(Daýrigo de la 19-a)

Revenas Karlo, akompanata de Antono kaj Rodolfo.

A. - Bonan tagon kamaradoj. Pardonu, ke ni ne tuj venis al vi, sed okazis ke ni iris en la manøovagonon por matenmanøi kaj tie ni trovis eksprofesoron nian. Li invitis nin sidi æe lia tablo. Ni mendis kafon, sed la kelnero miskomprenis nin kaj portis al ni teon. Kion fari en tia kazo? Æu protesti, æu trinki la teon? Ni trinkis la teon.

Vidiante nian stelon, la profesoro demandis kion øi signifas. Mi klarigis al li la signifon de nia insigno kaj donis al li informilon pri Esperanto, kiun mi æiam kunportas en mia poþo. Traleginte øin li diris: "Jen intreresa afero kaj lernenda lingvo. Mi certe æeestos kurson kaj eble mi iros kun kelkaj kolegoj.

M. - Post tia klarigo vi estas pardonita. Sed rigardu tiujn du sinjoronojn, tie, dekstre, kiel multajn gestojn ili faras dum ili parolas...

P. - Ili esats surdmutuloj, tial ili multe gestas parolante.

M. - Æu tio estas ia religio?

P. - Ne, Maria, ne; surdmutulo estas homo surda kaj muta. Surda estas persono kiu ne povas aýdi kaj persono kiu ne povas paroli estas muta. Al tiuj homoj mankas sentumo. Ankaý al blindulo mankas sentumo, mankas al li vidkapablo.

R. - Rigardu, rigardu! Mi trovis poþtranæilon apud la benko. KIES øi estas? (=al kiu øi apartenas?) Æu al neniu? Do la persono, kies poþtanæilon mi trovis, ne troviøas æi tie.

Mi pensas ke per tiu æi poþtrantrilo oni povas bone klarigi la uzadon de al sufikso um.

K. - Æu jes...?

R. - Vidu tiun æi poþtranæilon.

Øi havas diversajn ilojn; segilon, borilon, korkotirilon, fajlilon, tondilon. Øi taýgas por diversaj laboretoj, sed vere øi estas nek tondilo, nek segilo, nek fajlilo, nek borilo.

La sufikso -um iel similas tiajn multuzajn ilojn. Oni uzas øin kiam oni ne trovas la øustan afikson.

P. - Oni povas diri ankaý, ke la sufikso -um similas tiujn æionfarantajn laboristojn, kiu faras kiajn ajn laborojn, sed ne havas difinitan metion. Per la sufikso -um oni amindumas, aerumas, gustumas...

A. - Per similaj vortoj oni povus ankaý klarigi la uzon de la prepozicio je, kiu ne havas difinitan sencon. Øi montras æefe mezuron: "je la tria", "je kelke da paþoj"...

K. - Ne plu "gramatikumu", mi petas. Ni rigardu la pejzaøon. Vidu la riæan kamparon. Antaý unu jarcento nur maloftaj gaýæoj rajdis tra tiuj verdaj dezertoj. Nun æie kreskas greno, kaj plimultiøas brutaro (bovoj, þafoj, æevaloj, k. s.).

M. - Rigardu tien, jen ¼usnaskita bovido (bovino ¼us naskis øin) apud sia patrino. Tie aro da þafoj blekas æirkaý akvujo. Ili estas sojfaj. Ili volas trinki.

P. - La þafoj estas stultaj kaj malbonodoras... prefere ni aýskultui anekdoton. Antono, æu vi vere ne havas ion novan por rakonti?

A. - Kial ne? Aýskultu tiun æi:

SENMON KAJ BONHAV

Sinjoro Senmon renkontas la dikan sinjoron Monhav sur la strato, kaj sinjoro Senmon demandas tre øentile: "Æu vi povas diri al, mi kioma horo estas?" Sinjoro Bonhav suspekteme rigardas la demandinton kaj respondas:

"Vi vere ne deziras scii pri la horo; tio estas nur preteksto por ekparoli kun mi; kaj se ni interparolas ni fariøos amikoj, kaj se ni fariøos amikoj (=ni amikiøos) vi vizitos mian hejmon, kaj se vi vizitos mian hejmon tie vi trovos mian filinon Leonora kaj se vi vidos mian filinon vi enamiøos je þi, kaj se vi enamiøos je þi vi petos þian manon kaj... Æu vi opinias ke mi donos la manon de mia filino al iu sentaýgulo, kiu eæ horloøon ne havas!"

P. - Bona anekdoto, Antono, kaj tre lerte vi øin rakontis. Nun estas via vico, Karlo.

K. - Mi ankoraý ne tre flue parolas...

R. - Mia avo diradis: "Nur forøante oni fariøas forøisto". Do, nur parolante oni lernas paroli...

K. - Mi provos.

LA FREMDULO KAJ LA VILAØA BUBO

Fremdulo piedirante en la urbo renkontas bubon sur la vojo kaj demandas lin. "Aýdu, knabo, kien iras tiu æi vojo?"

