RSI (Relative Strength Index)
Göreceli Güç Endeksi

TANIMI

Göreceli Güç Endeksi (RSI); piyasalarda yaygın olarak kullanılan bir indikatördür. Welles Wilder tarafından geliştirilmiştir. Hisse senedinin veya endeksin kendi iç gücünü ölçer. Başka bir ifadeyle bu indikatör; hisse senedinin veya endeksin bünyesi içindeki gücünü kendisine göre karşılaştırır.
RSI'ın; bir hisse senedinin veya endeksin, incelenen tarih aralığı içerisindeki kapanış değerlerinin, bir önceki güne göre değişiminde
n (bir önceki güne göre artan veya azalan değişim) hareketle hesaplanan bir gösterge (indicator) olduğu düşünülürse; "kendi iç gücünü yansıttığı, ölçtüğü" ifadesi daha iyi anlaşılır.
RSI bakılan zaman dilimindeki, enstrümanın artış ve azalış gösterdiği gün
leri ve bu günlerin ortalamalarını alır. Daha sonra bu ortalamaların birbirlerine orantılarını tesbit eder. Bu tesbit edilen orantılar bir gösterge haline döndürülür.
RSI 1-400 (günlük) birimlik değerler alır. Kısa vadeli analizlerde; 30 günden düşük değer
ler tavsiye edilirken, orta vadeli analizlerde; 6-40 haftalık değerler kullanılmalıdır. Uzun vade için; 10 aydan büyük değerler tavsiye edilir. N sayısı (kullanılan zaman dilimi) küçük seçildiğinde; düzensiz hareketler ve sapma artarken, n sayısı büyük alındığında; daha durağan ve daha az sapan hareketler olacaktır. Fakat n büyük seçildiğinde; güvenilirlik artmasına rağmen, alım-satım sinyallerinin gecikmesi gibi bir durum ortaya çıkmaktadır.
Welles Wilder RSI göstergesini ortaya çıkardığında; 14 günlük RSI
kullanımını önermiştir. Genellikle piyasada kullanılan 9, 14, ve 25 günlük RSI hesaplamalarıdır. Fakat en kazaçlı RSI; her bir hisse senedi veya endeks için farklı zaman dilimi denenerek bulunabilir.

FORMÜLÜ

RSI'ın hesaplanması için; kullanılacak n sayısından 1 fazla sayıda (örneğin 14 günlük RSI hesaplanacaksa 15 günün kapanış değeri) kapanış değeri gerekir. Bununla ilgili OYH (ortalama yukarı hareket) ve OAH (ortalama aşağı hareket) hesaplandıktan sonra (n+1). günden itibaren sadece bir önceki günün kapanış değerleri yeterli olacaktır.
RSI’ın hesabı için; ilk önce aşağıdaki formülüne uygun olarak RS (relative strength) hesaplanır. RS terimi RSI denkleminde yerine konularak günlük RSI elde edilir.


OYH ve OAH hesaplaması;

 

OYH:

Ortalama Yukarı Hareket ((n+1) adet'lik zaman diliminde bir önceki güne göre artan n adet verinin aritmetik ortalaması)

 

OAH:

Ortalama Aşağı Hareket ((n+1) adet'lik zaman diliminde bir önceki güne göre azalan n adet verinin aritmetik ortalaması)

NOT:

OYH ve OAH hesaplanırken ilk gün; bir önceki günün verisi olmadığından ve bu nedenle artış veya azalış değeri olarak bir değer bulunmadığından hesaplamaya katılmaz.

Daha sonraki günler ((n+2). gün ve daha sonrası) için OYH ve OAH aşağıdaki metod ile hesaplanır;


Not: İşlem görmemiş günler zaman serisi alınırken dikkate alınmaz. Örnek olarak ISKUR (İş Bankası Kurucu) gibi aralıklı olarak işlem gören hisseler için RSI hesaplanırken n-1 değeri bir önceki işlem gördüğü g
ündür, bu bir kaç günden, bir kaç aya uzanan bir zaman dilimi olsa dahi.

