USTALARDAN
SEÇMELER...
Burada, yıllarca batı ülkelerin borsalarında
başarıdan başarıya koşmuş ve dönemlerinin ustaları olarak kabul edilen borsacıların borsa hakkındaki görüşlerini ve
değerlendirmelerini bulacaksınız. Farklı kaynaklardan derlenmiş olan bu
düşünceler, bir özet kimliğinde cümle ve kısa paragraflar halinde
sunulmaktadır. Borsa hakkında olağanüstü nitelikte bilgileri sizlere
sunuyoruz...
·
Karda otur, zararını kısa kes. Karda
oturamazsan zararını ödeyecek paran
olmaz
·
Hem kendin hem de başka biri gibi olmak
istersen her iki yaklaşımında kötüleri bulur seni
·
Başla insanlarla konuşurken kendi fikrime
konsantre olmaya çalışırım. Çünkü onlardan etkilenmeden bilgi almak en doğrusudur.
·
İyi bir trader objektiftir, katı değil. Her
şeyi görmeye açık kimsedir
·
Eğer trading, senin hayatınsa bu, işkenceyle
karışık bir heyecan verir. Ama hayatındaki dengeyi koruyabiliyorsan o zaman
zevktir. Gördüğüm tüm başarılı trader’lar er yada geç bu noktaya geldiler.
Düzenli bir hayatları var ve trading dışında başka şeylerden de zevk almayı
biliyorlar. Başka şeyler üzerinde kendini yoğunlaştıramazsan, bu işe devam
edemezsin. Sonunda aşırı işlem yapmaktan veya uğradığın geçici kayıplardan dolayı
mahvolursun.
·
Sanırım zarar zararı doğuruyor. Bir kere
kaybetmeye başladın mı olumsuz bir psikolojiye giriyorsun; bu insanı
karamsarlığa sürüklüyor.
·
Başarılı olmamdaki en önemli neden çok açık
görüşlü olmamdır. Doğru olduğunu fark ettiğim, ancak hissi olarak kabul etmemim
zor olduğu bilgiye karşı kendimi kapatmam. Örneğin, benden çok daha çabuk para
kazananların, kaybetmeye başlayınca buna bir nokta koyamadıklarından tekrar her
şeylerini kaybettiklerini gördüm. Üst
üste kaybetmeye başladığımda, kendime "daha fazla işlem yapamazsın"
diyebildim. Piyasa beklentilerimin aksine gelişme gösterince, her zaman "
bu pozisyondan çok para kazanmayı
ummuştum, ama işlemedi; onun için çıkıyorum" diyebilmeyi becerdim.
·
Hesabımı her gün izler, grafiğimi çizerim.
Bunun faydalı olduğunu düşünüyorum.
Eğer hesabımda azalma trendi varsa, bu geri durup değerlendirme zamanı
geldiğini gösterir. Veya yaptığından
çok daha hızlı bir şekilde kaybettiğini görürsen bu da bir ikaz olur.
·
Dow hisselerinde işlem yapmam, daha küçüklerini
tercih ederim. Çünkü bunlar
köpekbalıkları gibi birbirini yiyen büyük profesyonel trader’lar
tarafından yönlendirilmezler. Temel
prensip şudur; Alman markı yerine Avustralya doları, büyük Dow hisse senetleri yerine over the counter hisse senedi
ile işlem yap.
·
Ben gerçekten bir piyasada işlem
yapabiliyorsam, bütün piyasalarda işlem yapabileceğime inanıyorum. Trading
duygulardan ibarettir. Güruh psikolojisi, hırs ve endişedir. Bu her piyasa için
aynıdır.
·
Birçok başarılı trader’in işin başında
uğradığı kayıplar istisnai durum olmaktan çok kural haline gelmiştir. İlk
trading kayıpları bir şeyleri yanlış yaptığınızın göstergesidir; ancak bu başarı veya başarısızlık potansiyelinizin
tam ve doğru bir göstergesi olamaz.
·
Potansiyel olarak kazanç sağlayan işlemlerin
avantajlarından yararlanmak, trader’in ruh sağlığına yararlı olmasının yanı
sıra, kazanmanın önemli bir unsurudur.
·
Daima herhangi bir fikre sermayenin % 5
inden azını koymalısın. Para kaybedildiği ve piyasa ile ilgili kararlar vermek
güçleştiği zaman net düşünebilmek amacı ile pozisyonların likidite edilmesi
önerilmektedir.
