Borsa
dünyası haleti ruhiyesi gereği sağlam bir ruhsal yapı gerektirmektedir. Yapılan
işlemleri yönlendirecek kararların bu sağlam ruhsal yapı neticesinde alınması
başarı için temel taşlardan birisidir.
Traderlar
profesyonel olanından amatör olanına kadar bir sıraya konulmaları halinde
yaptıkları işlemler sırasında sergiledikleri davranışlar ile ciddi farklılıklar
gösterirler. Bu davranışlar amatör olanlara yaklaşıldıkça daha disiplinsiz ve
sistemsiz bir hal alır. Bu sistemsizlik içerisinde pek çok kayıplarla
karşılaşılmakta, ulaşılan bazı karlar ise
aslında göreceli olarak kar kabul edilmektedir.
Bu yazıda
karar aşamalarında adı geçen fakat içeriğine çok fazla önem verilmeyen
(özellikle amatör veya küçük yatırımcılar tarafından) veya kısaca değinilen bir
konu olan maliyetler unsuru hakkında bazı başlıklardan bahsetmek istiyorum. (
Bu çalışma bilimsel bir çalışma değildir ve pragmatik ögeleri ön planda
tutmaktadır)
Maliyet kelimesi konuşulduğunda ilk akla gelen komisyon maliyetleridir. Bazen de kullanılan sermayenin kullanım maliyeti hesaplanmakta fakat daha detay maliyetler üzerinde pek durulmamaktadır. Aşağıda maliyetler konusunda düşünülenin ötesinde bazı başlıklarına yer verilmektedir.
1. Sermaye
Fırsat Maliyeti: Alım/satımda kullandığımız paranın alternatif bir
piyasadaki getirisi karşısında oluşan maliyettir. Örneğin hisse senedi piyasasının
hareketsiz olduğu günlerde ona alternatif olabilecek veya onun getirisinin
üstünde getiri sağlayabilecek bir yerde paramızı değerlendirmek daha mantıklı
olabilecektir. Zira hisse senetlerinin getirileri oranında riskleri de
yüksektir ve bu durum bir maliyet olarak karşımıza çıkar.
2. Sermaye
Zaman Maliyeti: Yükseleceğini varsaydığımız bir hissenin fiyatını
günlerce yerinde saydığı örnekler oldukça fazladır. Paranın nemalandırılamadan
geçirdiği bu süreye sermaye zaman maliyeti denilmektedir.
3. Komisyon
Maliyeti: Alım/satımlarımızın sermayemize bir şeyler katması
gerekir. Çünkü verdiğimiz her emir belli bir orandaki komisyonun bize fatura
edilmesi demektir. Bu durumda edinilen karlardan bu maliyetinde düşülmesi bize
gerçek kar miktarını verecektir
4. Sermaye
Cari Maliyeti: Sermaye oluşturmak için sarfedilen maliyetlerdir.
5. Sermaye
Risk Maliyeti: Paranın değerlendirilmesinin yanında, bu
değerlendirme sırasında üstlenilen risk miktarı sermayenin tehlikeye atılan
bölümünü temsil etmektedir. Bir bankanın finansal bünyesi zayıf bir müşterisine
kredi vermesi halinde kredi fiyatını yüksek tutmasının nedeni diğer
maliyetlerinin üzerine sermaye risk maliyetini de (parasının geri dönmeme
olasılığın para miktarı ile ilgili oranı) ilave etmesidir.
6. Hisse
Senedi Fiyat Kayma Maliyeti: Hisse senetlerinin alım
satımları belirlenmiş aralıkları temsil eden baz fiyat sekmeleriyle
yapılabilmektedir. Bu nedenle alımını yada satımını yaptığımız hisse senedi
fiyatı bu baz fiyatların aritmetik basamaklarından birisine denk geleceği için
bizim karar verdiğimizle gerçekte oluşan fiyat arasında fark olacaktır. Bu
farka fiyat kayma maliyeti denilir.
7. Zarar
Maliyeti: Maliyetlerin en tehlikelisidir. Zira aritmetik olarak
yapılan her zarar yüzdesinin telafisi bu yüzde oranından çok daha yüksek bir
kar oranı ile gerçekleşebilecektir. Sözgelimi 100 TL’lik bir sermayenin 50
TL’ye düşmesi halinde edilen zarar % 50’dir. Ancak bu sermayenin tekrar 100
TL’ye çıkartılması için gereken kar oranı % 100’dür.
8. Trader Fırsat
Maliyeti: Yapılan analizler, alım/satım çalışmaları belli bir vaktin
bu işe ayrılmasını gerektirecektir. Bu işlemi yapan kişi harcayacağı muhtemel
süre içerisinde alternatif ve daha yüksek bir getiri şansına sahipse, hisse
senetlerinden elde edilecek gelirin bu durumu telafi edecek kadar tatminkar
olması gerektirir. Aradaki bu tatminkarlık payıda beraberinde fırsat maliyetini
oluşturur.
9. Trader
Cari ve Psikolojik Maliyeti: Hisse senedi alım satımıyla
ilgilenen kişi kaybetmesi halinde maddi kayıplarla birlikte bazı manevi
kayıplara da uğrar. Burada ortaya çıkan
manevi kayıpların risk maliyeti söz konusudur. Örneğin, kaç kişi borsada para
kazanma peşinde koşarken kendi ruh sağlığını, aile mutluluğunu bozmayı göze alabilir. Yada bunu göze almasının seviyeleri
yada bunu tazmin edecek beklenti getirisi ne olmalıdır. İşte bu ve buna benzer
unsurlar işlem yapan kişi üzerinde ayrı bir maliyet oluşturur.