|
<<<Önceki
Sayfaya Dön
ÇOCUK
HAKLARI*
Çınar
CENGİZ**
Türkiye
ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü
Kamu
Yönetimi Yüksek Lisans Programı
D)
ÇOCUK HAKLARINA İLİŞKİN DİĞER SÖZLEŞMELER
Bu
sözleşmelerden önemlileri şunlardır:
-
Kadın ve Çocuk Ticaretinin kaldırılmasına Dair 30 Eylül 1921 tarihli Sözleşme
-
Deniz İşlerinde Çalıştırılacak Çocukların Asgari Yaş Haddinin Tespiti
Hakkında 24 Ekim 1936 Tarihli Sözleşme.
-
Çocukların Evlat Edinilmesine Dair 24 Nisan 1967
Tarihli Sözleşme.
-
Evlilik Dışında Doğan Çocukların Hukuki Durumuna Dair 15 Ekim 1975 Tarihli
Avrupa Sözleşmesi.
-
Çocuk Haklarının Uygulanmasına Dair Avrupa Sözleşmesi
(Türkiye Sözleşmeyi 9 haziran 1999’da imzalamıştır.)
-
Çocukların Velayetine İlişkin Kararların Tanınması
ve Tenfizi İle Çocukların
Velayetinin Yeniden Tesisine İlişkin 20 Ekim 1997 Tarihli Avrupa Sözleşmesi.
E)
TÜRKİYE’DE ÇOCUK HAKLARI
1-
Anayasa ve Yasalar
Anayasanın
10. maddesine göre; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,
felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetmeksizin kanun önünde
eşittir” denilmektedir.”
Anayasanın
42. maddesine göre; “Devlet maddi imkanlarından yoksun başarılı öğrencileri,
öğrenimlerini sürdürebilmesi amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli
yardımları yapar. Devlet durumları sebebi ile özel eğitime ihtiyacı
olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.”
Anayasanın
61. maddesine göre; “Devlet, korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılması
için her türlü tedbiri alır. Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri
kurar veya kurdurur.”
Anayasanın
50. maddesine göre; “Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği
olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.”
Anayasanın
41. maddesine göre; “Aile Türk toplumunun temelidir”.
Yine
Anayasanın 42. maddesine göre; “İlköğretim, kız ve erkek bütün vatandaşlar
için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.”
Anayasanın
58. maddesine göre; “Devlet gençleri, alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu
maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve
cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.”
Anayasanın
17. maddesine göre; “Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz, kimse insan
haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya ve muameleye tabi tutulamaz,”
denmektedir.
1739
Sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk
Esirgeme Kurumu Kanunu, Türk Medeni Kanunu, 222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim
Kanunu, Çocuk Mahkemeleri Kanunu, Nüfus Kanunu, Türk Vatandaşlığı Kanunu,
Sağlık Temel Kanunu, İş Kanunu gibi kanunlar çocuk ve çocuk haklarıyla
ilgili ayrıntılı düzenlemelere yer vermişlerdir.
2-
Uygulama
Doğumdan
itibaren bir ay içinde çocuğun nüfusa kaydı zorunludur. Buna karşın,
hastanelerin olmadığı özellikle kırsal bölgelerde kayıt işlemlerinde
ciddi aksaklıklar söz konusudur.
Yetişkinin
düşüncesini açıklaması konusunda yer alan sınırlamalar çocuklar için
de geçerlidir. Dernek kurma, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü
düzenleme hakkı Anayasa ile önceden izin almadan herkese tanınmış bir haktır.
Ancak, Dernekler Kanunu’nda dernek kurucusu ve üyesi olmak için 18 yaşını
bitirmiş olmak sınırı getirildiği gibi, 18 yaşını bitirmiş olsa da
resmi ve özel ortaöğretim öğrencilerinin dernek kurucusu ve üyesi olmaları
yasaklanmıştır. Toplantı ve gösteri düzenlemek içinse 21 yaşını
doldurmuş en az yedi kişiden oluşan bir Düzenleme Kurulunun varlığı
gereklidir. 18 yaşından küçükler ancak büyüklerin toplantı ve gösterilerine
katılma hakkına sahiptirler.
Yine
aile içi şiddet ve okullardaki dayak ve kötü muamele dikkate değerdir.