·
Agresif bir trader dahi olsanız yapılacak
işlemler seçilirken sınırlayıcı olunması gereklidir.
·
Tüm sinyallerin aynı yönde gösterdiği
fırsatlar beklenmelidir.bunları yaparak her İşlemde başarı olasılığını büyük
oranda artırabilirsiniz.
· Şartların sadece marjinal olarak işlem yapma
fikrine sahip olduğu bir ortamda çok fazla işlem yapmak, trading başarısı
getirmek yerine, eğlence kaynağı olur.
·
Hissi dengemi ve hayata bakış açımı kötü
yönde etkileyecek bir şey olduğu zaman
bu olayla ilgili tüm pozisyonlardan çıkarım
·
Trading'in ilk kuralı: anlayamadığınız
nedenlerden dolayı büyük miktarda paralar kaybedeceğiniz durumların içinde yer
almamalısınız.
·
Kendimi yaptığım işe adarsam çok büyük
şeyler başarabileceğimi gördüm. Bunu gözden
kaçırmak gerçekten çok kolay. Bir pozisyonda disiplinli davranıldığı
taktirde başarılı olunacağı kesindir.
·
Düzenli olarak hata yapabileceğini kabul
etmelisin. Bunda garip olan bir şey yok.
İyi karar verip sonrada hata yapabilirsin. Bundan sonraki en iyi kararı
verip tekrar hata yapabilirsin. Üçüncü en iyi kararı verip paranı iki katına
çıkarabilirsin.
·
Baskı altındayken mantığımı ve disiplinimi
koruyabiliyorum başarılı olanlar güçlü bağımsız
ve zıttılar. Başkalarının girmek istemediği
pozisyonlara girebiliyorlardı. Doğru büyüklükte pozisyona girecek kadar
disiplin sahibiydiler.
·
Hırslı bir trader daima kaybeder.
Kazandıkları parayı koruyamayan bazı çok hırslı trader’lar tanıyorum. Çünkü çok
büyük oynuyorlardı. Her yıl ikişer kere parasını iki katına çıkarır yıl sonu
geldiği zaman yine parasız kalırdı.
·
Teknik analiz bazen çok doğru, bazen de
hokus pokus.
·
Benim için teknik analiz bir termometre
gibi. Grafiklere bakmayan temel analistler hastasının ateşini ölçmeyen doktora
benzer.
·
Sıkışık pekişme alanlarından kimsenin
nedenini bilemediği sebeplerden dolayı oluşan kırılmalar genellikle iyi
kayıp/kazanç işlemleridir.
·
Bir fiyat modeli spekülatörler tarafından ne
kadar gözlemlenirse o kadar yanlış sinyal verme eğilimi vardır. Bir piyasa ne
kadar spekülatif olmayan faaliyetlerin ürünüyse teknik kırılmaların önemi o
kadar büyük olur.
·
Ne zaman pozisyona girsem stop koyacağım
yeri önceden belirlerim.huzur duyacağım tek yol bu.
·
Ben daima stop emrimi birtakım teknik
bariyerlerin berisinde bir yere koyarım.
·
Bir pozisyona girmeden önce çıkış noktasını
daima belirlerim.
·
Borsa üyelerinin kolayca ulaşabileceği bir
yere stop koymamaya dikkat ederim.
·
Trading yapmanın manevi yükü çok ağırdır.
Herhangi bir günde milyonlarca dolar kaybedebilirsin. Bu kayıpların nedenini
kendinde bulursan işlem yapamazsın.
·
Ayı piyasasının temel özelliğinin çok ani
inişler göstermesi ve sonra düşüşleri bir düzeltmenin takip etmesidir. Ayı piyasasında
pozisyona girmek için trend karşıtı ani ve keskin fırlamalardan
faydalanmalısın.
·
Herhangi bir gün içinde piyasada belirlenen
fiyatın doğru bir fiyat olduğunu kabul
edip bu fiyatı değiştirecek ne gibi değişikliklerin oluştuğuna
bakıyorum.
·
İyi bir trader’ın görevlerinden biri ne gibi
alternatif senaryoların olabileceğini düşünmektir.
·
Neler olabileceği konusunda zihnimde birçok
senaryo canlanır ve bir tanesi için teyit alana kadar beklerim. Daha sonra
bunların her birini tek tek denerim.
·
Herhangi bir işlem üzerine portföyümün yüzde
birden fazlasını riske etmem. Ayrıca risk açılımını azaltmak için işlemlerimin korelasyonu üzerinde dururum.
