ประเภทของม้งในประเทศไทย
ม้งในประเทศไทยประกอบด้วย 3 กลุ่มใหญ่ๆด้วยกันคือ
1.ม้งจั้วะ (Blue Hmong)
- แปลได้ว่า ม้งน้ำเงิน หรือม้งเขียว มักถูกเรียกในชื่อภาษาไทยว่า แม้วดำ แม้วลาย แม้วน้ำเงิน เป็นต้น ลักษณะที่เด่นชัดทางเครื่องแต่งกายคือ ผู้ชายนุ่งกางเกงสีดำเป้ายาวมาก ส่วนผู้หญิงนุ่งกระโปรงลายดอกภาษาพูดบางคำจะแตกต่างไปจากม้งขาว ตลอดจนคำพูดของม้งน้ำเงินยาวกว่าม้งขาว
- 2.ม้งเด้อะ (White Hmong)
- แปลว่า ม้งขาว หรือแม้วขาว ลักษณะของเครื่องแต่งกายที่เด่นชัดคือ ผู้ชายนุ่งกางเกงที่มีขนาดเป้าสั้น ขาเป็นรูปทรงกระบอกหรือกางเกงขาก๊วยของจีน ส่วนผู้หญิงนุ่งกางเกงเช่นเดียวกับผู้ชาย สมัยก่อนผู้หญิงนุ่งกระโปรงสีขาวล้วน ในสมัยปัจจุบันนุ่งกระโปรงเฉพาะงานพิธีทางประเพณีที่สำคัญๆเท่านั้น เช่นเทศกาลปีใหม่ พิธีแต่งงานและสำหรับแต่งศพสตรีม้งเป็นต้นจากประวัติศาสตร์ของชนเผ่าม้งได้มีการสันนิษฐานกันว่า ม้งจั้วะ และ ม้งเด๊อะ ก็คือม้งกลุ่มเดียวกัน หากแต่ภายหลัง เมื่อปรากฏว่าม้งแพ้สงครามให้กับชนชาติจีนและถูกชนชาติจีนตามล่าฆ่าล้างเผ่าพันธ์ในดินแดนของม้งที่ม้งเรียกว่า นครป้าเตอหลาง หรือที่ชาวจีนเรียกว่า นครซือไคฟั่ว หรือ ม้งจซึไคฟั่ว(จซึ ออกเสียงตัวจอควบกล้ำกับซึ) หรือประเทศมองโกเลียในปัจจุบัน ม้งกลุ่มนี้(ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นครอบครัวของกลุ่มทหารม้ง) ได้ทำการเปลี่ยนเครื่องแต่งกายให้แปลกไปจากเดิมเพื่อมิให้ถูกการไล่ล่าจากชนชาติจีน โดยเฉพาะผู้หญิงนำผ้าใยกัญชงที่ฟอกแล้วเป็นสีขาวแต่ยังไม่ได้ลงขี้ผึ้งย้อมลายให้เป็นสีดำมาตัดเป็นกระโปรงใส่ ซึ่งเป็นชุดสีขาวล้วนๆ
- 3.ม้งกั่วป๊า (White Hmong)
- แปลว่า ม้งแขนปล้อง หรือแขนลาย มีเครื่องแต่งกายที่เห็นเด่นชัดคือผู้ชายแต่งกายเหมือนผู้ชายม้งเด๊อะ แต่ผู้หญิงจะแตกต่างจากสตรีม้งเด๊อะ คือที่แขนเสื้อจะมีมีผ้าเย็บเป็นลายปล้องตัดขวางตั้งแต่บ่าลงไปถึงข้อมือของแขนทั้งสองข้าง ม้งกั่วป๊า พบตามศูนย์อพยพของประเทศไทย ซึ่งได้อพยพมาจากประเทศลาวหลังปี พ.ศ. 2519 ใช้ภาษาพูดเหมือนม้งเด๊อะ (2531 : อ้างโดยเลอภพ , 2536) จริงๆแล้วม้งกลุ่มนี้ก็เป็นม้งประเภททั่วไปเหมือนม้งสองกลุ่มแรก เพียงแต่แต่งตัวแปลกไปกว่า สันนิษฐานว่าอาจเพื่อป้องกันตัวเองจากการถูกไล่ล่าของชาวจีนเช่นกัน