§ 35.
Vi parolas sensencajhon, mia amiko. - Mi trinkis
teon kun kuko kaj konfitajho. - Akvo estas fluidajho. - Mi ne volis
trinki la vinon, char ghi enhavis en si ian suspektan malklarajhon.
- Sur la tablo staris diversaj sukerajhoj. - En tiuj chi boteletoj
sin trovas diversaj acidoj: vinagro, sulfuracido, azotacido kaj
aliaj. - Via vino estas nur ia abomena acidajho. - La acideco
de tiu chi vinagro estas tre malforta. - Mi manghis bongustan ovajhon.
- Tiu chi granda altajho ne estas natura monto. - La alteco de
tiu monto ne estas tre granda. - Kiam mi ien veturas, mi neniam
prenas kun mi multon da pakajho. - Chemizojn, kolumojn, manumojn
kaj ceterajn similajn objektojn ni nomas tolajho, kvankam ili
ne chiam estas faritaj el tolo. - Glaciajho estas dolcha glaciigita
frandajho. - La richeco de tiu chi homo estas granda, sed lia malsagheco estas ankoraw pli granda. - Li amas tiun chi knabinon pro shia beleco kaj boneco.
- Lia heroeco tre plachis al mi. - La tuta suprajho de la lago
estis kovrita per naghantaj folioj kaj diversaj aliaj kreskajhoj.
- Mi vivas kun li en granda amikeco.
| kuko |
torta
|
| konfiti |
confitar |
| fluida |
fluido, fluida |
| suspekti |
sospechar |
| acida |
ácido, ácida |
| vinagro |
vinagre |
| sulfuro |
azufre |
| azoto |
nitrógeno |
| gusto |
sabor |
| alta |
alto, alta |
| naturo |
naturaleza |
| paki |
empakar |
| chemizo |
camisa |
| kolo |
cuello |
| cetera |
demás, restante |
| tolo |
tela |
| glacio |
hielo |
| frandi |
golosinear |
| heroo |
héroe |
| plachi |
gustar |
| lago |
lago |
| kovri |
cubrir |
| naghi |
nadar |
| folio |
hoja |
§ 36. Patro kaj patrino kune estas nomataj gepatroj.
- Petro, Anno kaj Elizabeto estas miaj gefratoj. - Gesinjoroj
N. hodiaw vespere venos al ni. - Mi gratulis telegrafe la junajn
geedzojn. - La gefianchoj staris apud la altaro. - La patro de
mia edzino estas mia bopatro, mi estas lia bofilo, kaj mia patro
estas la bopatro de mia edzino. - Chiuj parencoj de mia edzino
estas miaj boparencoj, sekve shia frato estas mia bofrato, shia
fratino estas mia bofratino; mia frato kaj fratino (gefratoj)
estas la bogefratoj de mia edzino. - La edzino de mia nevo kaj
la nevinoo de mia edzino estas miaj bonevinoj. - Virino, kiu
kuracas, estas kuracistino; edzino de kuracisto estas kuracistedzino.
- La doktoredzino A. vizitis hodiaw la gedoktorojn P. - Li ne
estas lavisto, li estas lavistinedzo. - La filoj, nepoj kaj pranepoj
de regho estas reghidoj. - La hebreoj estas Izraelidoj, char ili devenas de Izraelo.
- Chevalido estas nematura chevalo, kokido - nematura koko, bovido
- nematura bovo, birdido - nematura birdo.
| ge |
los dos sexos reunidos; p. ej.
patro: padre
gepatroj: los padres (padre y madre);
mastro: amo
gemastroj (amo y ama)
|
|
gratuli |
felicitar |
| altaro |
altar |
| doktoro |
doctor |
| pra |
primitivo, antepasado |
| id |
hijo, descendiente; p. ej.
bovo: buey
bovido - ternero;
Izraelo Israel
Izraelido
Israelita |
| hebreo |
judío |
| chevalo |
caballo |
§ 37.
