Fazla Değer Alabilen Nitelikler: Bir nitelik en az iki değer alır veya bir nitelik için en az iki farklı sonuç belirlenir. Bu durumda nitelikler iki değerli nitelikler olarak değerlendirilir.
• Zaman , Mekan ve Maddi Nitelikler : Aldıkları değerler zaman bölüntüleri şeklinde ortaya çıkan niteliklere zaman nitelikleri denir.

ÖRN: DOĞUM TARİHİ zaman niteliği taşır. DOĞUM YERİ mekan niteliği taşır. BİR İNSANIN YAŞI maddi nitelik taşır.

SORU: A bankası 1990 yılında bireysel tüketici kredisi uygulamasına başlamıştır. Banka yönetimi ekonomik anlamda standardın üzerinde olduğunu belirlediği 8 ilde başlangıcından itibaren tüketici kredisi kullanan müşterilerinin meslek gelir cinsiyet yönünden incelemek istemektedir. Böyle bir çalışmada ?

1. İstatistiğin hangi işlevi kullanılır?
2. Böyle bir araştırmada istatistik bilimi tür ayrımını nasıl yapar ?
3. Sözü edilen araştırmada nitelik veya nitelikler nelerdir ? Ve tür ayrımını nasıl yaparsınız?

CEVAPLAR:

1. Betimleme işlevi vardır.
2. Kişiler gerçek, devamlı ve doğaldır.
3. Meslek sözel nitelikli ikiden fazla ve maddi. Gelir sayısal ikiden fazla ve maddidir. Cinsiyet sözel ikiden fazla, maddidir.