16-a Leciono

> - Diru al mi, sinjoro; ĉu vi estas la instruisto?

> - Ne, sinjoro, mi estas lernanto.

> - Jes, vi estas persono kiu lernas, vi estas lernanto.

> Antaŭ tri monatoj vi diris: "Mi lernos Esperanton", tiam vi estis lernonto.

> Kaj post du aŭ tri monatoj vi diros: "Mi lernis Esperanton", tiam vi estos lerninto.

> Ni ankaŭ povas diri: vi estas lernanta homo, vi estis lernonta homo, vi estos lerninta homo.

> Tiel la persono kiu prezidas estas la prezidanto, la persono kiu amas estas amanto.

> - Pardonu, sinjoro, sed ankoraŭ mi ne tute komprenas...

> - La participoj ne estas malfacilaj.

> Bonvolu, observi

la jenajn ekzemplojn:

> Petro estas homo tre akurata. Li ĉion faras en la ĝusta momento. Ĉiutage je la kvina horo, Petro trinkas tason da teo. Ni iru ĝis la kafejo, kie Petro kutimas trinki sian teon kaj observu.

> Estas kvin antaŭ la kvina.

> Sur la tablo estas taso kun kulereto, tekruĉo kaj sukerujo.

> La teo estas en la tekruĉo (=teujo).

> Petro trinkas la teon.

> Petro

ESTAS TRINKONTA la teon.

> Estas ĝuste la kvina.

> La teo estas en la taso. Petro trinkas ĝin.

> Petro

ESTAS TRINKANTA la teon.

> Jam estas dek kvin post la kvina.

> La taso estas malplena. Petro jam trinkis la teon.

> Petro

ESTAS TRINKINTA la teon.

> Se morgaŭ ni denove observos Petron en la kafejo ni vidos, ke je la kvara kaj kvindek kvin.

> Li ESTOS TRINKONTA la teon.

> Je la kvina

> Li

ESTOS TRINKANTA la teon.

> Je la kvina kaj dek kvin

> Li

ESTOS TRINKONTA la teon.

> Sed hieraŭ mi ankaŭ estis en tiu kafejo kaj vidis, ke kvin minutoj antaŭ la kvina

> Petro

ESTIS TRINKONTA la teon.

> Je la kvina

> Petro

ESTIS TRINKANTA la teon.

> Je la kvina kaj dek kvin

> Petro

ESTIS TRINKINTA la teon.

> Petro trinkas la teon kaj la teo estas trinkata.

> Hieraŭ je la kvara kaj kvindek kvin

> La teo

ESTIS TRINKOTA de Petro.

> Je la kvina

> La teo

ESTIS TRINKATA de Petro.

> Je la kvina kaj dek kvin

> La teo

ESTIS TRINKITA de Petro.

> Nun je la kvara kaj kvindek kvin

> La teo

ESTAS TRINKOTA de Petro.

> Je la kvina

> La teo

ESTAS TRINKATA de Petro.

> Je la kvina kaj dek kvin

> La teo

ESTAS TRINKITA de Petro.

> Kaj morgaŭ je la kvara kaj kvindek kvin

> La teo

ESTOS TRINKOTA de Petro.

> Ĝuste je la kvina

> La teo

ESTOS TRINKATA de Petro.

> Je la kvina kaj dek kvin

> La teo

ESTOS TRINKITA de Petro.

> La trinkota teo estas ankoraŭ en la teujo.

> La trinkata teo estas en la taso.

> La trinkita teo ne plu estas en la taso; ĝi estas en la stomako de Petro (la trinkinto).

> Ĉu je la 5-a Petro estas trinkinta la teon?

> Ĉu je la 6-a la teo estas ankoraŭ trinkota de Petro?

> El kio estas faritaj viaj ŝuoj?

> Lernonto

aĉetas libron.

> Lernanto

uzas libron.

> Lerninto

metas la libron en la bibliotekon kaj portas sur la brusto la verdan stelon.

> Amonto

rigardas la fraŭlinon, esperas.

> Amanto

razas sin ĉiutage skribas parfumitajn leterojn, vidas ĉion rozkolora.

> Aminto

ĵetas leterojn klaj portretojn en la fajron.

> LERNANTO RAKONTAS...

> Hieraŭ mi estis sidanta antaŭ mia skribotablo. Mi jam estios lerninta la 15-an lecionon de mia lernolibro kaj estis skribanta leteron al mia frato, kiam Petro eniris en la ĉambron.

> - Kiel vi fartas? - Li diris. La vetero esats agrabla. Ĉu vi volas promeni kun mi tra la parko?

> - Jes, kial ne? La leteron mi skribos vespere - mi respondis.

> Mi surmetis mian jakon kaj ni foriris kune.

> Dum ni estis marŝantaj sur la strato li klarigis al mi la koncerton, kiun ni estos aŭskultontaj. Tiu koncerto jam estis ludita en la pasinta dimanĉo, sed pro la sukceso ĝi estos ripetata (reludata) hodiaŭ.

> En la parko ni vidis la statuon de Mendoza, la fondinto de Buenos Aires.

> En aliaj urboj estas monumentoj al Zamenhof, la kreinto de Esperanto.

> Multaj promenantoj ĝuis la belan veteron.

> En la koncertejo jam multaj ĉeestantoj sidis. La ludontaj muzikistoj estis jam kun siaj instrumentoj.

