Back

พระประโทณเจดีย์ วัดประโทณ จังหวัดนครปฐม



พระประโทณเจดีย์ จังหวัดนครปฐม พระมหาธาตุเจดีย์ที่เป็นปรางค์ก่ออิฐบนฐานเจดีย์เก่าสมัยทวารวดี มีลักษณะการสร้างตามคติความเชื่อในเรื่องมณฑล อันเป็นความเชื่อในศาสนาฮินดูของอินเดีย ซึ่งเป็นรูปแบบการสร้างพระมหาธาตุเจดีย์ในสมัยทวารวดี

พระประโทณเจดีย์ เป็นปูชนียสถานที่เก่าแก่และใหญ่โตเป็นที่สองรองจากพระปฐมเจดีย์ ตั้งอยู่ที่วัดประโทณ ริมถนนเพชรเกษม ห่างจากองค์พระปฐมเจดีย์ไปทางทิศตะวันออกประมาณ 5 กิโลเมตร ถือกันว่าเป็นที่บรรจุทะนานทองที่ใช้ตวงพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า เดิมเป็นเจดีย์เก่าแก่และได้ปฏิสังขรณ์ใหม่ในรัชกาลที่ 4 โบราณวัตถุที่ขุดพบในบริเวณนี้มีหลายอย่างเช่น พระพุทธรูป ลูกประคำ พระพิมพ์ดินเผาสมัยทวาราวดี นอกจากนี้ขุดพบครุฑโลหะสัมฤทธิ์ขนาดใหญ่อีกด้วย
นักปราชญ์ นักวิชาการ แลพผู้รู้ทางโบราณคดีมักเรียกรูปแบบศิลปกรรม ที่พบจากโบราณสถานวัตถุในช่วงเวลนับตั้งแต่พุทธศตววษที่ 12 ลงมาจนถึงช่วงพุทธศตววษที่ 17 ว่าเป็นสมัยทวารวดี และศิลปแบบทวารวดี โดยเชื่อว่าในช่วงเวลาดังกล่าว คือในพุทธศตววษที่ 12 -13 นั้น มีชื่อว่าทวารววดี ซึ่งตรงกับคำบอกเล่าในจดหมายเหตุจีนว่า "โต-โล-โป-ตี เป็นรัฐหรืออาณาจักรที่รุ่งเรืองทางพุทธศาสนา เมืองหลวงหรือเมืองสำคัญของอาณาจักรนี้อยู่ที่นครปฐม เพราะนอกจากพบซากเมืองใหญ่โตแล้ว ยังพบโบราณสถานวัตถุที่เป็นพระสถูปเจดีย์และพระพุทธรูปอีกเป็นจำนวนมาก


พระสถูปจำลองพระปฐมเจดีย์องค์เดิม มีรูปแบบการสร้างเช่นเดียวกับพระประโทณเจดีย์

โดยเหตุนี้ เมื่อมีการตั้งชื่อเมืองขึ้นใหม่ในสมัยรัตนโกสินทร์ จึงเรียกว่า "เมืองนครปฐม" เพราะเชื่อกันว่าเป็นเมืองในระยะแรกเริ่มที่พระพุทธศาสนาได้แพร่เข้ามาประดิษฐานในสุวรรณภูมิแะสยามประเทศ
โดยทั่วไป บริเวณที่ตั้งของพระสถูปเจดีย์มักเป็นลานกว้าง มีพระสถูปประดิษฐานอยู่ตรงกลาง พระสถูปเจดีย์จะมีฐานสี่เหลี่ยมกลม หรือแปดเหลี่ยม มักเป็นสิ่งก่อสร้างที่มีฐานลดชั้นกันขึ้นไปก่อนที่จะถึงองค์ระฆังหรือเรือนธาตุ และส่วนยอด หลายแห่งทีเดียวที่บริเวณฐานพระสถูปมีการปักพระธรรมจักร ซึ่งประกอบด้วยฐาน เสา และธรรมจักรบนยอด เสา รอบ ๆ ฐานก็มีลายปูนปั้นประดับ อาจมีรูปสัตว์ในเทพนิยายประดับตามฐานชั้นล่าง แต่บนฐานที่เหนือขึ้นไปก็อาจประดับด้วยลวดลายที่เป็นสัญลักษณ์และเป็นมงคล หรือไม่ก็ภาพเหตุการณ์สำคัญในมหานิบาตชาดก ชั้นเหนือขึ้นไปก็อาจมีซุ้มพระพุทธรูปประทับนั่ง หรือไม่ก็ยืน บางแห่งก็ทำด้วยปูนปั้น บางแห่งก็ทำด้วยหิน พระสถูปบางแห่งมีฐานประทักษิณ ซึ่งตรงมุมทั้งสี่จะมีการสร้างพระสถูปจำลองขนาดเล็กประดับไว้ พระสถูปจำลองบางแห่งก็ทำด้วยหิน หรือไม่ก็ศิลาแลงฉาบด้วยปูนขาว ภายในพระสถูปเจดีย์ก็มักบรรจุไว้ด้วยสิ่งของศักดิ์สิทธิ์และมีค่า เช่น พระพุทธรูปบูชาขนาดเล็กที่หล่อด้วยโลหะ เป็นพระสำริดบ้าง ทองคำบ้าง รวมทั้งพระพิมพ์ดินเผาที่มีรูปแบบต่าง ๆ
ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ก็มีรูปเคารพและของมีค่าที่แสดงให้เห็นว่าพบรวมกับพระบรมธาตุ แสดงอยู่ในห้องทวารวดี โดยระบุว่าพบที่เมืองนครปฐม ยิ่งกว่านั้นในรายงานการขุดค้นเมืองโบราณที่ตำบลคูบัว อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี โดยกรมศิลปกรเมื่อ 20 ปีมาแล้ว ก็ระบุว่าพบพระธาตุในพระสถูปองค์หนึ่งด้วย นับว่าเป็นหลักฐานที่สนับสนุนให้เห็นชัดเจนยิ่งขึ้น
ความหมายพระบรมธาตุในอารยธรรมสยามประเทศ, ศรีศักร วัลลิโภดม, 2529, หน้า 40-41, 46-47.
E-mail : sunthai75@hotmail.com   or   searchthailand@hotmail.com