La shipanoj devas obei la shipestron. - Chiuj
loghantoj de regno estas regnanoj. - Urbanoj estas ordinare pli
ruzaj, ol vilaghanoj. - La regnestro de nia lando estas bona kaj
sagha regho. - La Parizanoj estas gajaj homoj. - Nia provincestro
estas severa, sed justa. - Nia urbo havas bonajn policanojn,
sed ne sufiche energian policestron. - Luteranoj kaj Kalvinanoj
estas kristanoj. - Germanoj kaj francoj, kiuj loghas en Rusujo,
estas Rusujanoj, kvankam ili ne estas rusoj. - Li estas nelerta
kaj naiva provincano. - La loghantoj de unu regno estas samregnanoj,
la loghantoj de unu urbo estas samurbanoj, la konfesantoj de unu
religio estas samreligianoj. - Nia regimentestro estas por siaj
soldatoj kiel bona patro. - La botisto faras botojn kaj shuojn.
- La lignisto vendas lignon, kaj la lignajhisto faras tablojn,
seghojn kaj aliajn lignajn objektojn. - Shteliston neniu lasas en sian domon. - La kuragha
maristo dronis en la maro. - Verkisto verkas librojn, kaj skribisto
simple transskribas paperojn. - Ni havas diversajn servantojn:
kuiriston, chambristinon, infanistinon kaj veturigiston. - La
richulo havas multe da mono. - Malsaghulon chiu batas. - Timulo
timas ech sian propran ombron. - Li estas mensogisto kaj malnoblulo.
- Preghu al la Sankta Virgulino.
| an |
habitante, miembro; p. ej
regno: estado
regnano: ciudadano;
Bogoto Bogotá
bogotano: bogotano
|
| regno |
estado |
| vilaghano |
de un pueblo |
| provinco |
provincia |
| severa |
severo, severa |
| justa |
justo, justa |
| polico |
(la) policía |
| sufiche |
suficiente |
| Kristo |
Cristo |
| Franco |
Francés |
| konfesi |
confesar |
| religio |
religión |
| regimento |
regimiento |
| boto |
bota |
| shuo |
zapato |
| lasi |
dejar, permitir |
| droni |
hundir |
| verki |
escribir (obras literarias) |
| ul |
persona caracterizada por...; p. ej.
avara: avaro, avara
avarulo un avaro;
bela
bello, bella
belulo un hombre bonito |
| ech |
aun, hasta |
| ombro |
sombra |
| preghi |
rezar |
| virga |
virgen |
§ 38.
Mi achetis por la infanoj tableton kaj kelke
da seghetoj. - En nia lando sin ne trovas montoj, sed nur montetoj.
- Tuj post la hejto la forno estis varmega, post unu horo ghi
estis jam nur varma, post du horoj ghi estis nur iom varmeta,
kaj post tri horoj ghi estis jam tute malvarma. - En somero ni
trovas malvarmeton en densaj arbaroj. - Li sidas apud la tablo
kaj dormetas. - Mallargha vojeto kondukas tra tiu chi kampo al
nia domo. - Sur lia vizagho mi vidis ghojan rideton. - Kun bruo
oni malfermis la pordegon, kaj la kalesho enveturis en la korton.
Tio chi estis jam ne simpla pluvo, sed pluvego. - Grandega hundo
metis sur min sian antawan piedegon, kaj mi de teruro ne sciis,
kion fari, - Antaw nia militistaro staris granda serio da pafilegoj.
