TẢN MẠN VỀ SOCIAL SECURITY & SSI ,MEDICARE & MEDICAID
Trong một cuộc hội thảo về Medicare do HCFA (health Care Financing Administration, cơ quan Liên Bang Quản Lý Chương Trình Medicare) tổ chức tại Seattle vào tháng 10-1999, một thuyết trình viên của HCFA có giới thiệu một bức biếm họa vẻ hình một con Sphinx đang nói với một số người đến tham vấn như sau:"Tôi có thể trả lời quí vị những câu hỏi liên quan đến cuộc đời mỗi người kể cả những gì xãy ra trước và sau đó, ví dụ quí vị từ đâu đến, sau khi chết sẽ đi về đâu,vv…Nhưng tôi không đủ hiểu biết để trả lời những câu hỏi liên quan đến Medicare cùng những cách vận hành của nó trong hệ thống Social Security.
Tuy chỉ là một cách nói vui, nhưng cũng đủ hiểu câu chuyện mà chúng ta sấp bàn sau đây khá phức tạp. Sự phức tạp được nhân lên nhiều lần vì sự phiên dịch và sử dụng của phe ta khi gọi "tiền già", tiền bệnh", tiền an sinh xã hội",vv…Thật ra, vấn đề cũng không lộn xộn lắm, nếu ta hiểu rõ và phân biệt được mấy cặp cụm từ sau đây: Social Security/SSI và Medicare/Medicaid.
SOCIAL SECURITY &SSI
Sở dĩ có nhiều người lẫn lộn hai chương trình này vì cả hai tuy khác nhau về nguồn gốc, đối tượng và ngân quỹ tài trợ, nhưng lại do một cơ quan Social Security Administration (SSA) quản lý. Hơn nữa, chữ SSI dễ khiến liên tưởng đến hai chữ social security, dù thật sự hai chữ nầy chẳng dính dáng gì đến Social Security cả.
Social Security
Sau khủng hoảng kinh tế năm 1929, người dân Mỹ sống trong một tâm trạng bất an xã hội về một tương lai bất trắc khi về già. Đạo luật Social Security Act được ký ban hành năm 1935 bởi Tổng Thống Franklin D. Roosevelt, nhằm thiết lập một hệ thống bảo hiểm xă hội để cải thiện tình trạng đó. Trong những năm sau, Social Security mở rộng thêm và bao gồm tiền trả cho thừa kế, trả cho người bị phế tật và chi phí y tế.
Nguyên tắc của Social Security (SS) là:
*Có sự liên quan rõ ràng trong việc đóng góp tiền vào hệ thống và hệ thống chi trả quyền lợi sau nầy. Lương cao, làm nhiều năm, đóng thuế nhiều, thì sau nầy lảnh được nhiều. Ngược lại, lương thấp, làm ít năm, đóng thuế ít, sẽ lãnh ít hơn.
*Nhưng cũng có tính xã hội là: với người có mức lương thấp, SS trả khoảng 53% số lương trước khi về hưu, và chỉ trả khoảng 40% cho người có mức lương trung bình.
Đóng Thuế
Khi đi làm, phải đóng thuế cho SS, thuế xuất là7.65% của tiền lương. Trên phần lưu của Pay Check, ta thấy khoản khấu trừ thuế nầy là FICA (tên của đạo luật cho phép khấu trừ:Federal Insurance Contribution Act). Thuế xuất này gồm hai phần: 6.2% là phần dành cho Social Security Benefits, và 1.45% là dành cho Medicare. Hủ nhân cũng phải đóng thêm cho mỗi nhân viên 7.65% nữa. Như vậy, một người self-employed phải đóng hai lần 7.65%, tức là 15.3% cho khoản thuế nầy. Tổng số tiền thuế này sẽ được phân bố:
*69% vào một quỹ (trust fund) để trả tiền hưu bổng và cho người thừa kế (pays retirement and survivors benefits)
*12% vào một quỹ (trust fund) trả cho quyền lợi về khuyết tật (disability benefits)
*19% vào một quỹ (trust fund) trả cho Medicare.
