10-a Leciono

En la 8-a leciono ni parolis pri diversaj horloghoj. Kaj ni forgesis pri grava membro de la horlogha familio. Ni forgesis pri la vekhorlogho. Ghi estas mekanika koko. La koko vekas la kokinojn. Kaj la vekhorlogho vekas la homojn en la mateno.

Kio vekas vin matene (=en la mateno), chu koko au vekhorlogho? Chu via patrino vekas vin? Chu la vekhorlogho estas simpatia aparato? Chu vi shatas ghian muzikon?

Kiam mi audis la belan muzikon de mia mekanika koko mi saltas el la lito, lavas min, vestas min (mi surmetas miajn vestojn), matenmanghas kaj iras rapide al la laboro. Tie mi salutas miajn kamaradojn: Bonan tagon! La dekdua horo estas la mezo de la tago au tagmezo. Tiam mi faras pauzon en mia laboro kaj tagmanghas kun bona apetito. Post la tagmezo (=post-tagmeze) mi denove laboras ghis la vespero (18-a au 19-a horo). Tiam mi iras al mia hejmo por ripozi kaj vespermanghi kun mia familio.

Dum la vespero, mi kelkfoje iras al la teatro, kinejo au vizitas la Argentinan Esperanto-Ligon. Kiam mi eniras mi salutas: Bonan vesperon, samideanoj! Kiam mi foriras de la societo mi diras bonan nokton al miaj bonaj amikoj kaj iras dormi. Je noktomezo (24-a horo) mi jam kushas en mia mola lito. Kia granda invento estas la lito! Bonan dormon!

Matene oni matenmanghas.

Tagmeze oni tagmanghas.

Vespere oni vespermanghas.

-Je kioma horo vi matenmanghas? -Mi matenmanghas je la sepa. Je kioma horo vi tagmanghas? Je kioma horo vi vespermanghas? Chu vi vespermanghas kun via familio? Chu vi shatas matenmanghi en la lito? Kion vi faras en la mateno? Chu vi legas la jhurnalon? Chu vi faras sporton?

Chu vi banas vin? Chu vi kantas en la banchambro? Chu vi loghas proksime de via laboro? Chu vi iras piede au vi veturas? Chu vi povas sidi en la autobuso?

Kion la homoj faras dum la tago? Kion ili faras dum la nokto? Dum vi dormas, aliaj homoj laboras. Kiam vi dormas? Kiam vi promenas? Chu vi shatis la supon kiam vi estis infano? Chu vi vizitos dancejon kiam vi estos tre maljuna?

Chu vi iam estis en Afriko?

Ne, sinjoro, mi neniam estis tie.

Chu vi jam manghis bifstekon de elefanto?

Ne, mi neniam manghis tion.

Mia patro chiam (=en chiu momento, en chiu tempo) estas gaja, neniam li estas malgaja. Li chiam diras: "Menso sana en korpo sana kaj gaja koro en sana korpo".

Mi gratulas vian patron.

Kia estas via koro? Chu vi ankau estas chiam gaja? Chu via instruisto ofte gratulas vin?

En la ghardeno Maria diris al Petro: Chu vi chiam amos min? Chu vi memoros chiam pri mi?" -"Jes, mia kara" -respondis Petro- " Mi chiam amos vin kaj neniam mi forgesos vin."

Chu ankau vi shatas promeni en parko sub la steloplena chielo kaj diri dolchajn vortojn?

Dum la nokto la manoj kaj piedoj, la korpo ripozas. La koro ne ripozas: ghi chiam funkcias. Dum la homo vivas la koro neniam haltas.

En la mateno unue (1-e) mi lavas min, due (2-e) mi vestas min kaj trie (3-e) mi matenmanghas.

Dialogo

-Bonan tagon, amiko, chu vi memoras pri mi?

-Vi tute eraras: Unue la tago ne estas bona, due mi ne estas via amiko kaj trie mi ne deziras memori pri vi.

