HASTALIK SEBEPLERİ ;

-         Biyolojik etkenler

-         Fiziki etkenler

-         Kimyasal etkenler

-         Beslenme

-         Psikolojik

-         Bünyesel

ANABOLİZMA ; Bakterilerin enzimler yardımıyla gıda maddelerini dış ortamda parçalayıp , sindirip hücre içine alıp ve sitoplazmaya uygun şekilde sentez yapmalarına anabolizma denir.

KATABOLİZMA ; Enerjinin kullanılıp yıkıntı ürünlerinin dışarıya atılması.

            Virüslerin bakteri içinde asalak olmasına faj veya bakteriofaj denir.
Parazitlik ; Mikroorganizmanın üzerinde yaşadığı canlıya daima zarar vererek yaşamasına parazitlik denir.
Patojenite ; Bakterilerin hastalık yapa bilme kabiliyetine patajonite denir.         
Virulans ; etkenin hastalık yapma şiddeti.
Enfeksiyözite ; Bakterinin organizma direncini yenip vücuda yerleşme yeteneği.
Spektrum ; Hasatlığın belirti veren ve vermeyen tüm şekleri
İnvazyon ; bakterilerin vücuda girip yerleşip buradan kana ve dokulara yayılabilme özelliği.
EPİDEMİYOLOJİ ;
              Sağlıkla ilgili tüm olayları toplumda , kişi ,yer ve zaman özelliklerine göre inceleyen bu olayların nedenlerini araştıran ve bu olayların önlenmesi için en uygun çözüm yollarını belirleyen yöntemlerin tümüne epidemioloji denir.

EPİDEMİYOLOJİNİN KULLANIM YERLERİ ;

♣       Toplumun sağlık düzeyi ve zaman içindeki değişimin incelenmesi.

♣       Toplumun sağlık sorunlarının teşhis edilmesi.

♣       Hastalıkların doğal seyrinin incelenmesi.

♣       Hastalık sebeplerinin ortaya çıkartılması.

♣       Hastalıklardan korunma yollarının tespiti

♣       Tedavi yöntemlerinin değerlendirilmesi

♣       Sağlık hizmet planlaması ve değerlendirilmesi

♣       Yeni yöntemlerin geliştirilmesi

♣       Hastalıkların sınıflandırılması.

EPİDEMİYOLOJİK YÖNTEMLER ;

A)    Tanımlayıcı (deskriptif) araştırmalar

B)     Çözümleyici (analiptik) araştırmalar

C)    Deneysel araştırmalar (experimental)

EPİDEMİYOLOJİDE VERİ ;

            Çeşitli değerlendirmelerde kullanılmak üzere derlenen ve kullanılan sayısal değerlere veri denir.

VERİ KAYNAKLAR ;

-         Nüfus sayımları

-         Ölüm kayıtları

-         Doğum kayıtları

-         Göç kayıtları

-         Hastalık kayıtları

-         Hastane kayıtları

-         Araştırmalar

-         Sağlıkla ilgili diğer kayıtlar.

EPİDEMİYOLOJİDE VERİ TOPLAMADA KULLANILAN ÖNEMLİ FORMLAR ;

♣       001                 ; Ev halkı tespit fişi

♣       002 – 003       ; Nüfusun yaş ve cinslere dağılımı

♣       004                 ; Kişisel sağlık

♣       005                 ; Gebe izleme fişi

♣       006                 ; Çocuk izleme fişi

♣       008                 ; Ebenin aylık çalışma bildirimi

♣       009 – 020       ; Sağlık memuru  aylık çalışma bildirimi

♣       010                 ; Halk sağlığı hemşiresi aylık çalışma bildirimi

♣       011                 ; Sağlık ocağı hekiminin aylık çalışma bildirimi

♣       012                 ; Aşı kayıt fişi

♣       013                 ; Aşı sonuçları çizelgesi

♣       014                 ; Bildirimi zorunlu hastalıklar

♣       015                 ; Haftalık bulaşıcı hastalık çizelgesi

♣       016                 ; Bildirimi zorunlu hastalıklar tespit fişi

♣       017                 ; Bildirimi zorunlu hastalıklar çizelgesi

♣       019                 ; Sevk kağıdı

♣       021                 ; Halk sağlığı eğitimi aylık icmal çizelgesi

♣       022 – 024       ; Sağlık ocağı aylık personel , poliklinik , labaratuvar  icmal çizelgesi

EPİDEMİYOLOJİK TERİMLER ;

Epidemi           ; Bir hastalığın , bir bölgede kısa zamanda çok sayıda görülmesi. (salgın)

Pandemi           ; Bir salgının birden fazla ülkeyi kapsaması. Ülkeler arası salgın

Endemi            ; Bir bölgede bir hastalığın sürekli olması

Sporadi            ; Bir bölgede bir hastalığın seyrek vakalar halinde görülmesi.

