15-a Leciono

> La tablo nun estas malplena. La familio jam tagmanghis. Post la mangho restas paneroj (pecetoj da pano). La paneroj kushas sub la tablo. Muso kuretas sub la tablo kaj manghas la panerojn. Ghi kuras de unu parto al alia kaj manghetas. Subite nigra kato venas. La museto tuj kuregas

(r) sub la sofon. Kaj nun ghi trankvile kuras sub la sofo, char ghia nigra malamiko tie ne povas kapti ghin.

> Observu!

> Kie kuretis la muso por manghi la resta1/4ojn?

> SUB LA TABLO

> Kien kuregis la muso kiam venis la kato?

> SUB

(r) LA SOFON

> La litero n montras ankau la direkton, la celon de movo.

> La kato postkuras la muson, la muso kuras

(r) en sian truon.

> La celo de la kato estas la muso, la celo de la muso estas la truo.

> Kie vi estis hierau?

> Mi estis hejme. Mi estis tie.

> Kien vi iras hodiau?

> Mi iras hejmen. Mi iras tien.

> Kien vi iras hodiau matene?

> Kien vi iros morgau vespere?

> Fraulino, chu vi kuras su la sofon au vi saltas sur la sofon se vi vidas raton?

> La musho (la musho, ne la muso) rondflugas tra la chambro kaj jen ghi falas...

> -Kien? -Ghuste en la supujon!

> Kio estas en la supujo? Supo, kompreneble.

> Kaj en la sukerujo, en la salujo, en la inkujo kio estas?

> Kie vi havas la monon? Chu en la supujo?

> En la ovujo estas cento da ovoj, sed en la ovingo estas nur parto de unu ovo.

> En la skatolo estas cigaroj. Ghi estas ligna cigarujo. La cigarujo. La cigarujo enhavas dek cigarojn, sed la cigaringo entenas nur parton de unu cigaro.

> La pomojn metu en

(r) tiun malplenan ujon.

> Por mia bona tranchilo mi achetis ledan ingon.

> Chu vi shatas la birdojn? Jen dis1/4etu tiujn panerojn por ke ili manghu.

> Dum la festo li dis1/4etis plenmanon da moneroj al infanoj.

> Sed antau ol ni disiru mi volas paroli al vi pri mia nova domo.

> LA DOMO

> Chu vi deziras vidi mian novan hejmon? Ghi estas negranda domo, sed sufiche komforta.

> Jen la ghardeneto kun kelkaj plantoj kaj citronarbo.

> Chi tiu estas la dormochambro de miaj filoj. Chiu havas sian shrankon por la vesta1/4oj. En la banchambro estas lavujo kaj banujo kun varma kaj malvarma akvo.

> Jen al saloneto kun la piano kaj la televidaparato. Sur la planko kushas dika tapisho, kaj de la plafono pendas moderna lampo. Che la fenestroj pendas silkaj kurtenoj.

> Tiu chi shtuparo kondukas al la supra etagho, kie loghas kuracisto. La maljuna doktoro meritas mian respekton kaj admiron. Li estas respektinda kaj admirinda persono.

> Hm, bona odoro! Ghi venas el la kuirejo. Sur al kuirforno estas plenaj kaseroloj. En la bakforno eble estas rosta1/4o au kuko.

> Chu vi jam foriras? Chu vi deziras tagmanghi kun ni?

> Ne dankon, mi bedauras, sed hodiau ne; baldau mi revenos. Ghis revido.

> Kio estas en mia nova hejmo?

> Chu vi havas ghardenon en via hejmo?

> Kio estas en via dormochambro?

> Chu vi povas marshi sur la plafono?

> Chu vi estas bona kuiristo (bona kuiristino)?

> Chu vi shatas lavi kaserolojn?

> Kie loghas la maljuna doktoro? Kia homo li estas?

> SENFINA RAKONTO

> Malfrue en la nokto viro sidas sola sur benko de placo.

> Policisto alproksimighas kaj demandas al li:

> -Kion vi faras chi tie? Kial vi ne iras hejmen?

> -Char mia edzino estas kolera.

> -Kial via edzino estas kolera?

> -Char mi ne iras hejmen.

> Kion faris la viro?

> Kiu alproksimighas?

> Kie li sidis?

> Kien li ne volas iri?

> Kion faras via edzino kiam vi malfrue revenas hejmen?

> Ghis revido, amiko!

> Legu kaj relegu la lecionojn!

