Kial la angla ne taŭgas por roli kiel unuaranga mondlingvo?

apostrofe | unikode
Reen al artikololisto

Koncerne disvastigecon, antaŭas ĝin la ĉina lingvo, parolata de pli ol miliardo da homoj; sed la ŝtatoj, kies oficiala lingvo estas la angla, apartenas al la plej riĉaj � unuavice Usono, niatage la gvidanta mondpotenco el politika, armea kaj ekonomia vidpunkto. Ĝi posedas variajn rimedojn por progresigo de la angla lingvo per eldono de lernolibroj, malmultekostaj poŝlibroj, kino- kaj televidfilmoj, stipendioj ktp.

De post la fino de la dua mondmilito, la statuso de la angla eĉ firmiĝis. Dise en la mondo ĝi estas studata en la lernejoj kiel unuaranga fremdlingvo. En internaciaj institutoj kiel UNO, ĝi rolas kiel la unua inter egaluloj, kaj simile en la Eŭropa Unuiĝo. Sed tiu statuso vekas plurajn demandosignojn; ni preterlasu aspektojn ligitajn kun reputacio, sentoj de malsupereco vekiĝantaj ĉe denaskaj parolantoj en aliaj ol la angla, kaj ni koncentriĝu en la malfacilaĵoj radikiĝantaj en la konstruo de la angla.

Verdire, grandmezure prave la angla gramatiko {morfologio} povas esti rigardata relative facila, se komparata kun lingvoj posedantaj komplikan konjugacion, deklinaciojn, genrojn, ktp. Kontraste al tio, la sintakso tute ne distingiĝas per facileco. Okulfrapa trajto estas la granda diferenco inter la skribita formo kaj la prononco � jen konsiderinda malhelpo por ĉiu studanto; la faktoj estas vaste konataj, superfluas do ilin detaligi. La seneraran komprenon malfaciligas ankaŭ la fakto, ke la denaskaj angle-parolantoj emas �filtri� la vortojn tra la dentoj {britoj} aŭ ruladi ilin en la buŝo-kavo {usonanoj}.

Apartan ĉapitron konsistigas la eltordema prononcmaniero de la vaste konataj internaciaj vortoj en la plimulto de la eŭropdevenaj lingvoj: la nomo de la konata rabobesto {tigro} prononciĝas: �tajga�; kulturo = �kalĉ a�; naturo = �nejĉa�; dinamito = �dajnemajt�; tio validas ankaŭ por personaj nomoj: kiu, krom anglalingvano, povus diveni, ke malantaŭ nomoj �Juklajd' aŭ �Siserou� kaŝiĝas la bone konataj Eŭklides kaj Cicero? La oreloj ŝokiĝas pro la kakofonio�

Ni limigu nin per mencio de kelkaj strangaĵoj, kiujn alilingva lernanto alfrontas kaj pene prosperas al li �digesti� eĉ post plurjara praktikado. Mi kontentiĝu per kelkaj el sennombraj ekzemploj:

1. Tre konsiderinda estas la kvanto de verboj egale transitivaj kaj netransitivaj. Change, dress, dry, end � signifas ŝanĝi, vesti, sekigi, fini, sed ankaŭ ŝanĝiĝi, sekiĝi, finiĝi. �Return� povas esti reveni kaj redoni. Ne ĝuste modelo de akurateco�
2. Sufice strange, ne estas distingebla �koni� disde �scii�; ambaŭ esprimiĝas per �to know�. Nenia diferenco inter �malnova� kaj �maljuna� {old}.
3. Preskaŭ nekredeble: ne ekzistas vorto ekvivalenta por �homo� {germane �Mensch�, france �homme�, ruse �ĉolovejk�, hispane �hombre�}. �MAN� ja signifas viron; la vortoj �human being� {homa estaĵo} kaj �person� ja havas iom alian sencon, ne tute samsignifan.
4. �Teacher' {instruist/in/o} povas roli maskle kaj ine, sed klare distingiĝas �actor� disde �actress�, kaj �murderer� � �murderess� {aktorino, murdist/in/o} Ĉu pli grave?
5. Amaso da verboj posedas la saman formon en prezenco, preterito kaj participo {put, cut, broadcast�}; nur la kunteksto klarigas {se entute} la agotempon.
6. Tute kontraŭe � stranga, harfenda akurateco: en ĉiu �normala� lingvo oni diras: �mi vivas ĉi tie de 10 jaroj�; anstataŭ la simpla prezenca formo �viva� la angla uzas tute ekstravagance kompleksan formon: �I have been living�.
7. Rigida nefleksebla vortordo en la frazo, laŭ striktaj reguloj, ĉ efe pro manko de akuzativo. Ekzemple: la propozicioj �mi vidas vin� kaj �vin mi vidas� estas preskaŭ samsencaj; diferencigas ilin nur la emfazo; en la angla, inversigo tute ne eblas; ne �You I see�, sed multe pli komplike: �It is you whom I see�. Sciindas, ke la sama pronomo �you� {=vi} validas por nominativo kaj akuzativo.
8. Sufiĉe strange, en la angla ne ekzistas �malalta homo�, nur �mallonga homo� {short man}; tamen treege �gravas � {tute senlogike} distingi inter �alta homo� {tall man} kaj �alta arbo' {high tree}�
9. Apartan ĉapitron meritas la ĥaosa uzo de prepozicioj, kaj ofte ties malesto, kiam laŭlogike ĝi estus bezonata. Jen tipa ekzemplo pri apliko d e akuzativo {rekta objekto} ĉe la verbo �to give� {doni} anstataŭ dativo {kazo kun atribua senco}, kiun la pura logiko postulus, kaj kiu estas praktikata en aliaj lingvoj: ĉiu persono studinta la latinon scias, ke la vorto �dativus� devenas de la verbo do-dare-dedi-datum (doni), kaj la tipa ekzemplo estas ĝuste la verbo DONI [ion al iu]. En la angla, la stranga propozicio �The boy gave the girl the book�, signifanta �la knabo donis al la knabino la libron� sonas kvazaŭ ni dirus: �la knabo donis la knabino la libro�. Aliflanke, se �give me� signifas �donu al mi� � kiel ni devus esprimi �donu min� [ĉu mi estas ies propraĵo?]
10. Ekzemploj pri manko de prepozicioj, kiel miaj sentemaj oreloj perceptis, troveblas en jenaj vortkombinoj: �This way, please!� [Bonvolu en tiu ĉi direkto [=tiudirekte]); laŭ gusto de alilingvanoj � ankas ĉi tie prepozicio ekvivalenta al �en� aŭ �laŭ�. Jen alia: �Three times a day� {=tri fojojn tage; laŭvorte � kvazaŭ ni dirus; {tri fojoj tago}. Evidente mankas prepozicio �in�= en .
11. Ege komplikita uz-maniero de la verboformoj post la kondiĉmontra subjunkcio �if' (se).
12. Granda kvanto da homonimoj, t.e. vortoj, ĉe kiuj la prononco samas, sed la ortografio kaj la senco diferencas, kaj fine amasego da vortoj kun la sama skribmaniero kaj prononco, sed diverssencaj inter si: letter {letero, litero}; article [artiklo, artikolo]; stick [glui, bastono]; stamp [stampilo, poŝtmarko]; general [generalo, ĝenerala]; Pole[ (Polo, poluso]; experience [eksperimento, travivaĵo] kaj multegaj aliaj.
13. Malsame al E-o, mankas direkto-montra signo; up {=supre, supren}; here, there (ĉi tie � ĉi tien; tie � tien}

Moderna epoko vokas por moderna lingvo; tiun mision povos sukcese kaj senmanke plenumi nia ne'trala Lingvo Internacia.

Teddy Löwenkopf

Israelo