นกกรงหัวจุกตัวผู้
     หัวใหญ่ หน้าใหญ่ ขนคอขาวฟู ฐานจุกใหญ่ ปลายจุกโค้งไปด้านหน้าเล็กน้อย ดวงตาสดใส
หมึกดำจะยาวกว่าตัวเมีย บางตัวปลายหมึกเกือบชิดกัน บัวแดงใหญ่ สีสดชัดเจน ข้อสังเกตุคือ ขนหัวปีกทั้งสองข้างมีสีแดงนิดหน่อยซึ่งตัวเมียไม่มี บริเวณขนหน้าอกหน้าท้องถ้าใช้ลมปากเป่าเบา ๆ จะเห็นขนอ่อนคลุมทั่วไป แต่ตัวเมียไม่ค่อยมี
     นกเก่งตอนยืนร้องจะเหยียดขาจนสุดข้อเท้า ปลายหางสอดใต้คอน ลีลาท่าเต้นงดงาม ร้องเป็นเพลงยาว ๆ มีจังหวะที่ดี 5-7 คำ

นกกรงหัวจุกตัวเมีย
     หัวเล็ก หน้าเล็ก ขนคอเรียบ ๆ ฐานจุกเล็ก ปลายจุกโค้งไปด้านหลังหรือชี้ตรง หมึกดำมีไม่มาก บัวแดงเล็ก เรียบ ลีลาร้องไม่คึกคัก เพลงไม่ยาว มักร้อง 1 - 3 คำ ( ส่วนมาก 2 คำ )

     นกปรอดหัวโขนที่ยังโตไม่เต็มวัยตัวผู้และตัวเมียมีลักษณะคล้ายกัน
บริเวณหน้า ผากและหงอนมีสีน้ำตาลอมดำ แต้มสีแดงใต้ตายังไม่ปรากฏ เห็นเพียงแก้มสีขาวใต้โคนหางก็เป็นสีชมพูจาง ๆ หรือสีส้มอ่อน ๆ ยังไม่แดงเข้มเท่ากับพ่อแม่      สำหรับแต้มสีแดงใต้ตาเป็นลักษณะเด่นของนกปรอดหัวโขนและเป็น ที่มาของชื่อชนิดทางวิทยาศาสตร์ jocosus ซึ่งมีรากศัพท์มาจากภาษาละติน Locosus หมายถึง ครึกครื้นหรือขบขัน ทั้งนี้คงเป็นเพราะแต้มสีแดงของ นกมองดูคล้ายตลกของฝรั่งที่ชอบทาวงกลมสีแดงไว้ตรงแก้มทั้งสองข้าง
ส่วนชื่อสกุล Pycnonotus มีรากศัพท์มาจากภาษากรีก Puknos หมายถึง หนา หรือแน่น ส่วน noton หมายถึงหลัง เอามารวมกันจึงมีความหมายว่า นกที่มี "หลังหนาแน่น"
      นอกจากนี้สีแดงสดบริเวณโคนหางด้านล่าง ทำให้คนบางคน ตั้งชื่อนกชนิดยาวออกไปตามลักษณะว่า "นกปรอดหัวโขนแก้มแดง"

---

Q : ลักษณะในการดูเพศนกหัวจุกของผม
ดูอาการยืน การกระโดด สรุปการดูท่าทางของนกนั่นเองลักษณะเป็นแมน ๆ หน่อยไม่ทราบว่าผิดหรือเปล่า คุณวรวิทย์ช่วยชี้แนะด้วยครับ
จาก : ขวัญ - 14/12/2001
Ans : นกตัวเมีย(นกผู้หญิง) ก็นิสัยเหมือน ๆ ผู้หญิงทั่วไปคือ เหนียมอายเวลาเจอตัวผู้ ไม่ค่อยเคลื่อนไหว/เคลื่อนไหวน้อย หน้าเล็กจิ้มลิ้ม ตาหวาน ปากเหลมเล็ก แก้มแดงไม่ใหญ่ จุกเล็ก ที่สำคัญไม่ร้อง เป็นสำนวน ชอบร้อง ปิ๊ดปิ้ว ปิ๊ดปิ้ว หรือ แปบ ๆ
     บางคนก็บอกว่าหางน้อยก็เป็นตัวเมียคือราว ๆ แปดเส้นลงมา ลำตัวสั้น
     นกตัวผู้ก็ตรงข้ามกับตัวเมียนั่นแหละครับ แต่ตัวผู้บางตัวไม่มีเพลงก็มี ครับ..
จาก : วรวิทย์ - 14/12/2001