Omdat ik nieuwsgierig was of de camino voor iedereen net zo'n grote impact heeft gehad als voor mij, heb ik een mailtje rondgestuurd naar pelgrims die ik tijdens de camino ben tegengekomen. Hier zijn enkele reakties (vertaald vanuit het Engels en Spaans):

Ik heb geprobeerd mijn gevoelens en gedachten over de camino op te schrijven, maar ik moest alles eerst laten inzinken. Ik las vandaag je e mail en je vraag en dat is een goede reden om het nu eens te proberen.
De camino is voor mij een echte pelgrimage geweest.
Misschien niet een religieuse tocht, alhoewel ik wel op zoek was naar God en het universum.
Ik vond alles waar ik naar op zoek was en nog meer. Boven alles, vond ik mezelf.
Dat was voor mij de grootste ontdekking. Op de een of andere manier heb ik mijn echte ziel gevonden en het universum in mezelf en tot op zekere hoogte begreep ik dat we allemaal een zijn en dat we altijd, laat me Altijd benadrukken, altijd de hulp krijgen die we nodig hebben.
Die dag, dat jij vanuit het niets verscheen, temidden van regen en wind, was het voor mij duidelijk dat je altijd de hulp krijgt die je nodig hebt.
Ik had pijn die alsmaar erger werd (ze had een ontsteking aan haar knie, bleek later), ik voelde me eenzaam en ik stond op het punt om het op te geven- maar toen kwam jij en het werd een van de belangrijkste dagen van de camino. Jij vertelde me precies wat ik moest horen en gaf me precies wat ik nodig had en toen verdween je weer. Als een echte camino-engel. En die dag was maar een van de vele waarin het universum haar grootsheid manifesteerde.
Dus net zoals bij jou, heeft de camino mij veranderd en ik zal nooit meer dezelfde zijn, of misschien ben ik niet zozeer veranderd als wel dat ik meer mezelf ben geworden. Toen ik in Santiago aankwam voelde het als thuiskomen. Ik kwam niet thuis in een plaats buiten mezelf, maar ik kwam thuis in mezelf. Het was alsof ik een langverloren vriend terugvond.
De lange, harde worsteling naar Santiago was eigenlijk een lange harde worsteling in mezelf en ik zie nu hoe al de pijn, het plezier, het worstelen, de extase, het verdriet en het geluk niets anders is als de reflectie van het leven zelf.
Dat is een beetje mijn reis geweest: van pijn, wanhoop en eenzaamheid, naar leven in vrede met mezelf en mijn weg terug naar huis vinden.

Signe
Drie jaar geleden zou ik er niet over hebben gedacht om naar Spanje te gaan. Ik wilde daar helemaal niet heen. Als iemand me gratis een ticket zou hebben gegeven zou ik hebben gezegd: "Nee dank je wel!" En ook al groeit de spaansprekende populatie hard in Amerika, toch was ik helemaal niet van plan om ooit Spaans te leren.
Door een serie "toevalligheden" ben ik naar de camino geleidt. In een periode van twee a drie weken kwam ik overal de camino tegen. In de USA is het niet een heel bekend iets. Het was alsof de camino in mijn geheugen werd gestanst, ik kon er niet omheen. Uiteindelijk kocht ik op een zondag de New York Times die hier normaal niet werd verkocht. Ik deed hem open en kwam op een twee paginatellend verhaal over de camino. Toen had ik ook de "caminokoorts"
Sinds ik de tocht heb gelopen kreeg ik de obsessie om Spaans te leren, daarom ben ik naar Mexico gegaan. Ik kan uren met de taal bezig zijn, ben totaal gefascineerd. Het is alsof ik aan tafel zit met een beeldschone vrouw en ik wil alles over haar leren.
Maar er is nog een kant. Ergens binnenin mij heb ik het sterke gevoel dat als ik Spaans kan spreken dat dat dan een heel belangrijk effect zal hebben in mijn leven of dat van een ander. Ik bedoel dat dat van levensbelang zal zijn in iemands leven. Klinkt dat gek?
Ik heb het geluk dat ik niet naar mijn eigen baan terug hoefde na de camino. Ik denk dat dat onmogelijk was geweest voor me. Ik heb nu de vrijheid om mijn hart te volgen en ik zie wel waar dat me brengt.

Glenn
WEER NAAR SANTIAGO
Het is vandaag een jaar geleden dat ik aankwam in Santiago en dat herinner ik me nog als de dag van gisteren. Ik weet niet of de camino me zozeer heeft veranderd, als wel heeft bevestigd in wie ik ben. Maar ik denk nog vaak terug en ook aan alle medepelgrims die ik heb ontmoet. Het is een van de mooiste herinneringen die ik aan de camino heb en als ik terugkijk voel ik me blij en nostaligsch tegelijk. Het is net als het moment dat je op de plaza de Obradoiro aan komt lopen je bent tegelijkertijd dolgelukkig dat je bent aangekomen en diepverdrietig dat je tocht is geeindigd. Ik weet dat ik deze camino nooit zal vergeten. Het was een fantastische ervaring

Rosana