> Dum la koncerto la aŭskultantoj silentis.

> Kiam ni revenis hejmen la suno estis malaperanta ĉe la horizonto.

> Kaj ĉu mi diru al vi sekreton? La leteron, kiun mi estis skribonta al mia frato mi ne skribis; ĝi estas ankoraŭ skribota.

> Kion mi estis faranta, kiam venis Petro?

> Kion diris Petro dum ni estis marŝantaj?

> Kien ni iris? Kion ni vidis tie?

> Kiu estis Mendoza? Kiu estis Zamenhof?

> Kiu sidis en la koncertejo?

> Kion faras la aŭskultantoj?

> Nun vi povas kompreni la signifon de la vorto Esperanto.

> D-ro Zamenhof ne subskribis sian unuan libron per sia nomo, sed per pseŭdonomo "D-ro Esperanto", t.e. (tio estas), la doktoro kiu esperas, kiu havas esperon.

> VOCABULARIO

EKZEMPLO | EJEMPLO | KREI | CREAR
KONCERTO | CONCIERTO | PETI | PEDIR, ROGAR
LETERO | CARTA | PREZIDI | PRESIDIR
PARFUMO | PERFUME | SUKCESI | TENER ÉXITO
PORTRETO | RETRATO | KLARIGI | ACLARAR, EXPLICAR
AKURATA | PUNTUAL | T. E. (TIO ESTAS) | ESTO ES, ES DECIR
FONDI | FUNDAR | BONVOLU | TENGA UD. A BIEN, HAGA UD. EL BIEN, POR FAVOR
KUTIMI | TENER LA COSTUMBRE | MI PETAS | LE RUEGO, POR FAVOR

> LA INSTRUISTO PAROLAS

> PARTICIPIO ACTIVO - ANTA, INTA, ONTA.

En castellano el participio ("participa" del verbo y del adjetivo) es un adjetivo. En Esperanto, el participio podrá ser adjetivo, sustantivo o adverbio. Pero a pesar de ser mayores en Esperanto las posibilidades del participio, éste es mucho más simple que en cualquier lengua nacional.

> El modo que sigue sirve para todos los verbos:

> Mi parolas

- yo hablo

> Mi parolis

- yo hablé

> Mi parolos

- Yo hablaré

> Mi estas parolanta

- Yo estoy hablando

> Mi estis parolanta

- Yo estaba hablando

> Mi estos parolanta

- Yo estaré hablando

> Mi estas parolinta

- Yo he hablado

> Mi estis parolinta

- Yo había hablado

> Mi estos parolinta

- Yo habré hablado

> Mi estas parolonta

- Yo he de hablar; yo estoy por hablar

> Mi estis parolonta

- Yo hube de hablar, yo estaba por hablar

> Mi estos parolonta

- Yo habré de hablar, yo estaré por hablar

> En castellano usamos las formas compuestas a menudo sin verdadera necesidad: ¿Qué está haciendo Ud.? En lugar del simple: ¿Qué hace Ud.? En Esperanto preguntamos Kion vi faras? Y no Kion vi estas faranta?, es decir, que no se usarán las formas compuestas más que cuando sea necesario; cuando sea preciso relacionar dos hechos en el tiempo.

> Compare: Cuando yo entré él estaba comiendo

> Cuando yo entré él estaba por comer

> Cuando yo entré él había comido

> Kiam mi eniris li estios manĝanta

> Kiam mi enirios li estis manĝonta

> Kiam mi eniris li estis manĝonta

> Lo mismo es para los otros tiempos: Yo cantaré mañana - Mi kantos morgaŭ. Yo estaré cantando cuando entre Pedro - Mi estos kantanta kiam Petro eniros.

> El participio sustantivo también puede usarse en los distintos tiempos: La frase: "Él es el constructor" puede ser, según los casos:

> Li estas la konstruanto

- el que construye

> Li estas la konstruinto

- el que construyó

> Li estas la konstruonto

- el que construirá

> Saluton.Cezaro, la mortontoj vin salutas

> PARTICIPIO PASIVO - ATA, ITA, OTA.

> Es el que indica que una persona o cosa sufre la acción del verbo: carta escrita, pan comido, hombre castigado.

> En Esperanto el participio pasivo se forma con las terminaciones ata - ita - ota.

La domo estas | Konstruata la casa es (está siendo) construida Konstruita la casa ha sido construida Konstruota la casa está por ser construida
La domo estis | Konstruata la casa era construida Konstruata la casa había sido construida Konstruota la casa estaba por ser construida
La domo estos | Konstruata la casa será construida Konstruita la casa habrá sido construida Konstruota la casa estará por ser construida

> Nótese que los participios pasivos se usan en Esperanto con una mayor precisión que en cualquier lengua nacional:

> Konstruata domo

es una casa por construirse (-ota), de la cual tenemos solo los planos. Konstruata domo, es una casa que se está construyendo (-ata), y Konstruita domo, es una casa ya construida, terminada (-ita). Domo konstruata el brikoj es una casa que se está construyendo con ladrillos. Domo konstruita el brikoj es una casa (ya) construida con ladrillos.

> Y con esto ya hemos visto las 12 formas del verbo con que el Esperanto reemplaza con ventaja las miles de formas que el español necesita.