Tất nhiên có một khoản nhỏ dành trả chi phí điều hành hệ thống Social Security.
Như vậy, SS là một loại quỹ bảo hiểm dành cho những người làm việc tại Hoa Kỳ, để một số tiền vào một quỹ do chính phủ quản lý dành để trả lại cho họ khi về hưu, bị tàn tật (hoặc người thừa kế) và bảo hiểm y tế. Các h tính số tiền hưu sẽ được lãnh khá phức tạp và chuyên môn. Tuy nhiên, sau đây là một vài nét chính:
Số tiền hưu được tính căn cứ theo toàn bộ số lương làm việc từ 22 tuổi cho đến khi về hưu. Tuổi về hưu thay đỗi theo năm sinh. Tuổi sớm nhất được lãnh tiền hưu là 62 tuổi (không kể bị khuyết tật). Phải làm việc tối thiểu 10 năm hay 40 tam cá nguyệt. Nếu hai vợ chồng cùng đi làm,có thể lãnh số tiền hưu nào cao nhất dựa theo hồ sơ làm việc của mình hay của người phối ngãu.
Để biết trước số tiền hưu mình sẽ nhận được là bao nhiêu, ta căn cứ vào Social Security Statement. Để yêu cầu SS Statement, ta có thể vào
www.ssa.gov/mystatement trên internet, hay đến văn phòng SSA điền mẫu SSA-7005-SM-OR (1-2000); hay gọi số điện thoại 1-800-772-1213.SSI
SSI, viết tắt của Supplement Security Income, là một chương trình trợ cấp hiện ngân (cash assistance) hàng tháng (tương tự như tiền welfare) được tài trợ bằng tiền thuế tổng quát cấp cho những người có lợi tứ (income) và tài sản (resources) thấp, có tuổi từ 65 trở lên; hoặc bị mù; hoặc bị tật (disabled). Khi được nhận SSI, thường được nhận thêm Medicaid và Food Stamps. Chương trình SSI cũng do cơ quan SSA quản lý. Tiền trợ cấp SSI gồm có hai phần, một phần do tiền thuế của Liên Bang cấp và một phần do Tiểu Bang cấp thêm. Về căn bản, mỗi tháng, Liên Bang cấp $512 cho một người và $769 cho một ca95p vợ chồng (mọi số liệu trong bài này là của năm 1999). Mọi người không nhận bằng nhau vì phần Tiểu Bang trợ cấp khác nhau, và cũng vì những sự trợ giúp khác do thân nhân.
Có mấy điểm chính sau đây về SSI cần phải lưu ý:
Để được nhận SSI, không cần phải có đi làm việc tại Mỹ. Nhưng phải có lợi tức thấp và tài sản ít. Về lợi tức tối đa để được nhận SSI khác nhau tại mỗi Tiểu Bang. Một cách tổng quát, nếu không đi làm, lợi tức phải ít hơn :$532 nếu một người, $789 nếu cả vợ chồng.
Về lợi tức, gồm lương, các khoản tiền Social Security (Social Security Benefits), các loại hưu bổng (pension), kể cả những sự giúp đỡ hiện vật như lương thực, quần áo hay chỗ ở. Nếu có vợ chồng, phải cả lợi tức của phối ngẩu. Nhưng có rất nhiều miễn trừ về cách tính lợi tức. Ví dụ: không tính food stamps, trợ cấp tiền điện, nhà, quần áo, hay thực phẩm cung cấp bởi cơ quan bất vụ lợi (non-profit organizations) . Có một số học bổng và lương của sinh viên cũng được miễn trừ. Chi tiết về cách tính lợi tức và tài sản tôi đa tùy theo Tiểu Bang, và mỗi Tiểu Bang cũng thay đỗi hằng năm. Cần phải tham khảo một cách cụ thể với SSA địa phương mới chính xác.
