·
Başarılı spekülasyonun devamlılığı
için teknik analist, mekanik
yaklaşımının yanı sıra para ve işlem yönetimi gibi birçok kavramı yaşam biçimi
olarak algılamak ve uygulamak zorundadır. Spekülasyon tek boyutlu bir uygulama
değildir.
·
Başarılı bir spekülatör olmak
için bilgi ve araştırma gerekli olmasına rağmen yeterli değildir. En zor olanı,
edinilen bilgiler sonunda alınan kararların uygulanabilmesidir. Elbette bu
uygulama sırasında kişinin kendisine ve kararlarına karşı tarafsız, birazda
şüpheci olması gerekir. Bu durumu şöyle örnekleyebiliriz. İp üstünde yürüyen
cambazın derdi dengeyi sağlayıp yukarıda kalabilmektir. Spekülatör ise biraz
daha yetenekli olmak zorundadır. Zira yukarıda kalma çabasına ilave olarak
üzerinde yürüdüğü ipin kopması durumunda en yakın nereye tutunabileceğini de
hesaplamalıdır.
·
Gerçekte birçok kişi için işlem
yapmak bir ego tutkusu halindedir ve bunun farkında değillerdir. Kazanç ikinci
plana itilir ve kendilerinin diğer borsa oyuncuları ile karşılaştırıldıklarında
ne kadar zeki oldukları ve borsada ne kadar başarılı olduklarının kanıtlanması
daha önemlidir. Ancak gerek istatistikler gerekse yaşanmış öykülerin gösterdiği
sonuç; asıl önemli olanın ne kadar para
kazanılıp, kaybedildiğidir. Para kaybedilerek psikolojik tatmin olunabilecek
pek çok alan olabilir. Ama spekülasyon bunlardan birisi değildir.
·
Son on yılda gerçekleşen tüm
bilimsel ve teknolojik olanaklara rağmen, yine son on yıl içerisinde
spekülatörler arasında kazananların sayısında bir artma olmadığı gibi, bu
istatistiğin değişeceğini de sanmıyorum. Spekülasyon insanlık tarihi kadar eski
bir kavramdır. İnsan değişmediği sürece sonuçta değişmeyecektir.
·
Spekülatörlerin başarılı
olmamaları aslında bir sır değil. Kişisel özellikler ne olursa olsun borsada başarılı olmak için ;
1. İyi bir teknik analiz programı
2. Bu programı yorumlayabilecek sağlam bir ruh yapısı
3. Akıllı bir para ve işlem yönetimi
4. Yeterli miktarda kapital ile işlem yapmak;
Maalesef spekülatörler borsaya yeterli risk kapitali ile
girmezler. Risk Kapitali; genellikle kaybedildiğinde yaşam standardını
değiştirmeyen kapital olarak tanımlanabilir. Zarara karşı davranış, başarı için
anahtar faktördür. Başarılı spekülatörler her zaman yeterli risk kapitali ile
başlarlar. Para kazandıklarında ve kaybettiklerinde olup bitenin aslında çok
normal bir hadise olduğunun bilincindedirler.
5. Gerçekçi olmayan beklentiler;
Küçük spekülatörün en büyük problemi, büyük spekülatörler
gibi işlem yapmak istemeleridir. İnsanlık tarihinde şimdiye kadar emeklemeden
koşmayı öğrenmiş bir bebeğe rastlanmamıştır. Bunu denediğiniz taktirde işlem
hacimlerinizi ölçüsüz bir biçimde artırarak risklerinizi kontrol edemezsiniz ve
arkasından başarısızlık gelir.
6. Acele karar almak;
Sabırsızlık borsada gerçekçi olmayan beklentilerle
ilgilidir ve aşırı işlem, aşırı risk problemini yaratır. Her iki problem içinde
güdüm, çabuk ve çok miktarda kazanç elde etme isteğinden kaynaklanır. Her
şeyden önce aşırı işlem komisyon ve diğer giderleri yükseltir. Sabırlı
spekülatör kapital yönetimi metotları ile seçici olarak riski daha az olan
pozisyonları bekler ve çok sık olmasa bile sadece bu işlemleri yapar. Bu tür
risk yönetim metotlarını kullanmayan ve rast gele işlem yapan spekülatör seyrek
olan bu fırsatları bekleyemez. Her an işlem yapmak arzusundadır. Günlük yevmiye
ile evini geçindiren kişilerin sahip olduğu ruh hali içerisinde davranmak
spekülasyonun mantığı ile uyuşmaz. Esasen bu arzunun kaynağı, her akşam gerek
grafik analizleri gerekse yatırım programları ile yapılan analizlerin her zaman
yatırımcının beklentisine uygun bir işlem önermesindendir. Oysa en iyi
spekülatörler dahi yılın her günü ellerinde hisse tutmazlar.