- Johanon, Nikolaon, Erneston, Vilhelmon, Marion, Klaron kaj
Sofion iliaj gepatroj nomas Johanchjo (aw Jochjo), Nikolchjo (aw Nikochjo aw Nikchjo aw Nichjo),
Ernechjo (aw Erchjo), Vilhelchjo (aw Vilhechjo aw Vilchjo aw Vichjo),
Manjo (aw Marinjo), Klanjo kaj Sonjo (aw Sofinjo).
| densa |
denso, densa
|
| brui |
hacer ruido |
| kalesho |
calesa, berlina |
| pluvo |
lluvia |
| pafi |
disparar |
| chj, nj |
diminutivo afectivo de nombres masculinos (chj) y femeninos (nj) |
§ 39.
En la kota vetero mia vesto forte malpurighis;
tial mi prenis broson kaj purigis la veston. - Li palighis de
timo kaj poste li rughighis de honto. - Li fianchighis kun frawlino
Berto; post tri monatoj estos la edzigho; la edzigha soleno estos
en la nova preghejo, kaj la edzigha festo estos en la domo de liaj
estontaj bogepatroj. - Tiu chi maljunulo tute malsaghighis kaj infanighis.
- Post infekta malsano oni ofte bruligas la vestojn de la malsanulo.
- Forigu vian fraton, char li malhelpas al ni. - Shi edzinighis
kun sia kuzo, kvankam shiaj gepatroj volis shin edzinigi kun alia
persono. - En la printempo la glacio kaj la negho fluidighas. -
Venigu la kuraciston, char mi estas malsana. - Li venigis al si
el Berlino multajn librojn. - Mia onklo ne mortis per natura
morto, sed li tamen ne mortigis sin mem kaj ankaw estis mortigita de neniu; unu tagon, promenante apud la reloj de fervojo, li falis sub la radojn
de veturanta vagonaro kaj mortighis. - Mi ne pendigis mian chapon
sur tiu chi arbeto; sed la vento forblovis de mia kapo la chapon,
kaj ghi, flugante, pendighis sur la branchoj de la arbeto. - Sidigu
vin (aw sidighu), sinjoro! - La junulo alighis al nia militistaro
kaj kuraghe batalis kune kun ni kontraw niaj malamikoj.
koto |
barro
|
broso |
cepillo |
rugha |
rojo, roja |
| honti |
avergonzarse |
| solena |
solemne |
| infekti |
infectar |
| printempo |
primavera |
| relo |
riel |
| rado |
rueda |
| pendi |
pender |
| chapo |
gorro |
| vento |
viento |
| blovi |
soplar |
| kapo |
cabeza |
| brancho |
rama |
§ 40. En la dawro de kelke da minutoj mi awdis du
pafojn. - La pafado dawris tre longe. - Mi eksaltis de surprizo.
- Mi saltas tre lerte. - Mi saltadis la tutan tagon de loko al
loko. - Lia hierawa parolo estis tre bela, sed la tro multa parolado
lacigas lin. - Kiam vi ekparolis, ni atendis awdi ion novan,
sed baldaw ni vidis, ke ni trompighis, - Li kantas tre belan kanton.
- La kantado estas agrabla okupo. - La diamanto havas belan brilon.
- Du ekbriloj de fulmo trakuris tra la malluma chielo. - La domo,
en kiu oni lernas, estas lernejo, kaj la domo, en kiu oni preghas,
estas preghejo. - La kuiristo sidas en la kuirejo. - La kuracisto
konsilis al mi iri en shvitbanejon. - Magazeno, en kiu oni vendas
cigarojn, aw chambro, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarejo;
skatoleto aw alia objekto, en kiu oni tenas cigarojn, estas cigarujo; tubeto, en kiun oni metas cigaron, kiam oni ghin fumas, estas cigaringo. - Skatolo,
en kiu oni tenas plumojn, estas plumujo, kaj bastoneto, sur kiu
oni tenas plumon por skribado, estas plumingo. - En la kandelingo
sidis brulanta kanndelo. - En la posho de mia pantalono mi portas
monujon, kaj en la posho de mia surtuto mi portas paperujon; pli
grandan paperujon mi portas sub la brako. - La rusoj loghas en
Rusujo kaj la germanoj en Germanujo.
