7-a Leciono

Kiel vi fartas, amiko?

Mi fartas bone, dankon, kaj vi?

Mi estas sana, sed mia frato ne fartas bone, li havas gripon.

Chu li estas grave malsana?

Ne, sinjoro, lia malsano ne estas grava.

Jen du veturiloj : unu moderna kaj alia malmoderna; aeroplano kaj charo.

Kia estas la aeroplano? Moderna, rapida, komforta.

Kia estas la charo?

Kio movas la aeroplanon? La motoroj.

Kio movas la charon? La bovoj.

Kiel flugas la aeroplano. Rapide, tre rapide.

Kiel iras la bovcharo?

Chu la modernaj homoj veturas per bovcharo?

Chu vi veturas per aeroplano?

Kiel kantas la kanario? -Bele.

Kiel vi kantas? Kiel vi lernas?

La bela birdo flugas rapide.

Kia estas la birdo? Kiel ghi flugas?

La rapida birdo flugas bele.

Kia estas la birdo? Kiel ghi flugas?

Petro diras al Maria: "Vi estas bela kiel floro. Viaj kisoj estas dolchaj kiel mielo. Sed via patro estas forta kiel bovo".

Kie loghas Karlo?

Li loghas proksime de la parko.

Chu vi ofte vizitas lin?

Jes, mi vizitis lin antauhierau, hierau kaj ankau mi vizitos lin morgau... Mi vizitas lin chiutage.

Chu vi achetas chiutage jhurnalon? Chu vi razas vin chiutage? Chu vi lavas vin chiutage?

Mi havas lernolibron, vi ankau havas lernolibron, kaj li, kaj shi ankau havas lernolibron. Chiu lernanto havas unu lernolibron; sur chiu segho sidas unu lernanto.

Jen estas segho.

-Chu iu sidas en tiu segho?

-Ne, sinjoro, neniu sidas sur tiu segho.

Chu iu lernanto staras? Ne, chiuj lernantoj sidas.

Chu iu ne komprenas? Ne, sinjoro, ni chiuj komprenas.

Jen skatolo.

-Chu la skatolo estas plena?

-Chu estas io en la skatolo?

-Ne, la skatolo estas malplena; en la skatolo estas nenio.

-Kie estas la libroj, kajeroj kaj plumoj?

-Chio estas sur la tablo.

En la hejmo Maria faras chion, sed Ana faras nenion.

Dialogo kun infano.

-Kion vi faras, Roberto.

-Nenion.

Kaj vi, Karlo?

Mi helpas Roberton.

-Chu vi bone kalkulas? Chu vi povas kalkuli la fingrojn de viaj du manoj?

-Jes, mi povas kalkuli: unu, du, tri, kvar, kvin...

-Mi helpos vin: ses, sep, ok, nau, dek.

-Tre bone. En la du manoj estas dek fingroj.

-Kiel respondas la bona lernanto?

La bona lernanto respondas forte, kuraghe kaj elegante.

ADVERBIO. Antes de ir a escuchar a un cantante, deberíamos saber como ese cantante canta. La palabra que habrá de decidirnos es un adverbio: bien, mal, regular. En Esperanto el adverbio termina en -e, que corresponde al final -ente, en que terminan muchos adverbios castellanos: rapide - rápidamente, facile - fácilmente, etc.

La bona sinjorino kantas bele. La buena señora kanta bellamente.

La bona sinjorino kantas bone. La buena señora canta bien.

El adverbio consta de una de esas tres preguntas: ¿Cómo? ¿Cuándo? ¿Dónde?, es decir, que hay adverbios de modo (bien), de tiempo (ayer), y de lugar (aquí).

KIEL VI FARTAS? - ¿Cómo se encuentra Ud. de salud? Estas preguntas, como todas las que comiencen por kiel, exigen un adverbio como respuesta: bone, nebone, malbone - bien, regular, mal. Hay en Esperanto algunos adverbios simples, no derivados, que no llevan la terminación -e: hierau, morgau.

KIO, KIU, KIE, IO, IU. Seguramente habrá Ud. observado que muchas de esa palabritas tan útiles, como kio, kie, ie, io tienen un marcado aire de familia. Y, en efecto, todas estas palabras y algunos miembros más, forman la importante e imprescindible familia de las palabras correlativas. Esta familia, además, se caracteriza por su armonía; obsérvela formando cuadro:

	Indefinidos	Interrogativos y relativos	Demostrativos	Colectivos	Negativos
Individuo	iu	kiu	tiu	chiu	neniu
Cosa	io	kio	tio	chio	nenio
Lugar	ie	kie	tie	chie	nenie
Cualidad	ia	kia	tia	chia	nenia

De modo que si iu significa individuo indefinido, alguien, alguno, kiu será quién, cual; tiu, esa, ese, aquel, aquella; chiu, cada, todo, (chiuj, todos, todas); neniu, nadie, ninguno, ninguna. La serie ia la constituyen adjetivos que concuerdan en número y en caso con el sustantivo:

MI MANGHAS CHIAN FRUKTON - Yo como toda clase de frutas. La serie ie son adverbios de lugar, y con -n final, indican dirección.

Kie vi estas? - ¿Dónde está usted?

Kien vi iras? - ¿Adónde va usted?

La serie iu indica individuo o cosa individualizada. Son pronombre y por lo tanto admiten la "j" del plural y la "n" del acusativo.

Tiuj, kiujn vi vidas, estas miaj amikoj. Esos, que Ud. ve, son mis amigos.

También son pronombres los de la serie io, cosa, el objeto (como un todo). No llevarán, por consiguiente, la j del plural, pero si podrán llevar la n del acusativo.

Tio kion vi bezonas estas en la skatolo. Lo (eso) que (lo cual) Ud. necesita está en la caja.

VETURILO es un vehículo. Aeroplano, shipo, charo, biciklo estas veturiloj. Mi veturis per autobuso kun mia amiko. Veturilo= ilo por veturi.

ESTAS NENIO. En castellano se pueden usar dos negaciones con el mismo fin: no hay nada, no vino nadie, no está en ningún lado. Lógicamente una negación debiera anular a la otra. En Esperanto la lógica queda restablecida: en una oración irá sólo una negación: estas nenio - no hay nada, neniu venis - no vino nadie, ghi (li, shi, etc.) estas nenie - no está en ningún lado, mi havas nenion - no tengo nada.