เกรดของแสตมป์
ดังที่กล่าวไว้ข้างต้นเกรดของแสตมป์กำหนดขึ้นจากความสมดุลของภาพของแสตมป์
เมื่อเปรียบเทียบกับขอบแสตมป์ด้านนอก โดยแสตมป์ส่วนใหญ่แล้ว จะเหลือขอบของแสตมป์ระหว่างภาพของแสตมป์กับขอบด้านนอกสุดของแสตมป์
ซึ่งเป็นส่วนที่ไม่ได้พิมพ์อะไรไว้เลย แสตมป์มีภาพแสตมป์อยู่ตรงกึ่งกลางแสตมป์พอดีหรือมีความสมดุลดีเยี่ยม
ขอบแสตมป์ส่วนที่ไม่ได้พิมพ์อะไรไว้นี้ จะมีขนาดเท่ากันทุกด้าน ทั้งซ้าย ขวา บน
ล่าง
ตัวอย่างเช่น แสตมป์ธรรมดา 10 kr ของประเทศเดนมาร์ก ออกจำหน่ายในปี ค.ศ. 1928 ภาพพระบรมฉายาลักษณ์
ของพระเจ้าคริสเตียนที่ 10 จะแสดงถึงเกรดต่างๆ ของแสตมป์อย่างกว้างๆ
แสตมป์เกรดดีเยี่ยม
(Extremely Find : XF)
แสตมป์เกรดดีมาก
(Very Fine : VF)
แสตมป์เกรดดี-ดีมาก
(Fine Very Fine : F-VF)
แสตมป์เกรดดี
(Fine : F)
แสตมป์เกรดดีพอใช้
(Average : Avg)
แสตมป์เกรดพอใช้
(Fair)
การจัดเกรดของแสตมป์โดยใช้ความสมดุลของภาพแสตมป์กับขอบแสตมป์ด้านนอกข้างต้น
แสตมป์ที่มีภาพแสตมป์อยู่กึ่งกลางดวงแสตมป์ที่สุดนั้น จัดอยู่ในเกรดสูงสุดคือ XF
แต่ก็มีร้านค้าแสตมป์หรือนักสะสมจำนวนมากเรียกแสตมป์ในเกรดนี้ว่า "Superb"
ด้วยเช่นกัน แสตมป์ที่มีเกรดต่ำกว่า จะกำหนดจากภาพของแสตมป์ที่เหไปจากกึ่งกลางแสตมป์มากกว่าแสตมป์ในเกรดสูงกว่า
ดังนั้น แสตมป์เกรด VF จะมีภาพแสตมป์เหไปจากกึ่งกลางเล็กน้อยเมื่อเทียบกับแสตมป์เกรด
XF แสตมป์เกรดต่ำสุด คือ Fair นั้น เป็นแสตมป์ที่เห็นได้ชัดเจนถึงความไม่สมดุลของภาพของแสตมป์กับขอบแสตมป์ด้านนอก
และฟันแสตมป์จะถูกเจาะเลยเข้าไปขอบภาพแสตมป์อย่างน้อยด้านหนึ่ง และถึงแม้ว่านักสะสมจะสามารถพบแสตมป์ที่มีเกรดแย่กว่านี้
แต่พ่อค้าแสตมป์แทบจะไม่ขายแสตมป์เหล่านี้เลย และส่วนใหญ่จะขายแสตมป์ตามเกรดที่อธิบายไว้ดังกล่าว
ถึงแม้ว่าการจัดเกรดแสตมป์จะไม่ใช้ศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์
แต่ก็เป็นไปได้ที่เราจะวัดขนาดของพื้นที่ว่างระหว่างขอบแสตมป์ด้านนอกกับขอบภาพของแสตมป์
แต่โดยทั่วไปแล้วการจะจัดเกรดของแสตมป์ จะขึ้นอยู่กับสายตาผู้จัดมากกว่า