YORUMLANMASI

RSI herhangi bir hisse senedinin veya endeksin fiyat eğrisi ile birlikte yorumlandığında, fiyatların seyri hakkında faydalı bilgiler verebilir. Fiyatların çok düşük veya çok yüksek olduğu RSI ile kolaylıkla görülür. RSI’ı beş aşamada yorumlayabiliriz;

Aşırı Alım-Satım Bölgeleri

RSI 0-100 arasında değerler alır. RSI grafiklerinde aşırı alım (overbought) ve aşırı satım (oversold) sınırları vardır. Bu sınırlar her hisse senedi veya endeks verilerine ve RSI için kullanılan zaman dilimine göre değişebilmektedir. Aşırı alım ve aşırı satım sınırları için teknik analiz incelemelerinde genellikle 70 ile 30 veya 80 ile 20 parametreleri kullanılmaktadır. Daha genel anlamda kullanılan 70 ve 30'dur. Sınırlar belirlenirken dikkat edilmesi gereken en önemli nokta; sınırlar üzerinde indikatöre ait değerlerin %70-80 lik bir bölümünün yer alması gerektiğidir. Örneğin; Ereğli Demir Çelik hisse senedinin Meta Stock programında; 20/07/1998-27/07/99 tarihleri arasında, n=9 günlük (kısa vadeli) RSI grafiği incelendiğinde; 70 ve 30 sınırlarının anlamlı sonuçlar verdiği ve indikatöre ait değerlerin büyük çoğunluğunun bu sınırlar üzerinde yoğunlaştığı gözlenmiştir. Buna karşılık aynı hisse senedinin, aynı tarih aralığında, n=50 günlük (uzun vadeli) RSI grafiği incelenmiş; 70 ve 30 sınırının seçilen bu zaman dilimi için anlamsız olduğu ve indikatör değerlerinin bu sınırlar arasında kaldığı, yoruma olanak vermediği görülmüştür. RSI indikatörünün bu tarih aralığındaki değerlerinin %70-80’lik bir bölümünün, bu sınırlar üzerinde yer alması gerektiği tezine dayanılarak yapılan çalışma sonucunda; alt ve üst sınır parametreleri 34 ve 61 bulunmuştur. Verdiği al-sat sinyallerinin 70 ve 30'a göre çok daha anlamlı olduğu görülmüştür. Bu örnekten de anlaşıldığı gibi en kazançlı ve en güvenilir sonuçlar veren RSI'a ulaşmak; farklı hisse senedi veya endekse, farklı zaman dilimine göre; farklı parametreler denenerek mümkündür.
Aşırı alım ve satım bölgeleri arasında R
SI'ın yönüne göre fiyat trendi hakkında tahmin yapılır. RSI'ın 70 sınırının üzerine çıkması yukarı trendin hızlanacağı ve aşırı alım bölgesinde bulunulmasından dolayı her an trend değişiminin olabileceği anlamına gelmektedir. Sat sinyali RSI'ın aşırı alım bölgesinde tepe yaptıktan sonra aşırı alım sınırını aşağı doğru kırdığı zaman alınır. Gösterge bu seviyeden itibaren genellikle orta bant olarak kabul edebileceğimiz 50 değerine yaklaştıktan sonra bir tepki çıkışı vermektedir. Talebin yüksekliği göstergenin tekrar üst sınırın üstüne çıkmasına sebebiyet vermektedir. Bu durumda tekrar alım tavsiye edilir fakat yüklenilecek olan risk daha yüksektir. Göstergenin aşırı satım bölgesine girmesi durumlarında da yukarıdaki kuralların tersi geçerlidir.
Aşağıda Ereğli
Demir Çelik hisse senedinin 20/07/98-27/07/99 tarihleri arasındaki RSI (n=9 günlük) grafiği görülmektedir;

Yatırımcıların RSI ile "al" Emri Verdikleri Kritik Noktalar

 

"a" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı satım sınırını (30) gördüğü anda al emri verirler.

"b" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı satım sınırının altına inip, tarihi minimum seviyelerine geldiğinde al emri verirler.

"c" noktası:

Bazı yatırımcılar göstergenin dip yaptığını görüp, aşırı satım sınırına doğru yükselişe geçtiği anda al emri verirler.

"d" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı satım bölgesinde dip yaptıktan ve dönüp aşırı satım sınırını kırdıktan sonra al emri verirler.

Yatırımcıların RSI ile "sat" Emri Verdikleri Kritik Noktalar

"x" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı alım sınırını (70) gördüğü anda sat emri verirler.

"y" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı alım sınırının üstüne çıkıp, tarihi maksimum seviyelerine geldiğinde sat emri verirler.

"z" noktası:

Bazı yatırımcılar göstergenin tepe yaptığını görüp, aşırı alım sınırına doğru inişe geçtiği anda sat emri verirler.

"w" noktası:

Bazı yatırımcılar gösterge aşırı alım bölgesinde tepe yaptıktan ve dönüp aşırı alım sınırını kırdıktan sonra sat emri verirler.

