ข้อสันนิษฐานบางประการเกี่ยวกับเครื่องแต่งกายม้ง
1. เครื่องแต่งกายชุดประจำเผ่าม้ง
- มีเครื่องแต่งกายที่แตกต่างระหว่างม้งจั๊วะและม้งเด๊อะสำหรับผู้ชายจะเห็นได้ชัดในชุดของผู้ชายม้ง โดยที่กางเกงของผู้ชายม้งจั๊วะจะมีลักษณะเป็นกางเกงหย่อนลงมามาก ขากางเกงบริเวณส่วนบนกว้างมากและมีขอบปลายแคบผิดกับกางเกงของชายม้งเด๊อะซึ่งเหมือนกางเกงขาก๊วยจีนหรือที่ทางภาคเหนือเรียกว่า กางเกงสามดูก ส่วนเสื้อม้งเด๊อะชายจะสั้นกว่าม้งจั๊วะ การสวมเสื้อจะป้ายจากด้านขวาไปด้านซ้าย สำหรับเครื่องแต่งกายหญิงม้งจั๊วะกระโปรงอัดพลีทจีบตลอดตัว มีลวดลายขี้ผึ้งฉาบติดไว้ เทคนินแบบบาเต๊ะต่อชายกระโปรงด้วยลวดลายปิดรอบตัวแต่กระโปรงม้งเด๊อะจะเป็นสีขาวทั้งผืนจีบรอบตัว แต่ปัจจุบันนี้การแต่งเต็มชุดจะกระทำกันเฉพาะในงานที่สำคัญๆเท่านั้น ส่วนผู้หญิงม้งเด๊อะนุ่งกางเกงจีนเหมือนชายขณะที่เสื้อเป็นแขนยาวมีคอปกกะลาสี ชายเสื้อยาว มีข้อแตกต่างในรายละเอียดปลีกย่อยและวดลายต่างๆระหว่างม้งเด๊อะและม้งจั๊วะ (ศูนย์วิจัยชาวเขา , 2526 : 135 136)
2. เครื่องประดับ
- ม้งนิยมประดับเครื่องเงินต่างๆ เช่นกำไลคอ กำไลมือ สร้อยประกอบกำไลคอและแหวน เครื่องประดับเช่นเดียวกับเครื่องแต่งกายที่ได้กล่าวมาข้างต้นหลังจากม้งแพ้สงครามในครั้งนั้น( ณ นครป้างเต่อหล่าง) ชนชาติม้งก็ถูกทหารจีนตรวนโซ่ที่คอ แขนและขา เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งความพ่ายแพ้และแสดงถึงความเป็นทาสรับใช้ของชาวจีน เมื่อกาลเวลาล่วงเลยผ่านไปเด็กม้งรุ่นใหม่ๆก็มักจะเกิดความสงสัยจึงถามพ่อแม่ถึงโซ่ตรวนที่สวมใส่อยู่บ่อยๆ และด้วยความรักในความเป็นชนชาติม้งไม่อยากให้ลูกหลานทราบถึงความพ่ายแพ้ที่มีต่อจีนจึงตอบว่าเป็นเครื่องประดับมีไว้สวมใส่เพื่อความสวยงามของร่างกาย ม้งรุ่นต่อมาที่ไม่ทราบความเป็นจริงจึงได้นำเงินมาตีเป็นกำไลคอ กำไลมือ และกำไลแขนแทนเหล็กให้ลูกหลานใส่ และตั้งแต่นั้นมากำไลเงินต่างๆเหล่านั้นก็กลายเป็นเครื่องประดับอย่างหนึ่งของม้ง