ในการจัดเกรดของแสตมป์นั้น เราควรพิจารณาถึงปัจจัยอื่นๆ ด้วย เช่นแสตมป์ที่ไม่ปรุรูฟันแสตมป์ดังตัวอย่างแสตมป์สหรัฐอเมริกา ราคา 10 c สีเขียว ออกจำหน่ายในปี ค.ศ. 1855 ดวงนี้ ก็สามารถจัดเกรดได้เช่นกัน เนื่องจากว่าแสตมป์ในยุคคลาสสิกที่ไม่ปรุฟันแสตมป์นั้น ช่องว่างระหว่างแสตมป์แต่ละดวงที่พิมพ์บนแผ่นแสตมป์จะชิดกันมาก ดังนั้นจึงเป็นการยากมากที่จะหาแสตมป์ดวงที่ถูกตัดออกจากแผ่นแสตมป์อย่างเรียบร้อย และดูแล้วสมดุลดีแต่แสตมป์ดวงตัวอย่างนี้ ก็อาจจะจัดอยู่ในเกรด XF ได้ เพราะระยะห่างของภาพของแสตมป์กับขอบแสตมป์ด้านนอกใกล้เคียงกัน ดูโดยทั่วๆ ไปแล้ว ก็สมดุลดี
แสตมป์ปรุรูฟันแสตมป์ในยุคต้นๆ
นั้น ระยะห่างของแสตมป์แต่ละดวงในแผ่นแสตมป์ก็อยู่ชิดกันมากเช่นกัน ทำให้หาแสตมป์ในยุคนี้ที่ฟันแสตมป์ไม่ถูกปรุเข้าไปถูกขอบภาพของแสตมป์ได้ยาก
เช่น แสตมป์ของอังกฤษราคา 1 ชิลลิ่ง สีชมพู ออกจำหน่ายในปี ค.ศ. 1880 ดวงนี้ ฟันของแสตมป์ถูกปรุชิดกับขอบภาพของแสตมป์ด้านล่างมาก
แต่ดูโดยรวมแล้ว ขอบพื้นที่ว่างระหว่างภาพแสตมป์กับขอบด้านนอกก็ชิดกันมากทุกด้าน
ทำให้ดูแล้วภาพของแสตมป์ไม่เหไปด้านใดด้านหนึ่งมากจนเกินไป
แสตมป์ที่ยกมาเป็นตัวอย่างข้างต้น เป็นแสตมป์ที่หายาก
และมีราคาสูงมาก ดังนั้น ถ้านักสะสมจะซื้อหาแสตมป์เหล่านี้มาเก็บสะสม ก็ควรที่ใช้หลักการจัดเกรดของแสตมป์มาพิจารณาในการเลือกซื้อด้วย
สำหรับแสตมป์ชุดใหม่ของบางประเทศจะพิมพ์ข้อความบางอย่างที่ขอบแสตมป์ด้านล่าง เช่น ปีที่พิมพ์จำหน่าย ชื่อผู้ออกแบบ ชื่อบริษัทผู้พิมพ์แสตมป์ เป็นต้น ข้อความเหล่านี้ จะมีผลต่อการจัดเกรดแสตมป์ดังที่กล่าวไว้หรือไม่ เช่น แสตมป์ของสหรัฐอเมริกา ราคา 3.20 $ ภาพการลงจอดของยานอวกาศ ออกจำหน่ายในปี ค.ศ. 1998 ซึ่งได้ขยายตัวเลขปี ค.ศ. ที่มุมด้านล่างซ้ายของดวงแสตมป์ให้ใหญ่ขึ้นดวงนี้นั้น ตัวเลข ค.ศ. ไม่ได้สัมผัสถูกรอยแสตมป์ด้านล่าง และภาพของแสตมป์ก็ดูสมดุลเมื่อเทียบกับรอยปรุรูฟันแสตมป์ โดยภาพของแสตมป์ถูกพิมพ์ให้ชิดไปด้านบนเพียงเล็กน้อยเท่านั้น เพื่อให้เหลือพื้นที่สำหรับพิมพ์ตัวเลข ค.ศ. ได้สะดวกขึ้น ทำให้ขนาดของพื้นที่ว่างของขอบแสตมป์ด้านบนและด้านล่างก็ต่างกันน้อยมาก เราจึงสามารถจัดเกรดของแสตมป์ดังกล่าว โดยใช้ขอบของภาพเปรียบเทียบกับขอบแสตมป์ด้านนอกเป็นหลัก