> VOCABULARIO

CELO | OBJETIVO, FIN | SHRANKO | ARMARIO
CIGARO | CIGARRO | TAPISHO | TAPIZ, ALFOMBRA
EDZO | ESPOSO | GHUSTA | JUSTO, EXACTO
INKO | TINTA | SUFICHA | SUFICIENTE
FORNO | COCINA, HORNILLO |  |
KASEROLO | CACEROLA | APERI | APARECER
KURTENO | CORTINA | CELI | TENDER A
MUSO | LAUCHA, RATON | KAPTI | ATRAPAR
MUSHO | MOSCA | KOLERI | ENCOLERIZARSE
PLAFONO | CIELORRASO | KUIRI | COCINAR
PLANKO | PISO DE HABITACION | KURACI | CURAR, TRATAR ENFERMOS
PLANTO | PLANTA | MERITI | MERECER
RESPEKTO | RESPETO | ROSTI | ASAR
SALO | SAL |  |
SOFO | SOFA |  |
SHTUPO | ESCALON |  |
SHTUPARPO | ESCALETA |  |

> LA INSTRUISTO PAROLAS

> ACUSATIVO DE DIRECCION. Del mismo modo que en ŽJuan corre a PedroŽ, Pedro representa el fin, el objetivo de la acción, en ŽJuan corre a MontevideoŽ, Montevideo representa también el fin de la acción, de un movimiento.

> Así diremos en Esperanto: Johano postkuras Petron y Johano kuras Montevideon.

> Este acusativo de dirección es muy útil, porque nos permite distinguir el movimiento con traslación del movimiento sin traslación:

> La hundo kuras en la ghardeno

- el perro corre en el jardín (estando dentro de él). La hundo kuras en la ghardenon (entra corriendo en el jardín desde afuera). La muso kuretas sub la tablo - el ratón corretea bajo la mesa. De sub la tablo la muso kuras sub la sofon - de debajo de la mesa el ratón corre (hacia) debajo del sofá.

> KIE

- donde, kien - adonde, tie - alla, allí, tien - hacia allá, hacia donde.

> El adverbio de lugar puede tomar la n del acusativo de dirección: hejme - en casa, hejmen - a casa, supre - arriba, supren - hacia arriba, antaue - adelante, antauen - hacia delante. Chiam antauen! - Siempre adelante!

> -UJ da la idea general de recipiente, de continente: supujo - sopera, monujo - billetera, monerujo - monedero. Laktujo estas ujo por lakto - lechera es un recipiente para leche.

> (Ver nota en la lección complementaria).

> DIS

- es prefijo que denota dispersión: disdoni - distribuir (dar a varios), dismeti - distribuir (colocar en varios lugares), disiri - separarse (ir en varios lugares), disighi - separarse, disigi - separar. La vojoj disighas - los caminos se separan. Miaj a1/4oj dise kushis sur la planko - mis cosas yacían desparramadas sobre el piso.

> RE

- señala la repetición: relegi - releer, refari - rehacer, reveni - volver, redoni - devolver (volver a dar). Ghis (la) revido - hasta la vista! (hasta volvernos a ver).

> -ING señala lo que contiene parcialmente algo: ovingo - huevera, cigaringo - boquilla (para cigarrillos), kandelingo - candelero. Kandelingo estas ingo por kandelo - Ingo da idea de vaina. Sabringo - vaina de sable.

> -IND denota lo que es digno, que merece: Fidinda - fidedigno, fehaciente. Vidinda pejzagho - un paisaje digno de verse, leginda libro - un libro que merece ser leído, respektinda - respetable, ridinda - ridículo. Respektinda persono estas persono inda je respekto. Indeco - dignidad.

> -ER. Este sufijo señala la partícula, el elemento constitutivo: sablo - arena, sablero - grano de arena, fajro - fuego, fajrero - chispa, monero - moneda (níquel), panero - migaja. Panero estas ero da pano. Diserigi - desmenuzar.

> SEN

- sin: sen pano kaj sen mono - sin pan y sin dinero. "pli bona pano sen butero ol kuko sen libero" - más vale (mejor) pan sin manteca (pan seco), que tortas sin libertad.

> También esta preposición se usa como prefijo: sengusta supo - sopa insípida, vesto de senmakula blankeco - vestido de blancura inmaculada (makulo - mancha). Senhoma vilagho - aldea desierta (sin hombres).

> Algunas expresiones:

> Kompreneble

(comprensiblemente) se usa como nuestro coloquial "naturalmente" o "se comprende".

> Plenmano

es un puñado (una mano llena). Plenkulero - una cucharada, plenbusho - una bocanada.

> Por ke ili manghu

- para que ellos coman.

> Antau ol ni disiru

- antes que nos separemos.

> Enhavi

- contener.

> Enteni

- contener asiendo, sujetando el contenido (Teni - tener, asir, havi - poseer).