Pozisyonlarımızın ne kadar korelasyonunun olduğunu görmek için günlük bir
bilgisayar programı kullanırız. Korelasyonda yapılan bir hatanın trading’deki
en ciddi hatalardan bir kısmının sebebi olduğunu öğrendim.
·
Hisse senedi piyasasında daha çok kısa
vadeli karşı trendler vardır. Piyasa yükseldikten sonra daima düşüş göstermek ister
·
Trading sonucu sıfır olan bir oyun olduğu
için (biri kaybeder diğeri kazanır) sadece oldukça az sayıda süper trader var.
·
Yeni trader’ların iyi kavraması gerektiği
ilk şey risk yönetimidir. İkinci unsur ise çok küçük ve sınırlı işlemler
yapmalarıdır.
·
Hiç bir işlem anlık olarak cazip gelen
işlemler kadar yüksek başarısızlık oranına sahip değildir.
·
Yaklaşım farkı yapmaksızın bir strateji
seçilince trader kendi oyun planına göre hareket etmeli ve anlık işlem
kararlarından kaçınmalıdır( örneğin bir arkadaş önerdiği için plan dışında bir
işlem yapmak ; ters bir fiyat
hareketinden dolayı önceden belirlenmiş stop noktasına ulaşmadan önce pozisyonu likidite etmek)
·
Birçok trader için yaptığı ilk büyük
trading'in başarılı olup olmaması değil, uzun tarafta mı yoksa kısa tarafta mı olması önemlidir. Bu
insanlar hep öyle kalır ve sürekli olarak iyimser veya kötümser olurlar, ki bu
da çok kötü bir şeydir. Her iki tarafında birbirine denk olması gerekir.
Devamlı olumlu veya olumsuz olmak, psikolojik olarak iyi olmaz. Eğer öyleyse
bir şeyler yanlış gidiyor demektir.
·
Dengesiz bir biçimde kaybetmeye başlayınca
yapılması gereken şey o pozisyondan çıkmak, eve gitmek, uyumak, bir şeylerle uğraşmak ve zaman geçmesini
beklemekti. Dayak yemeye başladığında kendini bu çarktan kurtarmalısın. Geriye dönüp baktığımda zarar
etme konusunda bir takım sınırlayıcı trading kurallarım olsaydı bu kadar acı
tecrübeler yaşamayacaktım.
·
İşler yolunda gitmediği zaman şansınızı
zorlamayın. Zararınızı minimize etmeye ve çok kısa sürede çok para kazanabileceğiniz olaylar için sermayenizi
korumaya çalışmalısınız. Yapmamanız gereken şey küçük çaptaki işlemler için sermayenizi tüketmemektir.
Bunu yaptığınız taktirde işlem yapmanızı gerektiren doğru pozisyon çıktığında paranız olmayacaktır.
Bunu yapabilseniz bile sermayenizi başka işlemlerde harcadığınız için kazancınızda ona göre az olacaktır.
·
Her zaman trading kurallarının bir gazetede
yayınlanabileceğini söylerim. Ama kimse bunlara uymayacaktır. Anahtar faktör tutarlılık ve disiplindir.
·
Trading'de şansın rolü uzun vadede sıfırdır.
Kesinlikle sıfır. Kimsenin bu işe şanslı başladığı için çok para kazandığını düşünmüyorum.
·
Birtakım akademik tipler işe girmeden önce
araştırma yaparlar, iyi bir trading sistemi geliştirmek için gerekli bilgiye sahip değillerdir. Allahtan
ben ilk olarak trading yapmıştım. Bundan dolayı bizim yaptığımız araştırma gerçek dünyaya çok daha rahat
uygulanabilir. Örneğin; farz edin ki birçok stop emrinin bulunması gerektiğini
bildiğim yerlere stop koyan mekanik bir sistem geliştirdim. Gerçek dünyada
herkesin stop emri verdiği noktalara
stop koymak çok akıllıca değildir. Ayrıca bu sistem ortalamanın üzerinde
kaymalar (değişkenlikten dolayı emirlerin
büyük negatif farklarla yerine getirilmesi) gösterecektir. Bunu anlamayıp
sonuçları buna göre ayarlarsanız, kağıt üzerinde mükemmel görünecek, ancak
gerçek hayatta devamlı kaybedecek bir
sisteme sahip olursunuz.
