ΚΡΗΤΗΪΣ

• Το έργο • Πρόγραμμα • Κριτικές • Φωτογραφίες •

Πηνελόπη Ντουντουλάκη • Δημήτρης Φιλιππίδης • Δημήτρης Νικολακάκης

Άρθρο της Πηνελόπης Ντουντουλάκη που δημοσιεύτηκε στην 

εφημερίδα ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ (σε δύο μέρη) 

την Κυριακή 16 και την Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου 2001

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΟΝ ΚΡΟΤΟ

"Ήταν μονάχα δυο βουνά π' αρνήθηκαν να θρέψουν τα νύχια τ' άγριου λιονταριού με αίμα να θεριέψουν. Το 'γα οι Λάκκοι ήτανε και τα Σφακιά το άλλο. Δύο βουνά, τόποι τρανοί, με όνομα μεγάλο.

 "Κρητηίς", έργο επικό, ποιητικό, ιστορικό αφήγημα του Αντωνίου Ιωάννου Αντωνιάδη, φιλόλογου και ποιητή (183β-1905), ο οποίος έζησε και στα Χανιά της Κρήτης:

"Διατρίψας επί τετραετίαν εις Χανία της Κρήτης, έλαοον αφορμήν να γνωρίσω τους επί των Αευκών 0ρέων και της 'Ιδης οικούντας μεγαλόκαρδους άνδρας, των οποίων πάσα λέξης αποπνέει ανδρείαν και πας αναστεναγμός ανάμνησιν του παρελθόντος οδυνηράν. Παρεκάθισα εις τας αφελείς αυτών και ομηρικάς τραπέζας, συνέφαγον τον μετά των δακρύων της πικράς δουλείας ορεγμένον άρτον και εις των μακρών όπλων τον κρότov συνήλπισα της μεγάλης Πατρίδος την ανασταοιν... .

 Αυτά σημειώνει ο Ποιητής, στον πρόλογο του εμπνευσμένου έργου του, στο οποίο έχει εναποθέσει, ως δεινός μελετητής, ιστορική ύλη από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Πρόσωπα που έδρασαν και μεγαλούργησαν στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης παρουσιάζονται στο βιβλίο αυτό, το οποίο είχε ανακηρυχθεί ποίημα εθνικό από την Επιτροπή Κρίσεως στο Βουτσιναίο Πανελλήνιο ποιητικό διαγωνισμό και είχε τιμηθεί με τον πρώτο έπαινο. Το έργο, γραμμένο σε άψογη ( αρχαίζουσα ) καθαρεύουσα είχε τεράστια απήχηση στο αναγνωστικό κοινό της εποχής, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Σε σχέση όμως, με τη σύγχρονη πραγματικότητα, γεγονός είναι ότι το γλωσσικό ιδίωμα, καθιστούσετο λαμπρό έπος δυσπρόσιτο στο ευρύ αναγνωστικό κοινό.

Το 1996, το Πολεμικό Μουσείο Χανίων με πρωτοβουλία του Προέδρου της Εταιρείας των Φίλων του Πολεμικού Μουσείου Χανίων, ιστοριοδίφη και συγγραφέα Ιωάννη Μάντακα, ανέθεσε στον Διονύσιο Δημητρίου Καρπούζο, φιλόλογο, θεολόγο και συγγραφέα την πιστή μετάφραση του έργου στην απλή νεοελληνική. Το μεταφρασμένο δίτομο έργο πραγματοποίησε επανειλημμένες εκδόσεις. Η "Κρητηίς" ήρθε ξανά στο φως. Ηταν μια ευτυχής συγκυρία το ότι ο ταλαντούχος νέος Χανιώτης επιστήμων και συγγραφέας Πολυχρόνης Κοντσάκης συναντήθηκε, στις αναγνωστικές διαδρομές του, με την "Κρητηίδα". Ακόμα περισσότερο που το έργο τον συγκίνησε, με αποτέλεσμα να πραγματοποιήσει τη συγγραφή του σεναρίου για να παρουσιαστεί η "Κρητηίς", ως θεατρικό έργο πλέον, στο κοινό της Κρήτης και της Ελλάδας.

Με την ομόφωνη γνώμη του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕΚ Μιχάλη Αεράκη, ο οποίος εξετίμησε την πνοή και τη σημαντικότητα του έργου και με το ευοίωνο δεδομένο της καθόδου του γνωστού και καταξιωμένου ηθοποιού και σκηνοθέτη Κώστα Αρζόγλου στην πόλη μας, για να αναλάβει τη σκηνοθεσία του έργου, γύρισε μια νέα σελίδα στο βιβλίο της θεατρικής δραστηριότητας στα Χανιά.

