7-a Leciono

> Kiel

vi fartas, amiko?

> Mi fartas bone, dankon, kaj vi?

> Mi estas sana, sed mia frato ne fartas bone, li havas gripon.

> Chu li estas grave malsana?

> Ne, sinjoro, lia malsano ne estas grava.

> Jen du veturiloj : unu moderna kaj alia malmoderna; aeroplano kaj charo.

> Kia estas la aeroplano? Moderna, rapida, komforta.

> Kia estas la charo?

> Kio movas la aeroplanon? La motoroj.

> Kio movas la charon? La bovoj.

> Kiel flugas la aeroplano. Rapide, tre rapide.

> Kiel iras la bovcharo?

> Chu la modernaj homoj veturas per bovcharo?

> Chu vi veturas per aeroplano?

> Kiel kantas la kanario? -Bele.

> Kiel vi kantas? Kiel vi lernas?

> La bela birdo flugas rapide.

> Kia estas la birdo? Kiel ghi flugas?

> La rapida birdo flugas bele.

> Kia estas la birdo? Kiel ghi flugas?

> Petro diras al Maria: "Vi estas bela kiel floro. Viaj kisoj estas dolchaj kiel mielo. Sed via patro estas forta kiel bovo".

> Kie loghas Karlo?

> Li loghas proksime de la parko.

> Chu vi ofte vizitas lin?

> Jes, mi vizitis lin antauhierau, hierau kaj ankau mi vizitos lin morgau... Mi vizitas lin chiutage.

> Chu vi achetas chiutage jhurnalon? Chu vi razas vin chiutage? Chu vi lavas vin chiutage?

> Mi havas lernolibron, vi ankau havas lernolibron, kaj li, kaj shi ankau havas lernolibron. Chiu lernanto havas unu lernolibron; sur chiu segho sidas unu lernanto.

> Jen estas segho.

> -Chu iu sidas en tiu segho?

> -Ne, sinjoro, neniu sidas sur tiu segho.

> Chu iu lernanto staras? Ne, chiuj lernantoj sidas.

> Chu iu ne komprenas? Ne, sinjoro, ni chiuj komprenas.

> Jen skatolo.

> -Chu la skatolo estas plena?

> -Chu estas io en la skatolo?

> -Ne, la skatolo estas malplena; en la skatolo estas nenio.

> -Kie estas la libroj, kajeroj kaj plumoj?

> -Chio estas sur la tablo.

> En la hejmo Maria faras chion, sed Ana faras nenion.

> Dialogo kun infano.

> -Kion vi faras, Roberto.

> -Nenion.

> Kaj vi, Karlo?

> Mi helpas Roberton.

> -Chu vi bone kalkulas? Chu vi povas kalkuli la fingrojn de viaj du manoj?

> -Jes, mi povas kalkuli: unu, du, tri, kvar, kvin...

> -Mi helpos vin: ses, sep, ok, nau, dek.

> -Tre bone. En la du manoj estas dek fingroj.

> -Kiel respondas la bona lernanto?

> La bona lernanto respondas forte, kuraghe kaj elegante.

> VOCABULARIO

BOVO | BUEY | OFTE | FRECUENTEMENTE
CHARO | CARRO |  |
GRIPO | GRIPE | KIEL | COMO, DE QUE MODO
KAJERO | CUADERNO |  |
MIELO | MIEL | IO | ALGO, ALGUNA COSA
SKATOLO | CAJA | IU | ALGUIÉN, ALGUNO-A
GRAVA | IMPORTANTE, GRAVE | CHIO | TODO
KURAGHA | VALIENTE | CHIU | CADA (UNO-A)
KOMFORTA | CONFORTABLE | NENIO | NADA
LASTA | ÚLTIMO | NENIU | NADIE, NINGUNO-A
PLENA | LLENO, COMPLETO |  |
PROKSIMA | PRÓXIMO | JEN | HE AQUÍ
RAPIDA | RÁPIDO | ALIA | OTRO, OTRA
FARTI | ESTAR DE SALUD | UNU | 1
HAVI | TENER, POSEER | DU | 2
HELPI | AYUDAR | TRI | 3
LOGHI | HABITAR | KVAR | 4
MOVI | MOVER | KVIN | 5
VETURI | VIAJAR, IR EN VEHÍCULO | SES | 6
|  | SEP | 7
|  | OK | 8
|  | NAU | 9
|  | DEK | 10

