Tonatiuh cualo !



Artistieke interpretatie door Felipe Dávalos van de
Azteekse Kalender- of Zonnesteen ('Cuauhxicalli' = 'Arendskom', 1479),
met het gezicht van de zon(negod), Tonatiuh.
Deze oorspronkelijk gepolychromeerde monolithische basalten reliëfsculptuur
werd 12/1760 ontdekt onder het grote centrale plein (Zócalo) van de hoofdstad.
De steen bevat symbolen met een mythologische en astronomische betekenis.
Hij wordt bewaard in het Museo Nacional de Antropología e Historia
(Parque Chapultepec, México Distrito Federal).

Zó luidt een zonsverduistering in het Náhuatl, de belangrijkste autochtone taal in Mexico (o.m. van het Zonnevolk, de Azteken), en betekent 'de zon(negod) wordt opgegeten' (alnaargelang de taal en volksgroep door een jaguar, mieren of een leguaan).

Reeds geruime tijd voordien werd de totale zonsverduistering van 11 juli 1991 aangekondigd als één van de belangrijkste van de eeuw...
Door de samenloop van ideale omstandigheden waren alle voorwaarden voor een mogelijk boeiende reis vervuld : tijdens de vakantieperiode, het trio kosmische acteurs op één rechte lijn (en de hoofdrolspelers dus vrijwel in het zenit), de Maan het dichtste bij en de Zon nagenoeg het verste van de Aarde, de wetenschap dat de volgende langere totale pas op 13 juni 2132 is geprogrammeerd (6m55s), maar vooral het rijke Mexicaanse cultuurpatrimonium.
Vermits alle georganiseerde expedities te prijzig en van te korte duur waren, maakte ik er een soloreis van, enkel gewapend met al mijn zintuigen en een opgepoetst Spaans.

Dit was niet de eclips van de eeuw qua duur, wel deze met het grootste aantal potentiële toeschouwers aller tijden ; zo'n 50 miljoen totaal verduisterden konden het spektakel 'live' meemaken zonder zich te moeten verplaatsen.
De totale zonsverduisteringen van 8 juni 1937 (7m4s), 20 juni 1955 (7m8s, de langste) en 30 juni 1973 (7m4s) duurden allen iets langer. Alle vier behoren ze bovendien tot eenzelfde Saros-reeks (nummer 136).
In Mexico kruiste de totaliteitsgordel de hoofdstad en 19 staten, de dichtstbevolkte gebieden, weliswaar tijdens het regenseizoen.
Uit meteorologische analyses bleken de kuststaten Baja California Sur en Nayarit o.m. de beste kansen op een heldere hemel te bieden. Beide lagen nabij het maximum (6m53s), Nayarit werd volledig door de maanschaduw bedekt.
Baja California Sur bood weerkundig wel het meeste perspectieven, maar uit voorbereidende informatie leek het me niet zo interessant ; cultuurhistorisch valt er niks te beleven, te lange reistijd met de boot (het vliegtuig paste niet in mijn budget), en het zou er krioelen van de kuddetoeristen op zoek naar Zon (nou ja), zee en aan eclipskoorts lijdende zoortgenoten.
In Nayarit zou de hoofdstad Tepic een ideale uitvalsbasis zijn, met goede verbindingen naar mogelijke waarnemingsplaatsen.

Dat totale zonsverduisteringen een economische, sociale en culturele weerslag kunnen hebben, werd in Mexico duidelijk.
Een jaar eerder werd er een speciale commissie opgericht om de diverse activiteiten en logistieke acties rondom het gebeuren te plannen en coördineren.
Zo waren er extra veiligheidsmaatregelen om personen en materieel te beschermen.
Scholen en openbare gebouwen werden ingericht om de vele bezoekers op te vangen.
Men verwachtte talrijke nationale en internationale wetenschappelijke expedities.
Affiches kondigden het uitzonderlijke schouwspel aan als 'De Eclips van de Eeuw'. Folders, gidsen, posters, kaarten, (gelegenheids)kranten, boeken en tijdschriften, een herinneringsmedaille en -postzegel, T-shirts, zelfklevers, informatiestands, tentoonstellingen (metro 'La Raza' in Mexico-stad, in het gemeentehuis van Santiago Ixcuintla), ... ; je kon er onmogelijk naast kijken !
In een door de toeristische diensten verspreide Engelstalige gids kon je weer lezen dat 'On July 11, 1991, one of the most spectacular ASTROLOGICAL phenomena will be visible through most of Mexico'...
Er werden allerlei officieel goedgekeurde zonnefilters verkocht, er was er zelfs een als bijsluiter bij de Mexicaanse pils, 'Corona' ! Mijn filtertje prijkt inmiddels achter glas : 'Memorabilia van een Totale Zonsverduistering'...
Ter gelegenheid van de eclips vonden er diverse culturele manifestaties plaats : zo was er op E(clips)-dag in Teotihuacán een concert van Jean-Michel Jarre gepland.
Voor het eerst zou er vanop Mexicaanse bodem te Aztlán nabij Mexcaltitán een sondeerraket worden gelanceerd, een samenwerkingsproject van Noord-Amerikaanse (Florida) en Mexicaanse wetenschappers. Ze werd 'Mexcaltitán' gedoopt, naar het lagune-eiland aan de kust van Nayarit, dat wordt omschreven als het ceremoniële kosmische centrum der Azteken (Mexicanen), huis van de zonnegod Huitzilopochtli (Azteekse god van de blauwe hemel en de oorlog), het Kleine Venetië van Mexico.
Op Isla María Isabelita, in een omgeving verwijderd van menselijke invloeden, werd tijdens de eclips het gedrag van fauna en flora bestudeerd, o.m. door l'Équipe Cousteau.
Het was een groots internationaal mediagebeuren. De gehele Mexicaanse mediawereld was gemobiliseerd. Tal van buitenlandse televisiestations verzorgden een rechtstreekse uitzending.