Μια άλλη μέρα ξημέρωσε για το ΔΗΠΕΘΕΚ και θεατρόφιλο κοινό των Χανίων , καθώς η πρόθυμη συνεισφορά και συσπείρωση αρκετών ανθρώπων του θεάτρου γύρω από αυτό το νέο ξεκίνημα, δημιούργησε εύλογη αισιοδοξία. Ύστερα ήρθε η σκηνική και ενδυματολογική φροντίδα της Άννας Μαχαιριανάκη, η θεσπέσια μουσική του Λουδοβίκου των Ανωγείων. Ύστερα πια, το νερό είχε κυλήσει στο αυλάκι για τα καλά...

Κάπως έτσι, μέσα από άλλη τροχιά, μια άλλη ευτυχής συγκυρία με έφερε κοντά στο ξεκίνημα ...των διαδικασιών για το ανέβασμα της "Κρητηίδος" στη θεατρική σκηνή.

Το φετεινό καλοκαίρι είχα αποδώσει, μετά από παράκληση του σεβαστού και αφοσιωμένου στην ιστορική έρευνα Λακκιώτη Ιωάννη Μάντακα, λίγα αποσπάσματα από το έργο "Κρητηίς" σε έμμετρη δημοτική γλώσσα, με παραδοσιακό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Το ίδιο το έργο, με παρακίνησε στη συνέχεια, ώστε να αποδώσω μια σύνθεση ενοτήτων από το ποιητικό έπος, ώστε να αναδειχθούν τα βασικά σημεία της ιστορίας. Οι στίχοι αυτοί, παρουσιάστηκαν στο βιβλίο " ΛΑΚΚΟΙ 2001 " (συλλογή στοιχείων, επιμέλεια, συγγραφή: Ιωάννη Μάντακα –Πηνελόπης Ντουντουλάκη), τον Αύγουστο 2001, με την ευκαιρία των αποκαλυπτηρίων του Μνημείου Πεσόντων Λακκιωτών, λαμπρού έργου του Χανιώτη γλύπτη Γιάννη Μαρκαντωνάκη, στους Λάκκους. Οταν πληροφορήθηκα από τις εφημερίδες για τη διασκευή του έπους "ΚΡΗΤΗΙΣ" από τον Πολυχρόνη Κουτσάκη σε θεατρικό σενάριο, θεώρησα ότι θα ήταν καλό να λάβει αυτό το βιβλίο.

Κάποιοι από τους στίχους έμελλε να επιλεγούν για να πλαισιώσουν την αρχή και το τέλος του έργου, γεγονός το οποίο θεωρώ μεγάλη τιμή και τύχη, καθώς με δέος αναφέρομαι στο ποιητικό έπος του Αντωνίου Αντωνιάδη, δασκάλου των Ελληνικών Γραμμάτων και μεγάλου ποιητή. Με δέος και συγκίνηση εύλογη παρακολούθησα και μια από τις πρώτες πρόβες του έργου. Επαγγελματίες και μη ηθοποιοί, καθώς και ερασιτεχνικές θεατρικές ομάδες των Χανίων, συνένωσαν τις δυνάμεις τους, σε μια πρωτοποριακή πιλοτική συνεργασία με προοπτικές για το μέλλον, κάτω από τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Κώστα Αρζόγλου, μέσα σ' ένα κλίμα αρμονίας και αλληλοσεβασμού. Έτσι άρχισε να σμιλεύεται η θεατρική μορφή της "Κρητηίδος", πάνω στα ωραιότατα και πιστά στο πνεύμα του έργου κείμενα του Πολυχρόνη Κουτσάκη.

Άφησα να περάσει αρκετό διάστημα μέχρι να δω ξανά τις δοκιμαστικές παραστάσεις, λίγες μέρες πριν την επίσημη πρώτη. Στον κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο της αίθουσας πολλαπλών χρήσεων " Δημήτρης Βλησίδης" (τέρμα οδού Μαριδάκη, στο Κουμ Καπί) η τελική εικόνα του έργου ήταν αυτή που έπρεπε και άξιζε να είναι. Για ένα έπος γραμμένο για τα Χανιά της Κρήτης και ιδιαίτερα για τους Λάκκους Χανίων.

Για μια ιστορική αφήγηση πέρα για πέρα αληθινή, η οποία, κατά παράδοξο τρόπο, δεν είναι σήμερα όσο θα έπρεπε γνωστή στον τόπο μας. Για ένα μέγα επίτευγμα προικισμένων ανθρώπων οι οποίοι, μετά από εντατική και εξαντλητική προετοιμασία, παρουσιάζουν σήμερα, ως απαύγασμα διάνοιας και ψυχής, το έργο "ΚΡΗΤΗΙΣ".

 Ο Λεωνίδας Μανωλικάκης και ο Βασίλης Νταγκουνάκης στο ρόλο των αφηγητών φεύγουν από την ακαμψία μιας απλής εξιστόρησης και δυναμικά ενσωματώνονται στα δρώμενα του έργου.

Ο Ευθύμης Καραντώνης, στο ρόλο του ήρωα Δράκου των Λάκκων κάνει ένα πολύ ελπιδοφόρο ξεκίνημα στο θέατρο.

Η Παρασκευή Παντελάκη, στο ρόλο της Βιττώριας έχει να παρουσιάσει μια συγκλονιστική ερμηνεία.

