7-a Leciono

Kiel vi fartas, amiko?

Mi fartas bone, dankon, kaj vi?

Mi estas sana, sed mia frato ne fartas bone, li havas gripon.

Cxu li estas grave malsana?

Ne, sinjoro, lia malsano ne estas grava.

Jen du veturiloj : unu moderna kaj alia malmoderna; aeroplano kaj cxaro.

Kia estas la aeroplano? Moderna, rapida, komforta.

Kia estas la cxaro?

Kio movas la aeroplanon? La motoroj.

Kio movas la cxaron? La bovoj.

Kiel flugas la aeroplano. Rapide, tre rapide.

Kiel iras la bovcxaro?

Cxu la modernaj homoj veturas per bovcxaro?

Cxu vi veturas per aeroplano?

Kiel kantas la kanario? -Bele.

Kiel vi kantas? Kiel vi lernas?

La bela birdo flugas rapide.

Kia estas la birdo? Kiel gxi flugas?

La rapida birdo flugas bele.

Kia estas la birdo? Kiel gxi flugas?

Petro diras al Maria: "Vi estas bela kiel floro. Viaj kisoj estas dolcxaj kiel mielo. Sed via patro estas forta kiel bovo".

Kie logxas Karlo?

Li logxas proksime de la parko.

Cxu vi ofte vizitas lin?

Jes, mi vizitis lin antauxhieraux, hieraux kaj ankaux mi vizitos lin morgaux... Mi vizitas lin cxiutage.

Cxu vi acxetas cxiutage jxurnalon? Cxu vi razas vin cxiutage? Cxu vi lavas vin cxiutage?

Mi havas lernolibron, vi ankaux havas lernolibron, kaj li, kaj sxi ankaux havas lernolibron. Cxiu lernanto havas unu lernolibron; sur cxiu segxo sidas unu lernanto.

Jen estas segxo.

-Cxu iu sidas en tiu segxo?

-Ne, sinjoro, neniu sidas sur tiu segxo.

Cxu iu lernanto staras? Ne, cxiuj lernantoj sidas.

Cxu iu ne komprenas? Ne, sinjoro, ni cxiuj komprenas.

Jen skatolo.

-Cxu la skatolo estas plena?

-Cxu estas io en la skatolo?

-Ne, la skatolo estas malplena; en la skatolo estas nenio.

-Kie estas la libroj, kajeroj kaj plumoj?

-Cxio estas sur la tablo.

En la hejmo Maria faras cxion, sed Ana faras nenion.

Dialogo kun infano.

-Kion vi faras, Roberto.

-Nenion.

Kaj vi, Karlo?

Mi helpas Roberton.

-Cxu vi bone kalkulas? Cxu vi povas kalkuli la fingrojn de viaj du manoj?

-Jes, mi povas kalkuli: unu, du, tri, kvar, kvin...

-Mi helpos vin: ses, sep, ok, naux, dek.

-Tre bone. En la du manoj estas dek fingroj.

-Kiel respondas la bona lernanto?

La bona lernanto respondas forte, kuragxe kaj elegante.

ADVERBIO. Antes de ir a escuchar a un cantante, deberíamos saber como ese cantante canta. La palabra que habrá de decidirnos es un adverbio: bien, mal, regular. En Esperanto el adverbio termina en -e, que corresponde al final -ente, en que terminan muchos adverbios castellanos: rapide - rápidamente, facile - fácilmente, etc.

La bona sinjorino kantas bele. La buena señora kanta bellamente.

La bona sinjorino kantas bone. La buena señora canta bien.

El adverbio consta de una de esas tres preguntas: ¿Cómo? ¿Cuándo? ¿Dónde?, es decir, que hay adverbios de modo (bien), de tiempo (ayer), y de lugar (aquí).

KIEL VI FARTAS? - ¿Cómo se encuentra Ud. de salud? Estas preguntas, como todas las que comiencen por kiel, exigen un adverbio como respuesta: bone, nebone, malbone - bien, regular, mal. Hay en Esperanto algunos adverbios simples, no derivados, que no llevan la terminación -e: hieraux, morgaux.

KIO, KIU, KIE, IO, IU. Seguramente habrá Ud. observado que muchas de esa palabritas tan útiles, como kio, kie, ie, io tienen un marcado aire de familia. Y, en efecto, todas estas palabras y algunos miembros más, forman la importante e imprescindible familia de las palabras correlativas. Esta familia, además, se caracteriza por su armonía; obsérvela formando cuadro:

	Indefinidos	Interrogativos y relativos	Demostrativos	Colectivos	Negativos
Individuo	iu	kiu	tiu	cxiu	neniu
Cosa	io	kio	tio	cxio	nenio
Lugar	ie	kie	tie	cxie	nenie
Cualidad	ia	kia	tia	cxia	nenia

De modo que si iu significa individuo indefinido, alguien, alguno, kiu será quién, cual; tiu, esa, ese, aquel, aquella; cxiu, cada, todo, (cxiuj, todos, todas); neniu, nadie, ninguno, ninguna. La serie ia la constituyen adjetivos que concuerdan en número y en caso con el sustantivo:

MI MANGXAS CXIAN FRUKTON - Yo como toda clase de frutas. La serie ie son adverbios de lugar, y con -n final, indican dirección.

Kie vi estas? - ¿Dónde está usted?

Kien vi iras? - ¿Adónde va usted?

La serie iu indica individuo o cosa individualizada. Son pronombre y por lo tanto admiten la "j" del plural y la "n" del acusativo.

Tiuj, kiujn vi vidas, estas miaj amikoj. Esos, que Ud. ve, son mis amigos.

También son pronombres los de la serie io, cosa, el objeto (como un todo). No llevarán, por consiguiente, la j del plural, pero si podrán llevar la n del acusativo.

Tio kion vi bezonas estas en la skatolo. Lo (eso) que (lo cual) Ud. necesita está en la caja.

VETURILO es un vehículo. Aeroplano, sxipo, cxaro, biciklo estas veturiloj. Mi veturis per auxtobuso kun mia amiko. Veturilo= ilo por veturi.

ESTAS NENIO. En castellano se pueden usar dos negaciones con el mismo fin: no hay nada, no vino nadie, no está en ningún lado. Lógicamente una negación debiera anular a la otra. En Esperanto la lógica queda restablecida: en una oración irá sólo una negación: estas nenio - no hay nada, neniu venis - no vino nadie, gxi (li, sxi, etc.) estas nenie - no está en ningún lado, mi havas nenion - no tengo nada.