ผาสุข อินทราวุธ
หน้าแรก
ได้กล่าวมาแล้วในตอนที่หนึ่งว่าชุมชนโบราณที่อาศัยอยู่ในบริเวณเมืองลพบุรีและบริเวณใกล้เคียง มีความคุ้นเคยกับชาวอินเดียมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์หรือราว 2,000 ปีมาแล้ว นอกจากหลักฐานทางโบราณคดีและหลักฐานทางศิลปกรรมที่แสดงให้เห็นถึงอิทธิพลวัฒนธรรมอินเดียแล้ว ตำนานพื้นบ้านยังสะท้อนให้เห็นถึงความคุ้นเคยกับวรรณกรรมของชาวอินเดีย โดยเฉพาะ "มหากาพย์รามายณะ" หรือที่ชาวไทยเรียกว่า "รามเกียรติ์"
นอกจากตำนานเรื่องเขาทับควาย ที่มีเนื้อเรื่องเกี่ยวกับควายป่าทรพีวัดรอยเท้าพ่อ (ทรพา) แล้ว ยังมีตำนานพื้นบ้านอีกหลายเรื่องที่นำเอาเนื้อเรื่องในรามเกียรติ์มาสอดแทรกไว้อย่างสมจริงสมจัง โดยเฉพาะตำนานเรื่อง "หนุมานครองเมืองลพบุรี" นับว่าเป็นตำนานที่มีความน่าเชื่อถือมาก เนื่องจากเมืองลพบุรีเป็นเมืองที่มีฝูงลิงอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก จนได้รับนามว่าเป็น "เมืองลูกหลานหนุมาน"
ตามตำนานกล่าวว่า ด้วยความดีความชอบของหนุมานทหารเอกของพระราม จึงได้รับปูนบำเหน็จให้ไปครองเมืองลพบุรี ประกอบกับพระรามมีความประสงค์ที่จำให้หนุมานไปควบคุมท้าวกกขนาก ซึ่งต้องศรติดอยู่กับพื้นถ้ำเขานางพระจันทร์ (เขาวงพระจันทร์) ซึ่งหนุมานต้องมาตอกศรให้ติดแน่นทุก ๆ เดือนดับ (เดือนข้างแรม) เพื่อที่จะได้ไม่ต้องเทียวไปเทียวมาให้ลำบาก ท้าวกกขนากนี้เป็นยักษ์ซึ่งเป็นวงศาคณาญาติของทศกัณฑ์ และเป็นยักษ์ที่มีฤทธิ์มาก พระรามแผลงศรมาต้องท้าวกกขนากหลายครั้งแล้ว แต่ไม่ระคายผิวของท้าวกกขนากเลย จึงได้ถามพิเภกว่าจะทำประการใดดี พิเภกจึงกราบทูลวาให้เอาต้นกก (ขนาก) ยิงแทนศร จึงจะได้ผลดี พระรามจึงใช้ต้นกกแทนศร แผลงถูกอกของท้าวกกขนากล้มลง ศรได้ออกรากติดกับพื้นหิน แต่มีคำสาปไว้ว่าเมื่อไก่แก้วขันหนหนึ่งศรนั้นก็จะเขยื้อนออกได้ หรือสิ่งที่จะแก้อาถรรพ์ของศรต้นกกก็คือ "น้ำส้มสายชู" ด้วยเหตุนี้ในช่วงสมัยหนึ่งที่จังหวัดลพบุรีจึงไม่มีน้ำส้มสายชูขาย เพราะเกรงว่านางศรีประจันทร์ ธิดาสาวของท้าวกกขนากจะมาซื้อไปราดศร หากท้าวกกขนากลุกขึ้นมาได้จะกินชาวเมืองลพบุรีเสียหมด นับว่าตำนานพื้นบ้านมีอิทธิพลต่อชุมชนไม่น้อยเลยทีเดียว
สถานที่สำคัญ ๆ อีกหลายแห่งในเมืองลพบุรีล้วนมีตำนานาเล่าขานโดยนำเนื้อเรื่องในรามเกียรติ์มาผูกเป็นนิยายให้สอดคล้องกับเหตุการณ์และสถานที่ต่าง ๆ ได้อย่างไม่น่าเชื่อ เป็นต้นว่าเรื่องดินสอพองอันมีชื่อเสียงของเมืองลพบุรีก็มีตำนานว่า เมื่อครั้งที่หนุมานครองเมืองลพบุรีอยู่นั้น เห็นว่าเมืองลพบุรีนี้รกนัก และเพื่อสะดวกแก่การรักษาเมือง จึงได้เอาหางกวาดให้เตียนทำให้บังเกิดไฟลุกพรึบขึ้นอย่างโชติช่วง ทำอย่างไรไฟก็ไม่ยอมดับ จนดินสุกขาวไปทั้งเมืองกลายเป็นเมืองดินสอพอง เมื่อหนุมานไม่สามารถจะทำให้ไฟที่ลุกไหม้นั้นดับลงได้ จึงขอให้พระรามช่วย พระรามจึงแผลงศรพรหมมาศ มาตกที่ทุ่งนา (บริเวณนี้ต่อมาได้ชื่อว่าตำบลพรหมมาศ) และตำบลทะเลชุบศร ดังนั้นจึงเกิดน้ำท่วมขึ้นเรียกว่า "ทะเลชุบศร" (คือทะเลที่ศรมาตก ไม่ใช่ทะเลที่เอาศรมาชุบ เพราะผู้มีฤทธิ์ขนาดพระรามแล้วไม่ต้องเอาศรมาชุบก็ได้) แต่บางตำนานกล่าวว่า เมื่อพระนารายณ์จะแผลงศรจะต้องมาชุบศรที่นี่เสียก่อน ดูเหมือนชาวเมืองลพบุรีจะเชื่อว่าเป็นทะเลที่พระรามเอาศรมาชุบเสียมากกว่า และเป็นความเชื่อที่มีอิทธิพลต่อชุมชนเป็นอย่างมาก คาดว่าตำนานเรื่องนี้คงจะถือกำเนิดขึ้นในสมัยที่พวกขอมมีอำนาจที่เมืองลพบุรี (สมัยนั้นเรียกว่าเมืองละโว้) เพราะพวกขอมถือกันว่าน้ำในทะเลชุบศรนี้เป็นน้ำที่สะอาดบริสุทธิ์ มักจะใช้ประกอบพิธีทางไสยศาสตร์ และว่ากันว่าเมื่อตอนที่พ่อเมืองละโว้ส่งส่วยนำให้แก่ขอมนั้น ก็ตักน้ำจากทะเลชุบศรนี้เอง