Về tài sản cũng vậy, bao gồm bất động sản, tư trang(personal belongings), tiền mặt (cash), các loại trái phiếu và cổ phiếu (stocks and bonds). Nếu độc thân, tài sản các loại không quá $2,000, nếu cả hai vợ chồng, không quá $3,000. Nếu có tài sản, và đang bán đi, cũng vẫn có thể được nhận SSI trong khi đang bán. (Nội dung này cần đề cập chi tiết trong một chuyên đề riêng).
*Ngoài ra, cũng cần biết thêm là, SSA không tính đển tất cả mọi tài sản. Ví dụ, SSA miễn trừ đất và căn nhà mình đang ở, chiếc xe mình đang sử dụng, đồ đạc trong nhà, tiền bảo hiểm nhân thọ (life insurance policy), miếng đất mua trước tại nghĩa trang cho mình và những thân nhân trực hệ, tiền để dành làm đám tang,vv…Riêng với những người nhận SSI vì mù hay khuyết tật mà còn làm việc, vẫn có thể giữ thêm lợi tức, hay dành riêng lợi tức để học. Những chi tiết này cần phải liên hệ với SSA địa phương.
*Nên nhớ rằng, không cần phải có quá trình làm việc tại Mỹ để có thể xin SSI, nhưng phải đang sống tại Mỹ, phải có quốc tịch Mỹ (một vài trường hợp, không có quôc tịch Mỹ cũng có thể được, cần xem xét chi tiết cụ thể). Có thể vừa nhận Social Security Benefits và SSI nếu đủ điều kiện (lợi tức thấp).
Tóm lại, về Social Security và SSI, cần phân biệt như sau: Cả hai đều do cơ quan SSA phụ trách, nhưng khác nhau như sau:
Đén khi về già, hay bị tai nạn, hay bị phế tật (disabled) sẽ được nhận lại dưới dạng tiền hưu (retirement benefits), hay tiền phế tật (disability benefits); nếu chết, tiền này sẽ chuyển cho người thừa kế (survivors benefits). Khi nhận tiền Social Security thì sẽ được Medicare.
MEDICARE & MEDICAID
MEDICARE
Medicare là một chương trình bảo hiểm sức khỏe của Liên Bang cấp cho những người đủ điều kiện ãnh Social Security, những người bị bệnh hư thận (kidney failure) và những người bị khuyết tật (disabled). Medicare do cơ quan Liên Bang quản lý, đó là HCFA( Health Care Financing Administration) thuộc Department of Heath and Human Services. Cơ quan SSA giúp cho HCFA ghi danh và thu lệ phí cho chương trình Medicare. HCFA ký khế ước với những công ty bảo hiểm tư (Commercial Insurance Company), những cơ quan cung cấp dịch vụ y tế (Health Care Provider) kể cả những chương trình Managed Care Plans như HMOs.
Medicare gồm hai phần: Part A (Hospital Insurance) thanh toán các chi phí nằm bệnh viện và một vài loại chí chăm sóc. Phần B (Medical Insurance)thanh toán chi phí khám bác sĩ và nhiều khoàn dịch vụ y tế khác. Chi tiết về Part A và Part B sẽ được khai triển thêm sau. Bạn không phải trả lệ phí bảo hiểm (prenium) cho phần A. Nhưng bạn phải trả prenium này nếu bạn muốn có phần B (lệ phí Part Btrong năm 1999 là $45.50 mỗi tháng.)
Việc ghi danh Medicare cũng cần phải biết cho đúng hạn: Đa số được ghi danh Medicare trong đợt Initial enrollment period gồm 7 tháng: 3 tháng trước và sau của tháng sinh khi lên 65 tuổi. Còn General Enrollment Period là từ 1 tháng giêng đến 31 tháng ba., và sẽ có hiệu lực từ 1-7 năm đó.