Bij aankomst in de luchthaven op 24 juni, stonden daar reeds een stel jonge ambulante verkopers, blijkbaar de klok rond, paraat om hun T-shirts, petjes en andere prullaria met 'Eclipse Total' erop, aan een internationaal cliënteel van umbrafielen te slijten.
Toen ik in Tepic aankwam kreeg ik natuurlijk te horen dat alle hotels reeds volgeboekt waren. Geen probleem, want men bood me een gratis onderdak aan in een nieuwbouw internaat. Er was zelfs een gewapende 'vigilante' !
Tijdens een bezoek aan een speciaal voor de gelegenheid opgerichte informatiedienst, werden me enkele waarnemingsplaatsen gesuggereerd ; het zou het goed bereikbare Santiago Ixcuintla worden, 14 km van de centrale lijn.
De informatieve stands die ik nog op een plein en in het busstation bemerkte, konden evenwel geen weersvoorspelling verstrekken ! In Tepic was het de dag vóór het grote moment zwaarbewolkt...
Op weg naar Santiago Ixcuintla, 64 km ten noordwesten van Tepic, zag de hemel er tamelijk gunstig uit ; Zon, omgeven met een goed doorzichtige nevelachtige wolkensluier.
Ik installeerde me op een vrij podium recht voor het gemeentehuis.
Even afkoelend in de schaduw van een palmboom, peilde ik naar de verwachtingen van een nabije besnorde Mexicaan. Deze bleek plaatselijk gemeenteambtenaar te zijn. Hij liet me het gemeentehuis zien en bezorgde me een stapeltje gedrukte informatie m.b.t. de eclips. Zijn kantoor stond vol met apparatuur afkomstig van een televisieploeg uit Miami (Florida).
Ik kon er een vervaarlijk uitziende 'vigilante' van overtuigen om even zijn schietijzer opzij te zetten en door mijn zonnefilter te turen ; de partiële fase was reeds begonnen.
De gezondheidsrisico's waren er ingehamerd ; overal kon je vernemen dat de enige veilige manier van 'waarnemen'... via de televisie was ! Zo weigerde een omstander resoluut om ook maar even met mijn zonnefilter een blik richting Zon te werpen.

Verloop van de maanschaduw op Aarde (Mexico)
gezien vanuit de Amerikaanse Geostationary Operational Environment Satellite 7.
De vijf beelden werden genomen om 17h, 18h, 19h, 20h en 21h Wereldtijd.

Het hele gebeuren was door de transparante nevelige bewolking gelukkig goed te volgen.
Zon en Maan stonden nabij het zenit.
Naarmate de totaliteit naderde, leek het alsof je de omgeving door een bril met geel-getinte glazen stond te bekijken.
Er stak een zacht briesje op.
De ambtenaar stond te kijken naar een deel van de verlichting die volgens hem bij invallende duisternis via lichtgevoelige cellen automatisch zou worden ontstoken ; een hele poos vóór het tweede contact gebeurde dit ook.
Venus verscheen reeds enige tijd vóór de totaliteit, wat later gevolgd door Jupiter. Van de omstanders die zich ondertussen rond mij hadden verzameld, meldden sommigen ook nog een stipje nabij Jupiter ; dit moet Mercurius geweest zijn. De sterren en Mars bleven verscholen achter de wolkensluiers.
Tijdens de laatste ogenblikken vóór het begin van de totaliteitsfase verminderde het zonlicht snel, net alsof iemand een dimlichtschakelaar hanteerde. De laatste wegglippende zonnestralen werden luidkeels uitgeleide gedaan door een groepje ooggetuigen : "Oo ooo ooooh ooaah aaaah !".
Nadat de Zon compleet was verduisterd, werd ook de verlichting op en rond het gemeentehuis manueel ontstoken, beantwoord met een luidkeels ongenoegen van enkele toeschouwers ; het feeërieke was er zó immers af !
Langsheen de horizon werd er een helder rode band zichtbaar.
Echt donker werd het niet.
Aan de rand waar de laatste zonnestralen achter de maanschijf verdwenen, zag ik een hele tijd een heldere lichtconcentratie met een rozig-oranje gloed : protuberansen ?!
De corona was opvallend en onregelmatig ; twee lange diametraal gelegen pluimvormige uitlopers waren duidelijk zichtbaar.

Volgens de 'dueña' van mijn hotel te Oaxaca gingen bloemkelken op de binnenplaats tijdens de verduistering dicht. Ze herinnerde zich ook nog de totale zonneëclips van 7 maart 1970 (3m28s).
De terugkeer van het daglicht voltrok zich zeer plots.
Een radioreporter uit Mexico-stad wist me te verschalken voor een interview.

De dag na het evenement zag ik in Mexico-stad hoe in een file een ambulante verkoper druk doende was met... wereldbollen te verkopen !


Volgende totale zonsverduistering ?!



Algemene informatiebronnen.


Bron illustraties.


Ga...   Terug naar de thuispagina...
Laatste bijwerking op dinsdag 11 april 2000.
Herwig Ronsmans.