Kontrollü risk alan bir yatırımcı göz önüne
alındığında sürekli değişen piyasa koşullarında karşılaşılacak psikolojik engel
ve sapmalar şöyle sıralanabilir.
1- Plan Geliştirme
Yatırıma başlamadan
önce, yatırımcıya özel bir planın tasarımı ve bu plan çerçevesinde işlem
yapılması şarttır. İyi bir plan çelişkili al/sat sinyallerinin yada beklenmedik
piyasa gelişmelerinin gözlendiği dönemlerde kararsızlığı ortadan kaldıracak ve
doğru karar alınmasını kolaylaştıracaktır. Plan çok sıkı kurallara bağlanarak
katı ve kullanımın zor olması gerekmez. Fakat en azından kar ve zarar
durumlarında ne yapılması konusunda açık ve net bir karar verme imkanı
sağlamalıdır. Sürpriz ve beklenmedik piyasa hareketlerinde ( ki genellikle
büyük kazançlar bu dönemlerde sağlanır) spekülatörün gerektiği gibi davranması
için kendi tolerans ve riskine uygun bir plan yapması gerekir. Basit bir planın
aşamaları;
a) Her yatırımcı piyasaya girmeden önce beklentileri
konusunda gerçekçi olmalı, en önemlisi kendi ile samimi olmalıdır. Samimi ve
kendine dönük içsel çözümleme en iyi yatırım kararı için ilk adımdır.
b) Herhangi
bir yatırım felsefesi oluşturmadan önce kuvvetli ve zayıf yönlerin ( kişinin
kendisini) analiz edilmesi gerekir.
c)
Piyasalarda kazanmaktan daha önemli ve zor olanı kazanılan paranın
yönetilmesidir.
ç) Herhangi
bir pozisyon alındığında yatırımcının ne kadar bir zarara tolerans göstereceği peşinen
bilinmelidir. Profesyonel spekülatörler genellikle % 5 in üzerinde zarara imkan
vermezler.
d) Değişik
piyasalarda farklı risklerin olması aynı piyasada örneğin, değişik hisse
senetlerinin risk profili farklıdır.
f) Yatırımcı
kendi davranış ve düşüncelerine uygun olan sistemi disiplinli olarak takip etme
alışkanlığı oluşturmalıdır. Esasen gerçek anlamda bir teknik analist olmanın
ilk gereği budur.
g) Yatırımcı
hata yaparak para kaybetmeyi kabul etmeli ve bundan ders almalıdır. Çok defa
geçmiş hatalardan alınan dersler en iyi eğiticidir ve başarılı spekülasyon için
gereklidir.
2- Çözümsüzlük
Piyasaları
yönlendiren asıl güç yatırımcıların temel veriler üzerine algı ve beklentileridir. Ekonomik olaylarda belirleyici
olan insan ihtiyaçlarıdır. Belirli bir zaman diliminde ekonomik olayların kural
ve yöntemini belirleyen yine bu insan ihtiyacıdır. Spekülatörlerin birçoğu bu
ekonomik gerçeği göz ardı ederek sürekli para kazandıran bir teknik analiz
programını dizayn etmek isterler. Piyasa sırrının çözümüne inanırlar. Oysa
çözmeye çalıştıkları hiçte kolay olmayan insan davranışlarıdır.
3- Tarafsız olma
Genelde
pozisyon alan yatırımcılar piyasanın nereye gideceği yönünde taraflıdır.
Pozisyonu destekleyen haberleri alır, geri kalanını göz ardı eder. (Selective
perception) Tecrübeli bir spekülatörün piyasa ve pozisyonları hakkında her
zaman net bir perspektifi olması gerekir. Piyasalar kolayca yön değiştirir. Bu
sebeple net ve tarafsız görüş yeni piyasa koşullarına uyabilmek için şarttır.
4- Pozisyon alma ve Kapatma Psikolojisi
Uzun yada
kısa herhangi bir pozisyondan çıkmak yeni bir pozisyon almaktan çok daha
zordur. Piyasa hiçbir zaman yanlış değiş, sadece yatırımcı perspektifi piyasaya
uygun değildir.
5- İşlem yapma tutkusu
Zararlı
pozisyondan çıkma gereği çok önemlidir. Bunun arkasında önemli bir istatistik
gerçeği vardır. İflas riski ( Probability of ruin). Zarara fazla tolerans
iflası getirir.
6- Ev ödevi iyi yapılmalı
Piyasalarda
herhangi bir pozisyon alınma<dan önce beklentiler gerçekçi olarak saptanmalı
ve ev ödevi iyice hazırlanmalıdır.
Paranızı riske atmadan önce bir başkasının satmak istediği kağıdı neden
almak istediğiniz araştırılmalıdır.
7- Yayma
Portföyün riski yayma ile azaltılır. Tüm sermayenizi tek
bir kağıda yada enstrümana yatırmayın.
8- Sermayenin tümü ile pozisyon alınmamalıdır.
Herhangi bir fırsat çok çekici görünse de paranızın
tamamını o fikre yatırmayın.
9- Trend yönünde pozisyon alınmalı
Trend yönünde alınan pozisyon kazanma olasılığınızı
artırır. Zarar olduğunda trend imdada yetişir.
10- Sorumluluk ve çabuk kara verme
Trading bireyseldir ve yoğun bir kontsantrasyon
gerektirir.
11- Para yönetimi
Borsada
kazanılan paranın elde tutulması kazanmaktan daha zordur. Akıllı bir para
yönetimi ile borsanın hangi seviyesinde olursa olsun para kazanma şansı vardır.
Az miktarda para ile çok para yapmak ( leverage) arzusunu frenleyin. Oyunun matematiği buna izin vermez. Yatırım
anında varlıklarınızı dağıtarak işlem yapın, riski azaltın.