Şüphesiz bunun sonucu olarak spekülatörün
aşırı işlem yapması kolaylaşır. Acele karar almanın bir diğer problemi ise,
pozisyon almak üzere ekran karşısında sürekli olarak fiyatları izleyen
spekülatörün fiyatların beklentisi yönünde gelişmesi halinde sabırsız
davranmasıdır. Örneğin, tasarlanmış bir risk ile uygun bir pozisyon oluşturmak
isteyen bir spekülatör, fiyatların birden bire tahmin ettiği yönde gelişmesi
ile acele ederek daha yüksek seviyeden giriş yapar ve daha önceden hesapladığı
risk toleransının üzerinde risk alır. Böyle durumlarda spekülatörün acele etmek
yerine, fiyatların tepki göstermesini beklemesi (tasarlanan risk seviyesi) yada
başka fırsatlar araması daha akıllı ve uygundur. İyi bir işlem fırsatı sabır ve
disiplin gerektirir.
7. Disiplinli olmak;
Borsada en gözde kelime disiplin kelimesidir. Her türlü
fiyat değişimlerine karşı peşinen belirlenmiş ve detaylı planlarımız olmasına
rağmen gerçek spekülasyon esnasında bu planlar kolaylıkla göz ardı edilir. Bu
durum taze spekülatörler için adeta bir gelenek haline gelmiştir. Plana
uyulmadığı zamanlarda her çeşit bahane ve sebeplerin yaratılmasına rağmen, daha
sonra büyük bir pişmanlık ile planın bozulmamış olması gerektiği kabul edilir.
Devamlı olarak spekülatörlerin piyasalarda karşı karşıya kaldıkları en önemli
problem budur. Başarılı spekülatör programdan en az sapan spekülatördür. Bu
bağlamda kullanılan teknik analiz sisteminin
kişiye özgü olarak tasarlanması son derece önemlidir. Birçok spekülatör
disiplin konusunda beceriksiz olduklarından plansız işlem yaparlar ve
beklenmedik bir fiyat hareketi karşısında hazırlıklı ve planlı olmadıkları için
gelişmeler doğrultusunda rast gele yada stres altında karar almak zorundadır.
Sistem seçimi önemli olmakla birlikte, herhangi bir sistem ile birlikte işlem
yapmak, sistemsiz işlem yapmaktan daha akıllıcadır. Seçilen sistemin
spekülatörün kendi gerilim ve risk toleransına göre olması ilave tahmin ve
yorumları önlemesi açısından şarttır. Sistem bir kez benimsendiğinde, çeşitli
fiyat senaryolarında disiplinsizliğe yol açan yoruma yer verilmez ve endişe
edilecek tek unsur sistem kaidelerine bağlı kalmaktır. Maalesef bu, çok kolay
sanılmasına rağmen pratikte uygulanması son derece zordur. Sonuç olarak borsada
kazanan grubu oluşturan az sayıda spekülatör yukarıda bahsi edilen kurallara
uyanlardır. Üstelik bu kurallara uymak dahi yeterli olmayabilir. Zira
kurallardan oluşan sistem adeta bir canlı organizma gibi yaşamaktadır. Yani
zamanla bazı kurallar geçersiz hale gelir ve yerine yenilerinin uygulanması
gerekir. İşte başarılı spekülatör burada kendini gösterir. Yani yukarıdaki
uygulama doğrultusunda başarının anahtarı, oluşturulan kurallar sistemine göre
davranmakla birlikte zamanı geldiğinde bazılarına muhalif kalıp onları
değiştirebilmektir.
Profesyonel portföy yöneticisi ile sıradan bir spekülatör
arasında fark, profesyonelin yaptığı analizlerin limiti ve geçerliliği konusunda daha tecrübeli olmasıdır. Bu ise
ancak zamanla oluşacak tecrübeler neticesinde ortaya çıkacaktır.