Eradikasyon     ; Endemik bir hastalığın etkili mücadeleler sonucu ortadan kaldırılması.

Hız                   ; Bir sağlık olayının , bir toplumda görülme sıklığı

Oran               ; İki sağlık olayının bir biriyle karşılaştırılması.

HIZLAR ÜÇE AYRILIR ;

1)      Mortalite hızı ; Ölümlerle ilgili hızlar

2)      Fertilite hızı      ; Doğumlarla ilgili hızlar

3)      Morbidite        ; Hastalıklarla ilgili hızlar.

BAZI HIZ HESAPLAMALARI  ;

                        Hasta sayısı

Morbidite =   ------------------- x k (1000)        = % …………

                        Hast ilgili Nüfs                = ‰  ………….

                           Ölenlerin sayısı

Mortalite = -------------------------------- x k          

                        Bu ölümle ilgili nüfs

 İnsidans           ; Bir hastalığın belirli bir sürede , toplumdaki görülme hızı

Prevelans         ; Bir hastalığın toplumda görülme sıklığı

İnsidans prevelans ilişkisi ;

            Akut hastalıklarda insidans yüksek , prevelans düşük, kronik hastalıklarda insidans ve prevelans yüksektir.

ÖLÜMLERLE İLGİLİ HIZLAR ;

a)      K.Ö.H ; Bir yıl içinde görülen ölümlerin yıl ortası nüfusa bölünmesi.

b)      Yaşa ve cinse özel ölüm hızı

c)      Genel mortalite hızı ; aynı hastalıktan ölenlerin hızı

d)      B.Ö.H ; 365 günü doldurmadan ölen bebeklerin hızı

e)      Neonotal ölüm hızı ; 0-28 günlük iken ölen bebeklerin hızı

f)        Perinotal ölüm hızı ; gebeliğin 28. haftasından sonra ölü doğanlar

g)      Ana ölüm hızı ; Doğum ve lohusalık sebebiyle ölen anaların hızı

h)      Orantılı ölüm hızı

i)        Fatalite hızı ; hastalıktan ölenlerin hızı

DOĞUMLA İLGİLİ HIZLAR ;

a)      Kaba doğum hızı

b)      Ölü doğum hızı

c)      Genel doğurganlık hızı

DİĞER HIZLAR ;

a)      Doğal artış hızı

b)      Üreme hızı

SAĞLIK ALANINDA KULLANILAN İSTATİSTİKSEL YÖNTEMLER;

• Göçlerle ilgili hızlar
• Evlenme , boşanma hızları
• Düşük hızları
• Koruyucu hizmetlerle ilgili istatistikler
• Aile planlaması ile ilgili hızlar
• Hastane hizmetleri ile ilgili hızlar
• İş sağlığı hızları
• Diş sağlığı hızları

HIZ HESAPLAMALARI ;

Örnek ; Bir sağlık ocağı bölgesinde aşağıdaki veriler elde edilmiştir. Ölüm sayıları bir yıllıktır.

Yıl ortası nüfus                         : 11080

Yıl ortası erkek nüfus                           : 5604

Ölen erkek sayısı                                 : 51

50 yaş üzeri nüfus                                : 1362

50 yaş üzeri erkek nüfus                      : 672

50 yaş üzeri toplam ölüm                     : 52

50 yaş üzeri erkek ölümü                     : 27

kalp hastalığından ölenler                     : 34

Cevaplar ;

                                                                       52

Yaşa Özel Ölüm Hızı (50 yaş üzeri)  = --------------------- x 1000 = ‰ 38,2

                                                                       1362

                                                                       51

Cinsiyete özel ölüm hızı (erkek) = --------------------------- x 1000 = ‰9,1

                                                                       5604

                                                                                              27

Yaşa ve cinsiyete özel ölüm hızı (50 yaş üzeri erkek) = --------------- x 1000 = ‰ 40,2

                                                                                              672

                                                    34  

Mortalite hızı (kalp hast) = ------------------ x 1000 = ‰ 3,1

                                                  11080

Örnek ;  Bir sağlık ocağı bölgesinde aşağıdaki veriler elde edilmiştir. Veriler bir yıl içindir.

Canlı doğan bebek sayısı                                 : 217

Ölü doğan bebek sayısı                                   : 5

0-7 günde ölen bebek sayısı                            : 4

8 – 28 günde ölen bebek sayısı                        : 2

29 – 365 günde ölen bebek sayısı                    : 10

Ölen ana sayısı                                    : 1

Cevaplar ;

                                    16

Bebek ölüm hızı = -------------- x 1000 = ‰ 73,7

                                   217

                                        6    

Neonatal ölüm hızı = -------------- x 1000 = ‰ 27,6

                                       217

                                               10

Postneonatal ölüm hızı = -------------- x 1000 = ‰ 46,1

                                               217

                                          9

Pernatal ölüm hızı = --------------- x 1000 = ‰ 40,5

                                     222

                                1

Ana ölüm hızı = ----------- x 10000 = onbinde 46,1

                               217

Uluslar arası düzeyde bildirimi zorunlu hastalıklar.