B. - Øi iras nenien.

F. - Sed en la vilaøo oni diris al mi, ke mi sekvu øin por atingi la urbon.

B. - Ho jes, ili pravis.

F. - Do kial vi diras ke øi iras nenien?

B. - Jes sinjoro, øi iras nenien; øi kuþas tie senmove.

F. - Bone, bone; mi vidas, ke vi estas lerta. Kiel vi nomas vin?

B. - Neniel.

F. - Æu vi ne havas nomon?

B. - Jes, sinjoro, sed mi ne nomas min; aliaj personoj nomas min.

F. - Bone, kiel via patrino noman vin?

B. - Nu, tio dependas. Kelkfoje þi diras al mi "mia kara anøelo", alifoje þi nomas min "malpura porko"... Nu laý la vetero...

F. - (Fulmotondro! Estas neeble scii ion pri tiu æi bubaæo!) Diru al mi, knabo, æu via familio estas granda?

B. - Vidu, proksimume tiel granda kiel tiu de la onklo Peæjo.

F. - (Ruza diableto) Kiom da personoj estas en via familio?

B. - Ho jes, tiu demando estas pli klara. Ni estas tiom da personoj kiom da teleroj Panjo metas sur la manøotablon.

F. - Kaj kiom da teleroj Panjo metas sur al tablon?

B. - Unu por æiu persono...

F. - !!!!!...

B. - Æu vi deziras scii ion pli?"

R. - Sed tio estas te malnova popolrakonto, Karlo...

Mi rakontos al vi ion tute novan. Mi rakontos sonøon, kiun mi sonøis nur hieraý:

"Mi troviøis en stelforma dounluma æambrego. Viro aperis kaj diris: "Montru vian invitilon!" "Mi ne ricevis", mi respondis. "Do, venu antaý la juøisto", rediris la viro, kaj kondukis min en angulon de la æambro, kie sidis kelkaj longbarbaj sinjoroj.

Iu el ili, kiu tre similis al esperanta instruisto, kiu ekzamenis min, demandis per timiga voæo:

Kiu estas vi? - Mi estas Rodolfo.

Kio estas vi? - Mi estas studento.

Kia estas vi? - Mi estas juna kaj sana.

Kie vi loøas? - En Bonaero.

Kien vi iras? - Al Esperanto-Kongreso.

Kiam øi okazos? - La venontan semajnon.

Kiom da homoj iros? - Æirkaý 500.

Kiel vi iros? - Per trajno.

Kial vi ne iras piede? - Æar miaj piedoj protestos.

Kies poþtranæilon vi trovis? - Ne... nenies.

Vi mensogas, la poþtranæilo ies devas esti - ekkriis la juøisto. Gardisto, faru truon en lian kapon kaj enmetu en øin æiujn ies-vortojn. La gardisto elpoþigis grandan borilon (mi volis forkuri, sed ne povis) kaj ekpikis mian kapon.

Forta frapo sur mian kapon vekis min, kaj mi aýdis la voæon de mia patrino, kiu diris: "Leviøu Rodolæjo, aý vi malfruiøos. Rigardu kian moskiton mi mortigis sur via kapo".

M. - Sed Rodolfo, æu vi ne diris ke vi ¼us trovis la poþtranæilon?

R. - Jes, sed vi scias ke ofte dum sonøoj ni antaývidas la okazonta¼ojn.

A. - Mi volus "antaývidi" programon de la Kongreso.

P. - Jen mia:

K. - Bona programo, esats serioza laboro kaj amuzo.

P. - Samideanoj, ni baldaý atingos la celon. Verþajne kelkaj samideanoj estas jam en la stacidomo por akcepti nin. Ni pretigu niajn valizojn. Karlo, malfermu la fenestron por montri nian verdan flageton.

M. - Jam ni envenas la stacidomon. Jen ili estas, niaj karaj samideanoj.

Saluton!

La atendantaj samideanoj kun øoja vizaøo ekkrias.

VOCABULARIO

-UM Este sufijo no tiene sentido propio, y se lo usa para derivar palabras cuya relación a la raíz es imprecisa y no puede expresarse por otro afijo. Las palabras terminadas en -um deben aprenderse como palabras-raices.

Amindumi - cortejar, cerbumi (cerbo - cerebro) - cavilar, foliumi - hojear, gustumi - degustar, kolumo - cuello (de camisa o blusa), krucumi - crucificar, proksimume - aproximadamente, k.t.p.

EKS - indica que fue, ex: eksministro - exministro, eksigi - destituir (convertir a alguien en "ex"), eksiøi - dimitir (hacerse "ex").

MIS - señala lo erróneo, lo inconveniente: miskompreni - comprender mal, misedziøo - casamiento equivocado, inconveniente.

-END este sufijo significa que debe ser: farenda tasko - tarea que debe ser hecha, riparenda vojo - un camino que debe ser reparado, sekvenda ekzemplo - ejemplo que debe seguirse.

EÆ, aún, hasta, mismo: eæ sur la suno troviøas makuloj - hasta en el sol se encuentran manchas. Mi estis tiel okupita, ke mi eæ ne manøis - yo estaba tan ocupado que ni siquiera comí. Eæ ne - ni aún, ni siquiera. Eæ infano faras tion - hasta un niño lo hace.

¬usnaskita es recién nacido, recién dado a luz. Naski en Esperanto es verbo transitivo, significa dar a luz. Nacer es naskiøi. La bovino naskis bovidon - la vaca tuvo un ternero. Mi naskiøis en Ameriko - yo nací en América.