Konuyla
ilgili olarak, Dilek Gözütok tarafından değişik okullarda 596 öğrenci ile
yapılan bir araştırmada (1993) öğretmenlerin çocuklara başa çıkma yöntemi
olarak; kulak çekme, saç çekme, tokat atma, başını sıraya ve duvara
vurma, sopayla vurma, tebeşir ve silgi fırlatma, tekme atma, çok şiddetli dövme,
hakaret ve küfür etme, sıra dayağı atma, yanağa yumrukla vurma gibi davranışlara
başvurdukları bulgulanmıştır.
Karakol,
tutukevi ve cezaevlerinde de kötü muamele ve işkence çok sık ileri sürülen
iddialar arasında yer almaktadır.
Anayasaya
göre ilköğretimin zorunlu ve parasız olması gerekirken çeşitli bağış
ve kitap, defter, önlük, forma gibi zorunlu ihtiyaçları karşılayamayan
aileler için ciddi bir maddi yük halini almıştır. Yine öğretmensizlik,
okul binalarının olmaması gibi nedenlerle birçok yerde çocuklar okula
gidememekte, eğitim hakkından yoksun kalmaktadırlar.
Ülke
nüfusunun yaklaşık %20’sinin hiçbir sosyal güvenlik kuruluşundan
yararlanmadığı göz önüne alınırsa aynı oran çocuklar için de geçerlidir.
Ülkemizde
11 yaşından küçük çocukların cezai sorumluluğu yoktur. 11-15 yaş arasındaki
çocuklar kurulmuşsa işledikleri
suçlardan dolayı Çocuk Mahkemelerinde yargılanmakta, 15-18 yaş arası çocuklar
genel mahkemelerde yargılanmaktadırlar.
11-18
yaş arası çocuklar Devlet Güvenlik Mahkemesi kapsamına giren fiillerde yetişkinler
gibi yargılanmaktadır.
Ülkemizde
çocuklar; tarımda, sokakta, tekstil sektöründe, vb. kayıt dışı olarak çalıştırılmaktadır.
F)
SONUÇ
Çocuk
hakları konusunda çeşitli sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumları işbirliği
ile ceza infaz memuru, polis, zabıta memurları, öğretmenler gibi çocuklarla
ilişki içinde olan meslek elemanlarına çocuk hakları ve insan hakları
konusunda bilgilendirme çalışmaları yeni yeni uygulamaya başlamıştır. Türkiye;
hukuk sistemi, medyası, birikimi, maddi kayakları, nitelikli ve istekli insan
gücü ile sorunlarını çözebilecek güce sahiptir ve bu sadece farkındalık,
tercih ve isteğe bağlı görünmektedir.
KAYNAKÇA
1-
Akyüz, Emine, Ulusal ve
Uluslararası Hukukta Çocuğun Haklarının ve Güvenliğinin Korunması,
MEB Yayınları, No:3395, Ankara, 2000
2-
Eğitim-Sen Demokratik Eğitim Kurultayı, “Çocuk ve Eğitim Savaşın Çocuk Üzerindeki Etkisi”, Eğitim-Sen
Yayını, Ankara, 1998
3-
De Morsier Le Mouvement İnternational de protection de I’enfance, (İçinde:
Emine Akyüz, a.g.k. s.11)
4-
Gülmez, Mesut, İnsan
Haklarında Gelişmeler: Çocuk hakları, İş Güvencesi ve Sosyal şart Alanında
Gelişmeler, İnsan Hakları Yıllığı, Cilt:16, 1994,
5-
Usta Sayıta, Sevgi, “Çocuk
Hakları” İnsan Hakları, YKY, 2000, 1.Baskı
6-
Dilek Gözütok, Okulda Dayak,
(Araştırma), Ankara; 1993 (İçinde: Sevgi Usta Sayıta, a.g.k., s.377)
7-
Dünya Çocuklarının Durumu 2001,
UNICEF
8-
Türkiye’de Çocukların Durumu
2000, UNICEF, (Taslak, Nisan 2000) Ankara
9-
Akıllıoğlu,
Tekin, İnsan Haklarının Korunması
Alanında Uluslararası Temel Belgeler, Bilgi Yayınevi, 3.Basım
DİPNOTLAR
|