-         Çiçek

-         Bitle geçen hummai racia

-         Kolera

-         Sarı humma

-         Bitle geçen tifüs

-         Veba

Ulusal düzeyde bildirimi zorunlu hastalıklar.

• Amipli dizanteri
• Basilli dizanteri
• Besin zehirlenmeleri
• Boğmaca
• Burusellozis
• Difteri
• Enfeksiyöz hepatit
• Kalaazar
• Kuduz
• Kızıl
• Lepra
• Lohusalık humması
• Meningokoksik menenjit
• Meningoensaflopatiler
• Paratifolar
• Poliomyelit
• Ruam
• Tetanoz
• Tifo
• Pire ile geçen tifüs
• Şarbon
•  AİDS
• Kanser

Sağlık ve Sosyal Yardım Müdürlükleri ve ildeki diğer sağlık kuruluşlarına bildirimi yapılması gereken hastalıklar

-         Frengi

-         Sıtma

-         TBC

-         Trahom

VERİLERİN ANALİZİ VE SUNUŞU ;

VERİ ÇEŞİTLERİ ;

1)      Kalitatif veriler ; İnsan eşya ve olaylardaki sayı ile ifade edilemeyen özellikleri belirten verilerdir. Cins , renk , hastalık şiddeti , varlık , yokluk , büyüklük , küçüklük gibi özellikler sayı ile ifade edilemezler.

2)      Kantitatif veriler ; Sayı ile ifade edilebilen gözlemler ve bu gözlemlerden elde edilen bilgilerdir.

VERİ ANALİZİNDE KULLANILAN İSTATİSTİKSEL HESAPLAMALAR ;

A)    ORTALAMA ; Deneklerle ilgili olarak toplanmış verilerin aritmetik toplamının , denek toplamına bölünmesiyle elde edilir.

Örnek ; 10  kişilik bir gruptaki çocukların yaşları  9 -12 – 13 – 8 – 10 – 7 – 9  -9 – 6 – 7 dir buna göre aritmetik ortalama kaçtır?

                             Yaşlar Topl                        9+12+13+8+10+7+9+9+6+7              90

Cevap ; A.Ort = --------------------------- = ---------------------------------------------- = ------= 9

                             Çocuk sayısı                                        10                                        10

B)     ORTANCA ; Dağılımı oluşturan veriler büyükten küçüğe yada küçükten büyüğe sıralandığında en ortada kalan değer ortancadır.

Örnek ; 10  kişilik bir gruptaki çocukların yaşları  9 -12 – 13 – 8 – 10 – 7 – 9  -9 – 6 – 7 dir buna göre ortanca kaçtır?

Cevap ;  6 – 7 – 7 – 8 – 9 – 9 – 9 – 10 – 12 – 13  bu durumda 5 ve 6 . değerler ortanca.

                  9  +   9

Ortanca = ----------- = 2

                      2

C)    TEPE DEĞERİ ; Dağılımdaki verilerin içinde en sık görülen değerdir.

Örnek ; 10 kişilik bir gruptaki çocukların yaşları  9 -12 – 13 – 8 – 10 – 7 – 9  -9 – 6 – 7 dir buna göre tepe değeri kaçtır?

 Cevap ; Bu dağılımda en çok 9 tekrarlanmıştır ve 9 tepe değerdir.

D)    STANDART SAPMA ; Dağılımdaki her bir değerin ortalamaya olan uzaklığıdır.

Örnek ; 9 - 12 - 13 – 8 - 10 - 7 - 9 - 9 - 6 – 7. standart sapma ?

-         Her ölçümün karesi alınarak bunlar toplanır.

-         Tüm veriler toplanır ve kareleri alınarak veri sayısına bölünür.

-         Çıkan sayıların farkı alınıp kişi sayısının bir eksiğine bölünür.

-         Çıkan sayının kare kökü standart sapmadır.

Buna göre ;

A= 9²+ 12 ² + 13 ² + 8² + 10² + 7² + 9² + 9² + 6² + 7² = 854

                  ( 9 + 12 +13 +8 +10 +7 +9 +9 +6 +7 ) ²                90²

B= ----------------------------------------------------------------- = ------- = 810

10                                                                                                                                      10

       A – B                854 – 810

Standart sapma =          -------------- =    ;  ---------------- = 2,2

                                           10- 1                       9

Özeti Hazırlayan:Ufuk Tan Doğan YILDIZ

ANASAYFA