Fiyatlarla Gösterge Arasındaki Aykırılıklar

Gösterge ile fiyatlar arasında aykırılığın (ıraksama / divergence) ortaya çıkması olası bir trend değişiminin habercisidir. RSI indikatörünün yorumlanmasında aykırılıklar önemli bir yer tutar. Fiyatlar bir tepe (top) yaparken RSI da bir tepe yapıyorsa ve fiyatlar yeni bir tepe yaparken RSI yeni bir tepe yapmıyorsa ve bir önceki tepenin altında kalıyorsa bu bir aykırılıktır ve fiyatlar aşağı dönebilir demektir. Aynı şekilde; fiyatlar bir dip (bottom) yaparken RSI da bir dip yapıyorsa ve fiyatlar yeni bir dip yaparken RSI yeni bir dip yapmıyorsa ve bir önceki dip seviyesinin üstünde kalıyorsa bu da bir aykırılıktır ve fiyatlar yukarı dönebilir anlamına gelir.
Aşağıdaki örnekte İMKB-100 endeksinin 04/01/1999-06/08/1999 tarih aralığındaki fiyat grafiği ve n=14 günlük RSI grafiği görülmektedir. İki grafik incelendiğinde İMKB-100 endeksi fiyat grafiği, RSI grafiği ile 17/02/1999 ve 08/
04/1999 arasında bir aykırılık göstermiştir. Fiyat grafiği yeni tepeler yaparken (yükseliş trendindeyken), RSI yeni tepe yapmamış (düşüş trendinde) ve grafik gösterimi olarak hep bir önceki tepenin altında kalmıştır. Bu durum fiyatların aşağı dönebileceği sinyalini vermiş ve fiyatlar bu tarihten sonra aşağı dönmüştür. Fakat herşeye rağmen, al-sat emrini vermeden önce, ıraksamanın geçerli olup-olmadığı diğer göstergeler ile kontrol edilmelidir.

RSI ve Ortalamalar

RSI'ya bakılırken al/sat sinyalinin teyidi için bazı analist ve araştırmacılar tarafından göstergeye ait basit hareketli ortalamanın (simple moving average) kullanılması tavsiye edilmektedir. Bu ortalama 3-5 birim arasında kullanıldığında daha erken teyid sinyali alınır. Daha güvenli sinyal için ise daha uzun vadeli ortalama kullanılmasını tavsiye edenler de vardır. Bununla ilgili, RSI göstergesi basit hareketli ortalamayı alttan kestiğinde; al, üstten kestiğinde; sat yorumu yapılır.
Aşağıdaki grafikte 04/01/1999-06/08/1999 tarihleri arasındaki n=14 günlük RSI grafiği ile 5 günlük basit hareketli ortalamasının birlikte kullanımı gösterilmektedir;

RSI'da Destek ve Dirençler, Formasyonlar

Fiyatların aşırı yükseldiği veya aşırı düştüğü ölçüsüne karar vermede iyi bir teknik gösterge olarak kullanılan RSI; klasik grafik metod ve şekilleri ile görülmesi zor olan destek ve direnç (support and resistance) seviyelerini çok daha önce ve daha belirgin olarak gösterir. RSI grafiğinde formasyonlara (patterns) ait figürler de daha net olarak görülürler.

RSI ve Trendler

Sinyal vermesi için trend çalışmaları da yapılabilmektedir. Trendin kırılması al/sat sinyalidir. Trend dönemlerinde diğer bütün osilatör türü göstergelerde karşılaşılan problem RSI'da da görülmektedir. Bu dönemlerde özellikle kısa vadeli RSI yanlış sinyaller verebilmektedir. Bu durumda; RSI grafiği trend gösteren, Trend Endeksi (ADX) ile birlikte yorumlanmalıdır.
Aşağıda 11/06/1998-28/07/1999 tarihleri arasında İMKB-100 endeksinin RSI(14) ve fiyat grafiği birlikte verilmiştir. RSI grafiğiyle birlikte 50 günlük basit hareketli ortalaması gösterilmektedir. RSI grafiğinin trendleri, destek ve direnç noktalarını çok iyi gösterdiği özelliği burada çok açık görülmektedir. Ayrıca aşağıdaki RSI grafiği’nde destek noktasına, aşırı satım sınırını kırdığı noktaya ve RSI grafiğinin basit hareketli ortalamayı alttan kestiği noktaya göre "al"; direnç noktasına, aşırı alım sınırını kırdığı noktaya ve basit hareketli ortalamayı üstten kestiği noktaya göre "sat" emri verdiği noktalar gösterilmiştir.


 

Glossary

   

overbought

aşırı alım

oversold

aşırı satım

divergence

aykırılık (ıraksama)

support

destek

resistance

direnç

pattern

formasyon

moving average

hareketli ortalama

simple moving average

basit hareketli ortalama

top

tepe

bottom

dip

indicator

indikatör

index

endeks