« راههـاي درمـان بيمـاريهـاي ژنتيكـي »

از ديرباز انسان ناخواسته با بيماريهايي درگير بود كه شايد از منشأ آنها و چگونگي آن بي خبر بود بسياري از اين بيماريها يا شخص را براي مدت زيادي ناتوان ميكرد يا به ورطة هلاك ميكشاند . از آن زمان به بعد انسان به دنبال راهكارهايي براي كنترل يا درمان اين بيماريهاي ناشناس بود . آن وقت كه انسان پي برد اين بيماريها ارثي هستند و از پدر و مادر به آنها منتقل ميشود به دنبال راهكارهايي براي درمان آنها بود .

در مقالة زير شما با برخي از راههاي درمان بيماريهاي ژنتيكي آشنا ميشويد .

1) تلاش در اصلاح نتايج متابوليك بيماري با تجويز محصول دچار كمبود يا محدودسازي سوبستراي موجود

a: جايگزيني محصول دچار كمبود : مثل بيماري گواتر خانوادگي با تجويز لووتيروكسين قابل درمان است .

b: محدودسازي سوبسترا : مثل بيماري فنيل كتونوريان با رژيم غذايي با فنيل آلانين كه قابل كنترل است .

2) كوشش در جايگزين سازي آنزيم يا پروتئين دچار كمبود يا افزايش فعاليت آن .

a: جايگزيني آنزيم جهش يافته : مثل بيماري گوشه با تزريق آنزيم ، گلوكوزيداز قابل درمان است .

b : جايگزيني پروتئين دچار كمبود : مثل هموفيلي كه با تزريق فاكتور vS قابل درمان است .

c : افزايش فعاليت آنزيم : مثل بيماري متيل هالونيك اسيدوري كه با تزريق ويتامين B₁₂ به عنوان كوفاكتور آنزيم فعاليت آن زياد مي شود .

3) كوشش در برداشت مازاد تركيب ذخيره شده :

a : مثل سندروم كريگلر كه با تجويز فنوباربيتال قابل كنترل است .

1) تلاش در اصلاح ژنتيكي بنيادي با ژن درماني :

ژن درماني از نظر تئوري ميتواند شامل جايگزين سازي ، اصلاح يا تقويت ژني باشد .

در جايگزين سازي ، ژن جهش يافته را ميتوان برداشت و ژني سالم به جاي آن گذاشت . در اصطلاح فقط منطقه جهش يافته ژن قبلاً اصلاح ميشود و بقيه آن دست نميخورد . تاكنون هيچ كدام از اين دو رويكرد تكميل نشده است . تقويت ( augmention ) شامل وارد كردن ماده ژنتيكي بيگانه در سلول براي جبران محصول ناقص ژن جهش يافته است و در حال حاضر تنها نوع ژن درماني در دسترس مي باشد .

مادة بيگانه را با يكي از روش هاي زير مي توان به سلول وارد كرد .

1/ تزريق به داخل هسته .

2/ ترانسفكشن با فسفات كلسيم .

3/ با كمك رترو ويروسها .

4/ با كمك آدنو ويروسها .

5/ كمپلكسهاي پلازميد ، ليپوزوم .

در ژن درماني انسان معمولاً ژن مورد نظر را از طريق نوعي ناقل ويروسي به سلول مورد نظر وارد ميكنند . شايان ذكر است سلولهايي كه ژن را برداشت ميكنند ، حاوي هر دو ژن جهش يافته و بيگانه خواهند بود . به علاوه ژن بيگانه اگر از طريق ويروس حامل وارد شود به صورت تصادفي در جايي از كرموزومهاي انساني تلفيق ميشود كه ممكن است ظهور خاصي از ژنهاي ميزبان را متوقف كند . سلولهاي هدف در يك چنين مكانيسمي سلولهاي مغز استخوان فيبروپلاستها ميباشند . ويروسهاي ناقل را طوري ساختهاند كه نتوانند همانندسازي كنند .

ويروسهايي كه با مهندسي ژنتيك حامل ژن موردنظر شدهاند ، ميتوان در خارج از بدن يا داخل بدن به سلولها افزود . تاكنون تعداد قابل توجهي ژن درماني باليني انجام شده است ، مثل ژن درماني در بيماري هيپركلسترومي خانوادگي ، فيبروزكيتي و انواع سرطانها .

Peter Mayes Victor Rodwell .

Harper s Hiochemistry Vol 2 .