Ο Δημήτρης Καλογεράκης ως ο Τάσκας, ο συνετός άρχοντας, πειστικότατος, ενώ ο Λευτέρης Μποτωνάκης στο ρόλο του προφητικού γερο-Μάντακα θυμίζει Κάλχα ή Τειρεσία αρχαίας τραγωδίας .

Η Κατερίνα Μαροπάκη, ως παραμάνα, χρωματίζει με συναίσθημα ένα χαρακτηριστικό ρόλο.

Ο Γιώργος Γελαλής στο ρόλο του Μαρίνου, αδελφού της Βιττωρίας, είναι απόλυτα εγκλιματισμένος .

Ο Ανδρέας Δρακάκης στο ρόλο του δόλιου Μαλατέστα, ο Νίκος Μαθιουδάκης στο ρόλο του Βράγκα, ο Μηνάς Μισούρης (Γέρακας) ο Γιώργος Κοτόπουλος (Λακκιώτης), ο Μιλτιάδης Μπουτσαράκης (Ζέρβας), ο Γιάννης Ορφανός, η Αντωνία Χατζογιαννάκη, η Κική Ματσαμά, η Όλγα Καρδαμάκη, η Ελεονόρα Λουραντάκη, ο Κώστας Νασόπουλος και ο Λάμπρος Καραντωνάκης, όλοι κινούνται στο πνεύμα, το ήθος και το ύφος των προσώπων που υποδύονται . Η Εύα Δημητσάντη, δραματογράφος και άξια βοηθός σκηνοθέτη, ηθοποιός επιτελεί παράλληλα χρέη ηθοποιού για κάποια πρόσωπα του έργου. Τέλος η Χρυσή Περράκη ερμηνεύει καταπληκτικά τα λυρικά τραγούδια του έργου (στίχοι και μουσική Λoυδoβίκου των Ανωγείων, εξαίσιο το άκουσμα) και τιμά τις μουσικές ρίζες της και τις σπουδές της στο κλασικό τραγούδι .

Τα ευρηματικά σκηνικά του έργου δίνουν την αίσθηση της προοπτικής εκεί όπου χρειάζεται ενώ παράλληλα ενσωματώνονται, κατα καποιο τροπο, στα επί σκηνής δρώμενα. Η ενδυματολογική φροντίδα (επίσης της Άννας Μαχαιριανάκη) μαρτυρά την εμπεριστατωμένη ενασχόληση της σκηνογράφου με την ιστορία των προσώπων του έργου.

Σε όλους αυτούς τους συντελεστές αλλά και στους αφανείς παράγοντες αυτής της παράστασης (φωτισμός, τεχνικό μέρος κ.α.) αξίζουν εγκάρδια στήριξη και το "ευχαριστώ" των Χανίων.

Είναι βέβαιο ότι η πρoσφορά τους αυτή "θα πιάσει τόπο" και θα γράψει τη δική της ιστορία.

Η κρητική σούστα που λαλεί θριαμβικά και γιορτινά. Η θλίψη του έρωτα που ανθεί στην καρδιά μιας σύγκρουσης, η αναμέτρηση και η αγωνία, η νοσταλγία της μουσικής που βηματίζει αντάμα με το όνειρο, ο βαρύτιμος λόγος, δίκαια διεκδικούν σήμερα τη θέση τους στη μνήμη και την καρδιά του θεατρικού και πολιτισμικού χώρου.

Οι διάλογοι αποτελούν μικρά λογοτεχνήματα, διδακτικά και πάντα επίκαιρα .

«Νομίζεις πως το αχόρταγο πάθος της εξουσίας έχει ανθρώπινο αίσθημα;» ρωτά ο γερο-Μάντακας το Δράκο, και προσθέτει: "Πρόσεξε, θολό μάτι σε οδηγεί στην καταστροφή". Και αλλού, επισημαίνει: "Αρχίσαμε να λησμονούμε και τη γλώσσα των πατεράδων μας ακόμα...".

Ενώ ο Μαρίνος, γιος του Τάσκα, παρακαλεί το Δράκο, λίγο πριν τη μεγάλη μάχη: "Τουλάχιστο δέξου με ως απλό οπλοφόρο...χάρισε μου μια πατρίδα που να με κάνει περήφανο...» .

Και η φωνή των Λακκιωτών, Σφακιανών, όλων των Κρητών αγωνιστών αντιλαλεί μέσα από τη φωνή του Αντώνιου Αντωνιάδη στους αιώνες: "ορκίζομαι ότι ώς πιστός μαχητής της πατρίδας ουδέποτε θα παραδώσω τα όπλα..."

Ένα έργο άθλος, ένα έπος λαμπρό του τόπου μας, αναμένει τη συμμετοχή των Λακκιωτών, των Σφακιανών , των Χανιωτών , των Κρητών . Και οι Λακκιώτες , οι Σφακιανοί, οι Χανιώτες, οι Κρητικοί, καλούνται να συναντήσουν την ιστορία της ρίζας τους .-