|
Muhammet
DOĞRAMACI -Rehberlik
ve Psikolojik Danışman Öğretmen
Meslek,
bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, kuralları toplum tarafından
belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve
becerilere dayalı faaliyetler diye tanımlanır.
Mesleğin sürdürülmesinde
etkenlerden biri olan kazanç, bireyin meslek seçimi kararını
etkileyen tek etken değildir. Bu kararı etkileyen sosyal
statü, düzenli yaşam gibi farklı doyum kaynakları da
vardır. Kazanç sağlama gibi sorunu olmayan kişilerin
mesleki faaliyetlerini sürdürmelerinin ya da bazı
bireylerin az gelir getiren meslekleri çok gelir getiren
mesleklere tercih etmelerinin nedeni de budur.
Meslek,
bireyin kendini ve yeteneklerini geliştirme, gerçekleştirme
yoludur. Bireyin kişilik
özelliklerini, ideallerini, hayat görüşünü, değerlerini
belirler. Birey gününün büyük bölümünü işinde geçirir.
Bireyin yaptığı faaliyet ilgi ve yeteneklerine hitap
ediyorsa kişi mesleki açıdan doyum sağlar. Mesleki doyum
ise, genel doyuma yansır. Bireyin hayatta mutlu olması bir
anlamda kendi özelliklerine uygun, doyum sağlayacağı
meslek seçmesine bağlıdır.
Meslek
seçimindeki kararı bireyin, işindeki başarı ve başarısızlığını
da etkiler. Her birey farklı ilgi ve yeteneklere sahiptir.
Her meslek de farklı yetenekleri gerektirir. Bir kimse
sahip olduğu nitelikleri gerektiren, sahip olmadığı
nitelikleri gerektirmeyen mesleklerde başarılı olur.
Günümüzde
meslek seçeneklerinin artması, buna bağlı olarak
meslekte uzmanlaşmanın artması, mesleğe hazırlanmanın
uzun süreli eğitimi gerektirmesi, meslek seçiminin önemini
arttırmaktadır.
Bireyin
seçim yapmakta olduğu meslekler çok çeşitlidir. Tüm
bunlar doğru ve gerçekçi seçim yapma zorunluluğunu arttırmaktadır.
Bireyin
gelecekteki yaşam tarzını belirlemesinde dönüm noktası
olan mesleki tercihi yaparken doğru ve isabetli karar
verebilmesi için izleyeceği basamaklar şöyle sıralanabilir:
1-
Bireyin Yeteneklerinin Belirlenmesi ( Ben Neler
Yapabilirim ?)
Yetenek,
belli bir eğitimden yararlanabilme gücüdür. Bireyin
hangi eğitim programında başarılı olabileceğini gösterir.
Yetenek meslekteki başarıyı etkileyen etkenlerden biridir
ve temel gerekliliktir. Seçtiği mesleğin gerektirdiği
azami düzeyine sahip olmayan bireyin o meslekte başarılı
olması olası değildir. Bunun yanında sahip olduğu
yeteneklerden, kapasitesinin altında bir yetenek düzeyi
gerektiren mesleğe yönelen bireyin meslekte doyum sağlaması
da mümkün olmayacaktır.
Akademik
yeteneğin, okulda derslerdeki başarının ya da başarısızlığın
araştırılması, sözel ya da sayısal düşünme
yeteneklerinden hangisinde başarılı olduğunun
belirlenmesi gerekir. Bunun için bireyin Fen, Sosyal,
Matematik, Türkçe derslerindeki başarısı bir ölçüt
olabilir.
Bunun
dışında cisimleri 3 boyutlu görebilme, şekiller arasındaki
benzerlik ve farklılıkları bulabilme gücü de araştırılması
gereken yetenek alanıdır.
Sayısal
düşünme gücüne sahip olmayan, Fen, Matematik gibi sayısal
derslerde başarılı olmayan bir bireyin Tıp Fakültesi,
Diş Hekimliği, Mühendislikler gibi sayısal puanı ile öğrenci
alan yükseköğretim programlarında başarılı olması mümkün
değildir.
Cisimleri
3 boyutlu görebilme, bir evin planına bakarak o evin yapılmış
halini göz önünde canlandırabilme, bir şeklin açılımını
düzlem üzerinde çizebilme gücüne sahip olan bir birey
Mimarlık Eğitiminde başarılı olabilecektir.
Sözcükleri
ustalıkla kullanamayan, zengin bir sözcük dağarcığına
sahip olamayan kişinin dil ve edebiyat programında başarılı
olması zordur.
2-
İlgi Alanlarının Belirlenmesi ( Ben Neleri Yapmaktan Hoşlanırım
?)
Yetenekler,
bireyin hangi eğitim programında daha başarılı
olabileceğini gösterirken; ilgiler, bireyin hangi
faaliyetlerle uğraşmaktan zevk duyacağını belirler. İlgiler,
yeteneklerle ilişkilidir. İlgi duyduğumuz alanlar, çoğunlukla
yetenekli olduğumuz alanlardır.
Seçilecek
olan mesleğin, insanlarla diyalogu, onları yönetmeyi, yönlendirmeyi,
onlara hitap etmeyi, yardım etmeyi mi yoksa insanlarla değil
de objelerle uğraşmayı gerektiren faaliyetleri mi
gerektiriyor, sorularına yanıt aranması ve edebiyata, müziğe,
güzel sanatlara karşı olan ilgilerin de belirlenmesi
gerekir.
Birey
ilgi duyduğu, hoşlandığı işleri severek yapar. Bireyin
ilgi duymadığı faaliyete yönelmesi hm mesleki doyumunu,
hem de başarısını olumsuz etkileyecektir.
