1.BÖLÜM
İNSAN KAYNAKLARI ve YÖNETİMİ
GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE İK YÖNETİMİ :
18.yy.ın son döneminde meydana gelen değişimlerle birlikte işgücünde ihtisaslaşmanın arttığı sanayi devrimi döneminde İKY'nin gerçek anlamda ortaya çıktığını görüyoruz. Bu dönemde işgücünün korunması gündeme gelmiştir. Çalışanlar işverenler karşısında kendilerini korumak amacıyla ve yaşam koşullarını iyileştirmek amacıyla örgütlenmişlerdir.
Taylor tarafından geliştirilen “Bilimsel yönetim Çabaları” ve Munsterberg tarafından geliştirilen “Endüstriyel Psikoloji Teorisi” İKY'ye yeni boyutlar kazandırmıştır.
Teknolojik ilerleme,işletmelerin büyümesi,sendikaların gelişmesi ve hükümetin işçi kesimiyle daha çok ilgilenmesiyle birlikte özel sektörde Personel Bölümlerinin ortaya çıktığı görülmektedir.
1960ların başına kadar İKY nin öneminin yeterince anlaşılmadığı,İKY nin sadece Mavi yakalıları ilgilendiren bir işlevi olduğu görülmektedir. Bu dönemde DRUCKER,İKY'nin yalnızca Mavi yakalıları değil; beyaz yakalıları da ilgilendirdiğini ifade etmiştir.
İKY'NİN TANIMI :
İKY; firmanın insan kaynakları ihtiyacının değerlendirildiği,işe alınan personelden verim alınması için gerekli teşvik ve çalışma ortamının sağlandığı süreç olup,diğer işletme fonksiyonları olan üretim,pazarlama ve finans gibi örgüt amaçlarının gerçekleşmesine katkıda bulunan bir işletme fonksiyonudur.
İnsan Kaynakları işletmede çalışan tüm personeli kapsar. İKY işletmelerin maçlarını gerçekleştirmesinde önemli bir role sahiptir.
İKY sadece personeli işe alma,işten çıkarma,ücret ödeme görevlerini yapmaz ; ilave olarak yeni teknolojiler sunmak,işleri düzenlemek,kariyer planlamalarını yapmak,geliştirmede yardımcı olmak vb. görevler de üstlenir.
İKY Süreci Şu Aşamalardan Oluşur :
- İş Analizinin Yapılması
- İnsan Kaynakları Planlaması
- İş Başvurularının Alınması
- Personel Seçiminin Yapılması
- Eğitim ve Geliştirme
- Performans Değerlemesi
- Kariyer Planlaması
- Ücret Yönetimi
- Çalışma İlişkileri
- İşçi Sağlığı ve İşçi Güvenliği
- İşçi -İşveren İlişkileri
İK YÖNETİMİNİN SORUMLULUK ve AMAÇLARI :
İKYnin başlıca sorumluluğu,İKY sürecinde yer alan görevleri yerine getirmektir. İKY; işletme için gerekli insan kaynağı ihtiyacının sağlanması ve bu kaynaktan etkin şekilde yararlanmanın yöntemlerini ortaya koyar.
İKY bu görevi yerine getirirken iki amacı kendisine ilke edinir. Birinci amaç; çalışanların yeteneklerini akılcı şekilde kullanarak işletmeye olan katkıları maxa çıkarmaktır. İkinci amaç ise çalışanların işten doyumunu sağlamaktır. İKY bu amaçtan sadece ilki için çaba gösterirse,personelin makine gibi herhangi bir üretim aracından farkı olmayacaktır. Bu nedenle ikinci amaç,örgütlerin insanlar için var olduğu ilkesini öne çıkarır. İKY bu iki amaç birlikte olduğunda çağdaştır.
İKY bu iki amacı birlikte gerçekleştirmek için İnsan Kaynağıyla üç açıdan ilgilenir;
- İnsan Kaynağından Yararlanma
- İnsan Kaynağını Motive Etme
- İnsan Kaynağını Koruma
Özetle işletmenin tüm fonksiyonlarını yerine getirebilmesi için İK ya ihtiyacı vardır. İK olmadan bu fonksiyonlar icra edilemez. Bu durum İK yı stratejik bir konuma getirir.
İK'ye şu amaçları gerçekleştirerek örgütün verimliliğine katkı sağlar :
- Örgütün amaçlarına ulaşmasına yardımcı olmak
- Personeli en etkin şekilde kullanmak
- İyi personel tedarik etmek
- Personelde iş doyumunu artırmak
- İŞ yaşam kalitesini artırmak
- İKY Politika ve Uygulamalarını tüm çalışanlar aktarmak
- İş ahlakı konusunda yardımcı olmak
- Bireylerin,işletmenin,toplumun karşılıklı çıkarlarını göz önüne almak.
TEMEL İNSAN KAYNAKLARI FAALİYETLERİ :
1- Örgütsel Tasarın Faaliyetleri : İş Analizi,İK Planlaması,İş tasarımı,Bilgisayara dayalı bilgi sistemleri
2- Atama Faaliyetleri : İŞ Başvurularının alınması,işe alıştırma,terfi,işten çıkarma,iş değiştirme
3- Ödül Sistemleri,Katkı ve Yardım Faaliyetleri : İŞ güvenliği programları,sağlık hizmetleri,tazminat,performans değerleme,ücret yönetimi,Kar Payı verme,çalışma ilişkileri
4- Çalışanlar ve Örgüt Geliştirmeye İlişkin Faaliyetler :
5- Performans Değerlemesi Faaliyetleri : verimlilik artırma programları,çalışanların performansının değerlendirilmesi,vs.
6- İletişim ve Halkla İlişkiler Faaliyetleri : İK Kayıtları,Bilgi Sistemleri,Çalışanlarla İletişim,Şirket yayınları,İK araştırmaları.
İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ YAKLAŞIMLARI :
1-Stratejik Yaklaşım
2- İnsan Kaynakları Yaklaşımı
3- Yönetim Yaklaşımı
4- Sistem Teorisi Yaklaşımı
5- Proaktif Yaklaşım
1-Stratejik Yaklaşım:
Bu yaklaşıma göre İKY örgütün stratejik başarısına katkıda bulunmalıdır.
2- İnsan Kaynakları Yaklaşımı :
İKY insanları yönetmektir. İnsan kaynağının önemi değeri ihmal edilemez.Çalışanların istek ve ihtiyaçları tatmin edilmediği sürece örgütün büyümesi ve başarılı olması mümkün değildir.
3- Yönetim Yaklaşımı :
İKY, yönetimde görev alan her yöneticinin yetki ve sorumluluğunu gerektirir.
4- Sistem Teorisi Yaklaşımı:
İKY daha geniş bir sistem olan Örgüt içinde bir alt sistemdir. İK faaliyetleri örgütün verimliliğine katkısı ölçüsünde değerlendirilmelidir. Örgüt içindeki diğer sistemler birbirini karşılıklı etkiler.
5- Proaktif Yaklaşım :
İKY,sorunlar ortaya çıkmadan gerekli önlemleri almak suretiyle çalışanlar ve örgüte katkıda bulunur. Olay meydana geldikten sonra tepkisel çözümler aranmaz.