·
Yaptığım doğruların ve yanlışların kaydını
tutarım. Bunları kafamda yorumlarım. Yaptığım her şey hakkında düşünürüm. Trading o kadar yoğun yaşanan bir
deneyimdir ki yapısında gün bittikten sonra bunun üzerinde bir daha
düşünmeyi engelleyen doğal bir eğilim
vardır. İşler yolunda gittiği zaman bende öyleyim, fakat gitmediği zaman ne
yaptığımı ve nasıl daha başarılı
olacağımı düşünürüm. Durum kötü gittiği zaman trader’lar kafalarını kuma gömüp,
işlerin düzelmesini beklememeliler.
·
Borsada bulunduğum yaklaşık yirmi yıl
sonunda aldığım bir ders varsa oda her an beklenmeyen ve imkansız görünen şeylerin olabileceğidir.
·
İşlemden bir veya iki hafta sonra zarar
ediyorsanız kesinlikle hata yapıyorsunuz demektir. Hatta tapi (başabaş durumda
kalma hali) halindeyseniz bile olayın
üzerinden uzun bir zaman geçtiyse yine hata yapıyorsunuz demektir.
·
Eninde sonunda işlem yapmanızı sağlayan ana
unsur, piyasanın bir trend içerisinde olmasıdır. Bu çok anlaşılır bir fikirdir. Tutarlı olmak ve her zaman böyle
olmaya dikkat etmek, trendi tanımlamak için kullandığınız bir takım özel niteliklerden
çok daha önemlidir. Pozisyona girmek için kullandığınız yöntem her ne olursa
olsun, en önemli şey büyük bir trend olduğu zaman yaklaşımınızın bu trende
girmenizi garanti edecek şekilde olmasıdır.
·
Şayet bir trendin oluştuğunu görürsem o
trende girmem gerektiğini düşünürüm. Sorun, piyasanın gelişmelere neden olan
haberlere karşı nasıl bir tepki oluşturduğunu görmeme bağlı olarak, pozisyona
erken mi yoksa geç mi girdiğimdir. Piyasa,
yükselmesi gereken zaman yükseliyorsa, başta alım yapabilirim. Ancak
yükselmesi gereken bir zamanda düşüş gösteriyorsa o zaman trendin iyice belli olmasını beklerim.
·
Piyasanın adını ( döviz, altın, emtia vb.)
bilmeden işlem yapabilirim. Bir sistem hem bonolar hem de soya fasulyesi için işe yaramıyorsa onu
kullanmayız. Ancak hisse senedi piyasası farklıdır. Emtianın trend yapmaya
yatkın olduğunu ve hisse senetlerinin ise tesadüfi oluşumlara uygun olduğunu
gördüm.
·
Piyasalar hakkındaki yaygın olan en büyük
yanılgı onlara anlam verme uğraşıdır. Benzer bir yanılgı ise teknik unsurların
(analiz) temel unsurlar kadar önemli
olmadığıdır.
·
Trading’le ilgili kararlar mümkün olduğunca
duygusallıktan uzak alınmalıdır.
·
Trader'ın zarar ettiği dönemde
soğukkanlılığını koruması biraz golf oynamaya benzer. Kötü bir atış yaptıktan
sonra sopanızı etrafa savurabilirsiniz.
Ama bir sonraki atışı yaparken başınızı önünüze eğip, topa konsantre
olmalısınız.
·
Deneyimli olmayan bir trader'a önerim şudur;
yaptığınız işlemler küçük olsun. Çünkü bu dönem hayatınızın hiçbir
döneminde olamayacağınız kadar kötü
olduğunuz bir dönemdir. Hatalarınızdan ders alın. Sermayenizde günden güne
oluşan dalgalanmalar sizi yanıltmasın.
Tek bir işlemden çıkan rast gele bir sonuca bakmaktansa, yaptığınız işin doğru
olup olmadığına bakın.
·
Yapılabilecek en büyük hatalardan biri büyük
bir kazanç elde etme şansını kaçırmaktır. Kendi tahminine göre elde ettiği
karın %95 i yaptığı işlemlerin % 5
inden kaynaklanmaktadır. Bu türde birkaç kar şansını kaçırmanız,
performansınızı çok olumsuz bir yönde
etkileyebilir.
·
Piyasada fikri sabit olarak sadece bir yönü
savunmaktan vazgeçmelisiniz. Çünkü bu kolayca büyük bir trendi kaçırmanıza
neden olabilir.
Trading'i en az düşünmek istediğiniz zamanlar - zarar ettiğiniz -
dönemler trading üzerinde özellikle en çok odaklanmanız gereken zamanlardır.
(devam edecek...)