İnsanlara
yardım etmekten, insanların sorunlarını dinlemeyip
sorunlarına çözüm aramaktan zevk almayan bir psikologun
başarılı olma olasılığı düşüktür.
3-
İş Değerinin Belirlenmesi ( Ben Ne İstiyorum?)
Yetenek
ve ilgilerin belirlenmesinin ardından bireyin meslekteki
beklentilerini tanımlaması gerekir.
İş
değerleri, bireyin meslekte nelere önem verdiğini,
mesleki faaliyetin sonunda elde etmek istediği olanakları
gösterir.
Kazanç,
yaratıcılığı kullanma, liderlik, yeteneğini kullanma,
işbirliği, ün sahibi olma, sosyal statü, düzenli yaşam,
değişiklik gibi iş değerleri vardır. Birey bu değerlerden
kendisi için önemli olanları belirlemelidir. Kendisine,
belirlediği bu değerleri sağlayacak mesleğe yönelmelidir.
Ancak ilgi ve yeteneklerinin de göz ardı edilmemesi
gerekir.
Meslekte
düzenli bir yaşama, sosyal statüye, işbirliğine, yaratıcılığın
anlatım bulmasına önem veren birey kendisine bu
beklentilerini sağlayabilecek olan “ Öğretmenlik”
mesleğini tercih edebilir.
4-
Kişilik Özelliklerinin Belirlenmesi (Karakterim Nasıl?)
Bireyin
meslek seçiminde isabetli olabilmesi kişilik özelliklerini
çok iyi tanıyıp bu özellikleri gerektiren mesleklere yönelmesine
bağlıdır.
Bireylerin
çok farklı kişilik özellikleri vardır. Atak, girişken,
çekingen, uysal, hırslı, idealist, hayal gücü zengin,
realist, mantıklı, sinirli, kendi başına buyruk, alçak
gönüllü, düzenli, kurallara bağlı vb. çok çeşitli
kişilik özellikleri bulunur. Bireyin sayılan bu özelliklerden
hangilerine sahip olduğunu
belirlemesi, seçimini bu doğrultuda yapması gerekir.
Örneğin
ikna gücü yüksek, dışa dönük, insanlarla devamlı ilişki
halinde olan girişimci niteliklere sahip olan birey avukat,
politikacı ya da pazarlamacı olabilir.
Kurallara
bağlı, düzenli, statüye önem veren, sorumlu, nesnelerle
uğraşmaktan hoşlanan bireylerin bankacılık, büro
memurluğu, muhasebe gibi mesleklere yönelmeleri isabetli
olacaktır.
5-
İlgi Duyulan Mesleklerin İncelenmesi:
Bireyin
kendini tanımasının ardından ilgi duyduğu meslekleri de
tanıması gerekir. Bireyin meslekler hakkında araştırmasını;
a)
Meslek mensuplarının yaptığı temel faaliyetler
b)
Çalışma ortamı
c)
Çalışma koşulları
d)
Çalışanlarda aranılan nitelikler
e)
Mesleğe hazırlanma
f)
İlk işe giriş
g)
Meslekte ilerleme
h)
Kazanç
i)
İş bulma olanağı ve mesleğin geleceği
j)
Mesleğin gerektirdiği nitelikler vb.
Konularda
yoğunlaştırması gerekir. Bilgi toplamak için meslekleri
tanıtan yayınlardan, rehber kitapçıklardan, mesleki tanıtım
seminerlerinden, okullardaki, dershanelerdeki rehberlik
servislerinden, o mesleğin mensuplarından yararlanılabilir.
Birey,
kendi özellikleri ile mesleklerin özeliklerini eşleştirerek
kararlarını oluşturabilir. Üzerinde
durulacak temel nokta bireyin kendini olmak istediği gibi
değil olduğu gibi objektif olarak tanıması, ilgi duyduğu
meslekleri de olumlu, olumsuz özellikleriyle tanımasıdır.
“ Ne kadar çok Kazanabilirim “ yerine “Ben,
hangi işi en iyi şekilde yapabilirim?”, “ Hangi
ortamlarda ve koşullarda çalışmaktan mutlu olurum?”
sorularına gerçekçi olarak yapılacak bir incelemeden
sonra samimi olarak cevap vermektir.
Gencin
meslek seçimi kararını etkileyen etmenlerden biri de
anne- babanın genç üzerinde oluşturduğu baskıdır. Bir
çok ebeveyn çocuklarını bol kazanç getiren saygın
mesleklerde görmek isterler. Ya da kendi ulaşamadıkları
meslekleri seçmelerini arzu ederler. Meslek seçimindeki
kararını net olarak belirlemeyen birey bu baskılardan
etkilenir ve ailesinin istediği mesleğe yönelir. Birey bu
şekilde seçtiği mesleğin, kendine uygun olmadığının
zaman içinde farkına varır. Kendi arzuladığı mesleğe
ulaşmak için ya öğrenimini yarıda keser, ya da öğrenimini
tamamladıktan sonra tekrar bir hazırlığa girişir. Bu
durum, genç için zaman ve emek kaybı yaratır. Bu tip
durumlara düşmemek için bireyin kararını kendisi
vermesi, bu karar doğrultusunda ailesini ikna etmesi, anne
babanın da gencin bu kararına saygı göstermesi gerekir.
Kişilik
özelliklerinize, yeteneklerinize, günün koşullarına
uygun bilinçli bir meslek seçimi, toplumda sağlıklı,
mutlu, kendi kedisiyle barışık insanların da sayısını
artıracaktır.
KENDİNİZE
ETİKET DEĞİL MESLEK SEÇİN !!!
|
