АДЫГЭ ЩЭНХАБЗЭРЭ (КУЛЬТУРЭРЭ) АДЫГЭ ФОЛЬКЛОРРЭ

 

Circassian Culture & Folklore

 

 

Amjad Jaimoukha

Зытхар: Жэмыхъуэ Амджэдщ

 

 

[This document is in both Circassian and English. It is legible for readers of either language. It could be used by learners of Circassian to bolster their reading skills. It is a work in progress. Any comments and suggestions are most welcome]

 

 

Хэзыгъэгъуазэ

[Introduction]

 

Дэ нобэ дытепсэлъыхьыну адыгэ щэнхабзэмрэ фольклорымрэ ятеухуауэ. Япэрауэ, къедбжэкIын дэ адыгэ щэнхабзэм и пкъыгъуэ нэхъыщхьэхэр. Сэ сызэрызлъытэмкIэ абыхэм хохьэ: [The principal pillars of Circassian culture]

 

·       Адыгэ псалъэжьхэри псалъафэхэри. [Circassian proverbs and sayings].

·       Адыгэ хъуэхъухэри. [Circassian toasts and toast-making].

·   Пасэрей псысэхэри легедэхэри, псом япэ Нарт эпосым и псысэ гъэщIэгъуэнхэр. [Ancient tales and legends].

·       Адыгэ пшыналъэхэмрэ пасэрей уэрэдхэмрэ, нэгъуэщIу жыпIэмэ, адыгэ музыкэр аращ. [Circassian music and musicology].

·       Адыгэ гъуазджэр – искусствэр аращ. [Circassian arts].

·       Адыгэ IуэрыIуатэхэр. [Circassian Oral Literature].

·       Адыгэ хабзэр. [Circassian customs and traditions].

·       Адыгэбзэр. [The Circassian language].

·       Адыгэ литературэр. [Circassian literature].

·       Адыгэхэм IэщIагъэу яIахэр. [Circassian manual and cottage skills].

·       Адыгэ къафэ. [Circassian dance].

·       НэгъуэщI къинэмыщIхэри. [And others]

 

Дызэгъусэу къэдгъэхутэнщ ди адыгэ культурэм и кIыхьагъымрэ и бгъуагъымрэ, икIи езы щэнхабзэм и кууагъымрэ и лъагагъымрэ депщыжынщ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, культурэм и гъунапкъэхэм дынэсынущ, лъэIэс дщIынущ. Сэ Iуэху сызэрыслъагъумкIэ, ди культурэр бей дыдэщ, и щIыхьыр лъагэщ, езы щэнхабзэр, шэч лъэпкъ хэмылъу, щIы хъурейм щыIэ культурэ лъагэхэм ящыщщ. Ауэ, дэ ди жагъуэ зэрыхъущи, ди культурэ адрей лъэпкъхэм ядыгъэлъагъуэн Iэмалхэри щIыкIэкIэхэри тегъэпсыхьауэ тэрэзу зыгъэпэщэжауэ диIэкъым иджыри къэс. Уеблэмэ, дэ ди лъэпкъым хуэгъэза мыпхуэдэ Iэмалхэри хуэныкъуэщ. Дэ абыкIэ ди тхьэусыхэр куэдщ, ди гъуэгуанэр кIыхьышхуэщ, кIыфщ, икIи езы гъуэгуанэм и нашэкъашэхэр куэдыIуэщ. Ауэ, ди гуапэ зэрыхъущи, НАРТ ТВ ди гугъапIэ инхэм ящыщу утыкум къытехьащ, адыгэ ныпыр лъагэу къеIэтурэ. Тхьэм долъэIу фи Iуэхугъуэхэр кIуэтэну, фи гугъэ псори къывыдэхъуну дынывохъуэхъу! Ди япэ ит гъуэгуанэ дызэрыIыгъыжу, дызэкъуэту дытехьэнущ, гъуэгумахуэ дытеувэнущ, тхьэм жиIэмэ!

 

Къэтхьыну щапхъэхэр псори си тхылъ «Адыгэ Культурэрэ Адыгэ Фольклоррэ: ХьэщIагъэ Iуэхугъуэхэр, Адыгэ Шхыныгъуэхэр, Адыгэ Махуэшхуэхэр, Адыгэ Пшыналъэхэр» итщ. Езы тхылъ куэд мыщIэу Лондрэмрэ Нью-Ёркымрэ къыщыгъэкIыну анджлизыбзэмкIэ, тхылъ тедзапIэ цIэрыIуэ гуэр.

 

ЖыIэпхъэщ адыгэ щэнхабзэм дыщытепсэлъыхьым деж езы культурэ зылэжьа икIи зылэжь щIэныгъэлIхэмрэ къэхутакIуэхэмрэ яцIэхэр: Нэгумэ Шорэ, Хъанджэрий СулътIан, КIэрашэ Тембот, Шабан Кубэ, Бгъэжьнокъуэ Бэрэсбий, МэфIэдз Сэрэбий, КъардэнгъущI Зырамыку, Бэрэгъун Владимир, Гъэсташэ Наталя, ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр, Щоджэн Хьэзешэ, Мамбэт Хьэлим, Тут Заур – Къэбэрдейм и Культурэ Министр, Мыжей Михаил, нэгъуэщI Iэджэхэри. КъухьэпIэ щыпсэу щIэныгъэлIхэри Коларуссо Джонрэ [John Colarusso], Аудэ Николасрэ [Nicholas Awde], Хюуыт Джорджрэ [George Hewitt], Смиц Риксрэ [Reeks Smeets] сымэ ди культурэм фIыуэ хуэлэжьахэщ. Абыхэм щIыхьэшхуэ яхудощI, сыт щыгъуи ядыгъэлъэпIэн хуейщ. Адыгэ щэнхабзэмрэ фольклорымрэ ятехуауэ тхылъкIэрэ статьякIэрэ щитху нэблагъэ зэзыхуэхьэсащ, библиографиеу си тхылъым итынуи. Адыгэ щIэнхабзэмрэ адыгэ фольклорымрэ я лъэныкъуэ псори куууэ зыджыну хуей дэтхэнэ цIыхуми сэбэпышхуэ къыхуэзыхьынщ мо библиографиер. [Circassian and non-Circassian cultural workers and researchers]

 

Go back to Amjad Jaimoukha’s Homepage

 

 

This Page hosted by Yahoo Geocities Get your own Free Home Page