Thi Ca Bình Dân





Khäo Sát Thi Ca Bình Dân

Tìm vŠ thi ca bình dân tÙc là Çi vào vÛ trø h‡n mang, chÙa Ç¿ng m¶t th©i gian d¢ng d¥c, m¶t không gian bao la, nÖi Ãy chúng ta chÌ còn b¡t g¥p nh»ng vi‰t tích, nh»ng âm hÜ«ng chÒng chÃt ng‡n ngang tØ th©I sÖ c°. Hình bóng, màu s¡c lÅn l¶n ljn n‡I nhãn quang chúng ta không th‹ nào hình dung Ç܆c m¶t khung cänh rÕ rŒt. DܧI l§p bøi th©I gian dày Ç¥c Ãy, dù b¶ óc con ngÜ©I có tinh vi ljn Çâu cÛng chÌ cho phép chúng ta nhÆn ÇÎnh theo chiŠu hܧng suy tÜ cûa mình.

NhÜng chiŠu hܧng suy tÜ chÌ m§I là mûi tên Çi‹m chÌ ta vŠ th‰ gi§I th£m sâu cûa dï vãng. Cu¶c hành trình còn nhiŠu cam go, vÃt vä; không gian thì mù mÎt, m†i vÆt ÇŠu m© äo trong kí Ùc, khi‰n chúng ta không còn bi‰t ÇÎnh hܧng là Çâu, vì ngày nay chúng ta trª låi con ÇÜ©ng bÎ lãng quên Ãy, nh»ng chÙng tích Çánh dÃu cho kÈ l» hành Çã bÎ th©I gian xóa nhòa. Nh»ng nÈo ÇÜ©ng dÅn vŠ lâu Çài væn hóa dân t¶c Çã bÎ cÕ dåi phû kín. Quá khÙ phai dÀn. MuÓn tìm låi tâm tÜ cûa dân t¶c Çã bÎ th©I gian khép kín t¿ ngàn Ç©I, kÈ l» hành phäi tåo cho mình nh»ng døng cø cÀn thi‰t: Çó là chi‰c la bàn dÅn hܧng và m¶t chìa khóa mª cºa lâu Çài væn hóa dân t¶c.

La bàn? Chúng tôi muÓn nói ljn chiŠu hܧng suy tÜ, tÙc là con ÇÜ©ng dÅn chúng ta ljn th‰ gi§i dï vãng. Và chìa khóa, chúng tôi muÓn nói ljn kÏ thuÆt s¡p x‰p Ç‹ d¿ng lên ngôi nhà væn h†c dân t¶c.

ñÜ®c th‰ chúng ta m§I có th‹ phiêu du vào dï vãng Ç‹ t¿ hình dung cho ra m¶t vÛ trø, m¶t th‰ gi§I Çã bÎ chôn lÃp t¿ ngàn xÜa.
Trong báo Tao ñàn sÓ 69 ra ngày 3-10-1942, LÜu Tr†ng LÜ vi‰t:
" Nܧc ta là m¶t trong nh»ng nܧc có phong tøc thuÀn nhã và trang nghiêm vào bÆc nhÃt. �nh hܪng Kh°ng-giáo v§I m¶t luân lš ch¥t chë Çã Çi sâu vào tâm hÒn khi‰n m‡I chúng ta trª nên nh»ng trang væn nho lÍ Ç¶ và Çài các.
Væn chÜÖng vì vÆy mà lúc nào cÛng ÇÜ®m vÈ nghiêm nghÎ, thÆn tr†ng. Các væn nhân, thi sï trܧc nhÃt là m¶t nhà Çåo ÇÙc.
NhÜng phäi chæng Çó là tính chÃt Ç¥c biŒt ViŒt nam?
Không, væn chÜÖng Ãy là do môt sÓ thÜ®ng lÜu ÇÜ®c th¡m nhuÀn nh»ng l©I lë cûa thánh hiŠn. H† là sÓ ít.
Ta phäi xuÓng thÃp hÖn, ljn nh»ng hång ngÜ©I mà sách vª là non sông, cây cÕ, nh»ng ngÜ©I chÌ ÇÜ®c h†c trong quy‹n sách thiên nhiên, ÇÃt Çai, ÇÒng ru¶ng là nÖi h† sÓng.

Tôi muÓn nói ljn bình dân. ChÌ có bình dân là nh»ng hình änh rõ rŒt cûa m¶t dân t¶c. ChÌ ª Çó ta m§i nhÆn thÃy tâm hÒn chÃt phát, t¿ nhiên nÄy nª, không bÎ ràng bu¶c bªI nh»ng tøc lŒ quá cÀu kÿ. Ÿ Çó h† ca tøng tình ái, ta thÃy h† bi‰t yêu mà không giÃu gi‰m cõi lòng.

Cä m¶t væn chÜÖng chân thÆt cäm Ƕng, súc tích trong nh»ng câu ca dao m¶c måc mà bà mË hát ru con hay Çúa møc ÇÒng nghêu ngao trên lÜng trâu gi»a nh»ng lŠ ru¶ng um cÕ, trong nh»ng câu hò trên sông, trong nh»ng ÇiŒu hò khoang mà ta Çã nghe trong nh»ng cu¶c giã gåo dܧI træng, gi»a nh»ng làng quê bình l¥ng, hay trong nh»ng truyŒn c° tích mà ta Çã ÇÜ®c nghe k‹ låi."



Ca Dao