> LA INSTRUISTO PAROLAS

> ADVERBIO. Antes de ir a escuchar a un cantante, deberíamos saber como ese cantante canta. La palabra que habrá de decidirnos es un adverbio: bien, mal, regular. En Esperanto el adverbio termina en -e, que corresponde al final -ente, en que terminan muchos adverbios castellanos: rapide - rápidamente, facile - fácilmente, etc.

> La bona sinjorino kantas bele

. La buena señora kanta bellamente.

> La bona sinjorino kantas bone.

La buena señora canta bien.

> El adverbio consta de una de esas tres preguntas: ¿Cómo? ¿Cuándo? ¿Dónde?, es decir, que hay adverbios de modo (bien), de tiempo (ayer), y de lugar (aquí).

> KIEL VI FARTAS?

- ¿Cómo se encuentra Ud. de salud? Estas preguntas, como todas las que comiencen por kiel, exigen un adverbio como respuesta: bone, nebone, malbone - bien, regular, mal. Hay en Esperanto algunos adverbios simples, no derivados, que no llevan la terminación -e: hierau, morgau.

> KIO, KIU, KIE, IO, IU.

Seguramente habrá Ud. observado que muchas de esa palabritas tan útiles, como kio, kie, ie, io tienen un marcado aire de familia. Y, en efecto, todas estas palabras y algunos miembros más, forman la importante e imprescindible familia de las palabras correlativas. Esta familia, además, se caracteriza por su armonía; obsérvela formando cuadro:

| Indefinidos | Interrogativos y relativos | Demostrativos | Colectivos | Negativos
Individuo | iu | kiu | tiu | chiu | neniu
Cosa | io | kio | tio | chio | nenio
Lugar | ie | kie | tie | chie | nenie
Cualidad | ia | kia | tia | chia | nenia

> De modo que si iu significa individuo indefinido, alguien, alguno, kiu será quién, cual; tiu, esa, ese, aquel, aquella; chiu, cada, todo, (chiuj, todos, todas); neniu, nadie, ninguno, ninguna. La serie ia la constituyen adjetivos que concuerdan en número y en caso con el sustantivo:

> MI MANGHAS CHIAN FRUKTON

- Yo como toda clase de frutas. La serie ie son adverbios de lugar, y con -n final, indican dirección.

> Kie vi estas?

- ¿Dónde está usted?

> Kien vi iras?

- ¿Adónde va usted?

> La serie iu indica individuo o cosa individualizada. Son pronombre y por lo tanto admiten la "j" del plural y la "n" del acusativo.

> Tiuj, kiujn vi vidas, estas miaj amikoj

. Esos, que Ud. ve, son mis amigos.

> También son pronombres los de la serie io, cosa, el objeto (como un todo). No llevarán, por consiguiente, la j del plural, pero si podrán llevar la n del acusativo.

> Tio kion vi bezonas estas en la skatolo.

Lo (eso) que (lo cual) Ud. necesita está en la caja.

> VETURILO

es un vehículo. Aeroplano, shipo, charo, biciklo estas veturiloj. Mi veturis per autobuso kun mia amiko. Veturilo= ilo por veturi.

> ESTAS NENIO

. En castellano se pueden usar dos negaciones con el mismo fin: no hay nada, no vino nadie, no está en ningún lado. Lógicamente una negación debiera anular a la otra. En Esperanto la lógica queda restablecida: en una oración irá sólo una negación: estas nenio - no hay nada, neniu venis - no vino nadie, ghi (li, shi, etc.) estas nenie - no está en ningún lado, mi havas nenion - no tengo nada.