อย่างไรก็ตาม การจัดเกรดแสตมป์เป็นปัจจัยหนึ่งในการกำหนดราคาของแสตมป์เท่านั้น ดังเช่นแสตมป์ภาพของ Henrty Clay ราคา 15 c ออกจำหน่ายในปี ค.ศ. 1894 ดวงนี้มีราคาตามแค็ตตาล็อก 45 $ ซึ่งเป็นราคาของแสตมป์ที่มีสภาพดีเกรด VF แต่แสตมป์ดวงที่เป็นตัวอย่างนี้กลับไม่ได้มีราคาดังที่กำหนดไว้ในแค็ตตาล็อกแต่อย่างใด ถึงแม้ว่าความสมดุลของภาพแสตมป์จะจัดอยู่ในเกรด VF แต่รอยขาดที่มุมแสตมป์ด้านขวาบน และรอยประทับประจำวันที่หนา จนทำให้เห็นภาพของแสตมป์ไม่ชัดเจนนั้น ทำให้แสตมป์ดวงนี้มีราคาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น
บทส่งท้าย
นักสะสมต่างประเทศ โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา การกำหนดเกรดของแสตมป์ดังกล่าว
จะเป็นประโยชน์สำหรับการเลือกซื้อแสตมป์ทางไปรษณีย์เป็นอย่างยิ่ง และพ่อค้าแสตมป์ก็จะระบุถึงเกรดของแสตมป์ดวงที่โฆษณาขายตามนิตยสารต่างๆ
ด้วย แต่สำหรับนักสะสมชาวไทย อาจจะไม่คุ้นเคยกับการจัดเกรดของแสตมป์ เนื่องจากนิยมที่จะไปเลือกซื้อแสตมป์ด้วยตัวเองมากกว่า
หรือที่โฆษณาขาย ก็จะบอกเพียงแต่ว่า เป็นแสตมป์ใช้แล้วหรือยังไม่ใช้เท่านั้น
อย่างไรก็ตาม หากนักสะสมจะซื้อหาแสตมป์มาเก็บสะสมไม่ว่าจะโดยวิธีใด
และไม่ว่าจะซื้อจากพ่อค้าแสตมป์หรือเจ้าหน้าที่ของการสื่อสารฯ ก็ตาม ควรที่จะพิจารณาถึงสภาพและเกรดของแสตมป์ด้วย
แสตมป์แต่ละดวงที่ซื้อมา ควรจะพิจารณาดูอย่างละเอียด ที่สำคัญไม่ควรซื้อแสตมป์ที่มีสภาพชำรุด
ถึงแม้ว่าจะเป็นการชำรุดเพียงเล็กน้อยเท่านั้น หรือถ้าได้แสตมป์ที่สมบูรณ์ดี เกรดของแสตมป์ก็ควรอยู่ในเกรด
XF โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การซื้อแสตมป์ที่ออกใหม่จากเจ้าหน้าที่การสื่อสารฯ ถ้าได้แสตมป์ที่ไม่สมบูรณ์หรือเกรดต่ำกว่า
XF ก็ให้เปลี่ยนแสตมป์ดวงใหม่ทันที่ การเกรงใจผู้ขายจะทำให้เราเสียใจในภายหลังเสมอ
Michael
Baadke, "Refersher Course",
www.linns.com March 22 and
April 19, 1999.
--------------------------------------------------------------------------------
ข้อมูลจาก
หนังสือที่ระลึกงานแสดงตราไปรษณียากรแห่งชาติ
ครั้งที่ ๑๓ พ.ศ. ๒๕๔๒ หน้าที่ 50-54
--------------------------------------------------------------------------------