Kion vi faras unue en la mateno? Kion vi legas unue en la jhurnalo?

Vojaghanto. -Kiom kostas chambro en via hotelo?

Hotelisto. -En la unua etagho 60 pesojn, en la dua 50 pesojn, en la tria 40 pesojn kaj en la kvara 30 pesojn.

Vojaghanto. -Chu vi ne havas pli da etaghoj?

Hotelisto. -Ne, sinjoro.

Vojaghanto. -Do, via hotelo estas tro malalta por mi.

Chu vi shatas la proverbojn? Kiom da kapoj, tiom da gustoj = Kiom da kapoj, tiom da opinioj. Plej bone ridas kiu laste ridas. Pli bona estas afabla vorto, ol granda torto.

BONAN TAGON lleva la n del acusativo por ser el complemento directo de mi deziras: Mi deziras al vi bonan tagon - le deseo a usted un buen día. (Le deseo ¿qué cosa? - un buen día). Lo mismo ocurre con bonan nokton - buenas noches, felichan feston - felices fiestas, bonan apetiton - buen provecho (=buen apetito), dankon - gracias (va en singular).

VESPERO es la parte del día opuesta a la mañana, entre la caída del sol y media noche. Eso que en castellano llamamos la parte vesperal o vespertina del día. De acuerdo a la costumbre de varia lenguas, se dice en Esperanto bonan vesperon al encontrarse con otros y bonan nokton al retirarnos.

PRI es una preposición que significa acerca de, concerniente a, sobre: la profesoro parolis pri moderna literaturo - el profesor habló sobre literatura moderna. Pri tio mi ne volas paroli - acerca de eso yo no quiero hablar.

PIEDE, MANE significan pedestremente, manualmente. Pero estos adverbios son poco usados quizás por demasiado largos y los reemplazamos por los modos adverbiales "a pie", "a mano". Matene, tage, nokte y otros muchos ya no tienen equivalente en castellano y debemos decir "por, en, durante la mañana", etc. También en Esperanto podemos usar modos adverbiales: dum la mateno (=matene). No confunda tage - de día (durante el día) con chiutage - diariamente, cada día: Mi laboras nokte (=dum la nokto) - yo trabajo de noche, mi laboras chiunokte - yo trabajo todas las noches. Otros adverbios: hejmo - hogar, hejma - hogareño, hejme - en el hogar, en la casa: esti hejme - estar en casa. Hay algunos adverbios simples - no derivados - que no levan la terminación e: hierau, morgau, nun - ahora, for - lejos.

FOR significa alejamiento: iri - ir, foriri - marcharse, forkuri - alejarse corriendo, forflugi - alejarse volando. Li loghas for de la urbo - él habita fuera de la ciudad, la fora sudo - el lejano sud, for! - fuera! For de l´ okuloj, for de la koro - lejos de los ojos, lejos del corazón.

UNUA, UNUE, UNUO. Los números cardinales pueden convertirse en adjetivos: unu (1), unua (1-a) - primero; adverbios: unue (1-e.) - primeramente, en primer lugar, trie - en tercer lugar, etc. O en sustantivos: unuo - la unidad, duo - un par, trio - un grupo de tres, un trío, deko - una decena, dekduo - docena, cento - centena, milo - millar.

PREPOSICIONES. Al, en, sur, sub, el, kun, de, da, pri son preposiciones, así llamadas porque preceden al nombre o pronombre. El buen uso de las preposiciones es muy importante, puesto que relacionan las palabras entre sí: el libro está sobre la mesa, el perro está bajo la mesa.

Los nombres y pronombres que siguen a una preposición, no llevan n del acusativo, pues la relación está ya señalada por la preposición: Mi trinkas kafon kaj lakton. Mi trinkas kafon kun lakto. Mi achetis dek pomojn - yo compré diez manzanas, mi achetis dekon da pomoj - yo compré una decena de manzanas. Las preposiciones son invariables; no cambian de forma.