Người làm việc không đủ 40 TCN cũng có thể được mua Medicare Part A với lệ phí là $170 một tháng (nếu có trên 30 TCN), và $309 một tháng nếu có dưới 30 TCN.
Medicaid
Là mộ chương trình bảo hiểm sức khỏe do Liên Bang cùng Tiểu Bang cùng tài trợ cho những người có lợi tức thấp. Mỗi Tiểu Bang có chương trình Medicaid khác nhau. Tại Cali, chương trình này được gọi là MediCal).
Một cách tổng quát, nếu được nhận SSI, có thể xin Medicaid. Nếu không nhận SSI, có thể xin Medicaid nếu lợi tức và tài sản thấp. Mức lợi tức và tài sản tối đa cũng như mức ấn định cho SSI($521/$2,000 cho một người và $762/$3,000 cho hai người)
Những người được nhận Medicaid này rơi vào một trong hai loại nhu cầu medical: MN(Medically Needy), và CN (Categorical Needy). Medicaid cũng được cung cấp cho nhiều đối tượng khác nhau như trẻ mới sanh, hoặc trẻ em dưới 19 tuổi, hay những người tị nạn (refugees). Trong Medicaidcó nhiều chương trình do Tiểu Bang quản lý, cho phép áp dụng thủ tục "Spend Down" đối với những người có lợi tức hay tài sản vượt quá mức quy định, phải tự chi trả trước bằng số lợi tức hay tài sản trội dư xuống cho bằng mức quy định. Thủ tục này tương tự như deductible trong insurance.
Những Diều Rất Cần Biết
Nói tổng quát, Medicare không mạnh bằng Medicaid trong việc thanh toán chí sức khỏe. Ngay từ năm 1965, trong Đạo Luật Social Security cũng đã nói rõ là Medicare chỉ chia sẽ gánh nặng chi phí y tế chứ không có mục đích chi trả 100% các chi phí này.
Medicare không chi trả mọi loại chi phí y tế, và nế có chi trả cũng không chi trả 100% chi phí. Medicare đòi hỏi người thụ hưởng phải tả deductible (khoảng $765 mỗi khi và bệnh viện) và co insurance(Medicare chỉ trả 80%, ta phải trả 20%). Hai mục nầy, nhiều khi rất lớn.
Medicare không chỉ trả tiền thuốc (prescription Drugs), tiềnt kinh và máy nghe (eyes glasses and hearing aid), bảo trì răng và răng giả (Routin dental care and Dentures), Long term care, in-home or community-based care(viện dưỡng lão, chăm sóc tại nhà), Chăm cứu hay thuốc ta (Accupuncture or Herbal Medicines)
Nếu có thêm Medicaid thì Medicaid sẽ chi trả cho ta phần Co-insurance và Deductible của Medicare, chi trả tiền thuốc, chi trả Long-term care và In-home and Community-based Care Services.
Hậu quả thực tế là, những người đi làm, d0óng thuế hằng tháng khá nặng, khi về già được nhận Medicare với hiểm tai (risk) không đủ tiền trả chi phí y tế do những khỏn Medicare không trang trải.
Đứng trước những khó khăn này, ta phải nhớ:
Nhưng trong những giải pháp trên, cũng không thế ncó được dịch vụ Long-term care (rất đắt tiền nếu phải tự thanh toán, trung bình $1,500 đến $3,000 một tháng. Và nếu mua bảo hiểmLong-Term Care cũng rất khó và đắt).
Vì vậy, phải tính toán ngay từ khi còn trẻ.
Góp Ý.- Nếu quí vị nào có đủ điều kiện để nhận SSI hay MediCaid, xin hãy cố gắng duy trì tình tạng này. Nếu vô ý, chỉ vì muốn nhận tiền Social Security có thể chỉ hơn SSI chút ít mà lại bị disqualified Medicaid thì thật là vô cùng đáng tiếc.
Lê Hữu Phước