Njé kompjutér sistem éshté i pérbéré nga katér pjesé kryesore:
- Input Unit (Input Junit)
- Central Procesing Unit (Central Procesing Junit)
- Output Unit (Autput Junit)
- Auxiliary Storage Unit (Ogzilieri Storegje Junit)
Input Junit
Fjala input junit i pérshtatet çdo lloj ekuipmenti qé éshté
lidhur edhe controlluar nga njé kompjutér, qé lejon té dhénat
té futen né Central Procesing Junit (CPU). Mé thjesht pér
ta kuptuar fjalén (Input Junit) do ti japim njé tjetér
pércaktim qé do té thoté çdo ekuipment qé ne pérdorim pér
té futur té dhéna né kompjuter edhe éshté kontrolluar nga
kompjuteri.
Shembuj té kéture ekuipmenteve jané: tastieré, mauzé, gjojstik, etj.
Central Procesing Junit
Central Procesing Junit (CPU) or né gjuhén shqipe mund ta
quajmé Qendra Kryesore qé Pérpunon té Dhénat. Kjo éshté
truri o nervi kryesor i kompjuterit. Qendra kryesore e
pérpunimit té té dhénave (CPU) pérbeht nga tre komponente
té ndryshém té cilat kryejne funksione té caktuara.
Kéto komponente jané: Internal (Regjister) Memori,
Kontroll Junit (CU) edhe Arithmetik dhe Llogjistik Junit (ALU).
- Internal (regjister) memory: Né kompjuter ndodhet njé vend
special brenda né procesor pér té magazinuar té dhénat né memore.
Internal (register) memory pérkéthehet né shqip regjistér i
brendshém i memores dhe shkurtimisht njihet si regjistér.
Zakonisht, regjistri ka té njéjtén masé me fjalén gjatési té
kompjuterit; psh: 16 bit, 32 bit etj. Sa mé i madh té jeté
regjisteri aq mé i fuqishém éshté edhe kompjuteri.
- Control Junit (CU): CU or kontroll is sasis té té dhénave éshté
pérgjegjés pér qarkullimin e té dhénave nga edhe tek disku, memori,
ekran, printér etj. Nga veté emri kuptohet se kontrolli i sasis (CU)
bén té mundéshém té gjithé kohén e brendshme edhe siguron qé sasi
e konsiderushme vendésh me memore jané té gatshme edhe té lehta pér
tu ndérhyré né kohén e kérkuar. Ashtu siq njé pérson qé kantrollon
trafikun, siguron qé té dhénat o instruksionet jané drejtuar siq duhet
edhe né vendet qé i pérkasin. Psh: njé komandé qé té paraqes njé
dokument, do té pércaktoj dokumentin né disk, té sigurojé qé ka mjaft
vend me memore té gatshém qé té mundésojé dokumentin, edhe pastaj shfaq
dokumentin ne ekranin e kompjuterit.
- Arithmetik edhe Logjik Junit (ALU): ALU éshté pérgjegjés pér té
gjitha veprimet matematike, nga mé té thjeshtat ato arithmetike gjer
tek mé té véshtirat gjeometrike. Krahasime edhe manipulime té té
dhénave, psh:
- Né qofté se ju komandoni kompjuterin tuaj qé té hapje njé dokument
té quajtur SEKRET, ALU do té krahasojé kété emér té kétij dokumenti
me té gjithé emrat e dokumentave qé ndodhen né disk gjersa té gjej
emrin e pérshtatshém.
- Né qofté se ju komandoni kompjuterin qé té gjej té gjithé dokumentat
qé fillojné me shkronjen X, ALU do te krahasojé shkronjen e pare té
çdo dokumenti dhe pastaj do té paraqes né ekran té gjitha dokumentat
qé fillojné me kété shkronjé.
Autput Unit
Autput Junit: do té thoté prodhimi i té dhénave. Ky emer i pérshtatet
çdo ekuipmenti qé pérdoret pér té marré té dhénat nga cendra kryesore
e pérpunimit té té dhénave (CPU) dhe i kthen kéto té dhéna né ményré
té lexueshme pér pérdoruesin or kontrollon veglat e tjera. Psh: po té
shtypim njé letér né kompjutér, ne na duhet njé ekran qé ta shikojmé até,
ose né qofté se duam té shkruar né letér cfaré kemi shtypur né kompjutér
atéheré ne na nevojitet njé printér. Ekrani i kompjuterit (VDU) edhe
printéri jané shembuj té autput junit (prodhimi i té dhénave).
Auxiliary Storage Unit
Auxiliary Storage Unit: shqiptohet ogziliari storegjé junit edhe
perkéthehet né shqip Magaziné Ndihmuse e té Dhénave. Mund té jeté
çdo ekuipment qé éshté i lidhur me, edhe i kontrolluar nga kompjuteri
pér magazinimin e pérhershém té té dhénave. Shembuj té kétyre ekuipmenteve
jané: flopi disk, hard disk, teip magnetike etj.
Si pérmbledhje, me siguri ne mund té konkluziojmé qé njé kompjuter ka
katér operacione themelore:
- Hyrje dhe dalje e té dhénave
- Arithmetik
- Krahasim/Logjik
- Lévizje e té dhénave