Er bestaat geen enkele drug die mensen tegen hun wil 'in zijn macht' krijgt. Druggebruik is in eerste instantie altijd een keuze van de gebruiker. In veel gevallen weet de gebruiker niet waarvoor hij kiest, omdat hij de eigenschappen en risico's van een bepaalde drug onvoldoende kent. Dat is met name het geval bij de eerste keer dat iemand gebruikt. Veel mensen doen dat als ze jong zijn. De drijfveer is dan vaak een mengeling van meedoen met anderen, stoer doen, het verkennen van grenzen, nieuwschierigheid, het verdrijven van verveling en het zoeken van spanning (het mag immers niet). Ook trends spelen een rol. Of iemand doorgaat met gebruiken ligt aan de persoon maar ook aan zijn omgeving. Wanneer de directe omgeving - met name de vriendenkring - bepaald gebruik accepteert of afwijst, dan heeft dat meestal grote invloed (dit kan ook betekenen dat iemand zijn vriendenkring gaat veranderen).

De persoonlijke overwegingen kunnen voor iedere gebruiker anders zijn:
Drugs met een oppeppend effect komen we zowel tegen bij mensen die een nacht door willen werken als bij feestgangers;
Drugs met een dempend, verdovend effect komen we zowel tegen bij mensen met slaap- en nervositeitsproblemen als bij mensen met maatschappelijke en persoonlijke problemen;
Drugs met een bewustzijnsveranderend effect komen we zowel tegen bij nieuwschierige jongeren die 'wel eens een blowtje willen roken' als bij ouderen die serieus op zoek zijn naar nieuwe geestelijke ervaringen.

Wie drugs gebruikt, kiest daar dus voor. Wel kan het zijn dat gebruik misbruik wordt. De vraag is dan of de oorspronkelijke overweging om te gebruiken nog wel zo'n grote rol speelt, of dat andere redenen belangrijk zijn geworden. Het kan bijvoorbeeld zijn dat het druggebruik voor iemand een middel is geworden om stelselmatig de werkelijkheid te ontvluchten. Nog een stap verder is er eigenlijk geen sprake meer van een keuze: de gebruiker is dan afhankelijk geworden. Het is niet zo dat iemand automatisch van de ene fase in de andere belandt. Dat ligt aan het middel, aan de persoon zelf en aan de situatie waarin deze verkeert. Anders dan veel mensen denken, raakt niet iedereen die drugs gebruikt, ook verslaafd. Veel gebruikers, vooral van softdrugs, stoppen na enige tijd van expirimenteren.