| surprizi |
sorprender
|
| laca |
cansado, cansada |
trompi |
engañar |
| fulmo |
rayo |
| shviti |
sudar |
| bani |
bañar |
| magazeno |
revista |
| vendi |
vender |
| cigaro |
cigarro |
| tubo |
tubo |
| fumo |
humo |
| ing |
indica el objeto que se introduce parcialmente en...; p. ej.
kandelo: vela
kandelingo:
candelero |
| skatolo |
caja |
| pantalono |
pantalón |
| surtuto |
sobretodo, abrigo. |
| brako |
brazo |
§ 41.
Shtalo estas fleksebla, sed fero ne estas fleksebla.
- Vitro estas rompebla kaj travidebla. - Ne chiu kreskajho estas
manghebla. - Via parolo estas tute nekomprenebla kaj viaj leteroj
estas chiam skribitaj tute nelegeble. - Rakontu al mi vian malfelichon,
char eble mi povos helpi al vi. - Li rakontis al mi historion
tute nekredeblan. - Chu vi amas vian patron? Kia demando! kompreneble,
ke mi lin amas. - Mi kredeble ne povos veni al vi hodiaw, char
mi pensas, ke mi mem havos hodiaw gastojn. - Li estas homo ne
kredinda. - Via ago estas tre lawdinda. - Tiu chi grava tago restos
por mi chiam memorinda. - Lia edzino estas tre laborema kaj shparema,
sed shi estas ankaw tre babilema kaj kriema. Li estas tre ekkolerema
kaj ekscitighas ofte che la plej malgranda bagatelo; tamen li estas
tre pardonema, li ne portas longe la koleron kaj li tute ne estas venghema. - Li estas tre kredema: ech la plej nekredeblajn aferojn, kiujn
rakontas al li la plej nekredindaj homoj, li tuj kredas. - Centimo,
pfenigo kaj kopeko estas moneroj. - Sablero enfalis en mian okulon.
- Li estas tre purema, kaj ech unu polveron vi ne trovos sur lia
vesto. - Unu fajrero estas suficha, por eksplodigi pulvon.
| shtalo |
acero
|
| fleksi |
doblar |
| vitro |
vidrio |
| rompi |
romper |
| lawdi |
alabar |
| memori |
recordar |
| shpari |
ahorrar |
| bagatelo |
bagatela |
| venghi |
vengar |
| eksciti |
excitar |
| er |
uno de muchos objetos de la misma clase; p. ej.
sablo: arena
sablero :grano de
arena |
| polvo |
polvo |
| fajro |
fuego |
| eksplodi |
explotar |
| pulvo |
pólvora |
§ 42.
Ni chiuj kunvenis, por priparoli tre gravan
aferon; sed ni ne povis atingi ian rezultaton, kaj ni disiris.
- Malfelicho ofte kunigas la homojn, kaj felicho ofte disigas ilin.
- Mi disshiris la leteron kaj disjhetis ghiajn pecetojn en chiujn
angulojn de la chambro. - Li donis al mi monon, sed mi ghin tuj
redonis al li. - Mi foriras, sed atendu min, char mi baldaw revenos.
- La suno rebrilas en la klara akvo de la rivero. - Mi diris
al la regho: via regha moshto, pardonu min! - El la tri leteroj
unu estis adresita: al Lia Episkopa Moshto, Sinjoro N.; la dua:
al Lia Grafa Moshto, Sinjoro P.; la tria: al Lia Moshto, Sinjoro
D. - La sufikso "um" ne havas difinitan signifon, kaj tial la (tre malmultajn) vortojn kun "um" oni devas lerni, kiel simplajn vortojn. Ekzemple: plenumi, kolumo, manumo. -
Mi volonte plenumis lian deziron. - En malbona vetero oni povas
facile malvarmumi. - Sano, sana, sane, sani, sanu, saniga, saneco,
sanilo, sanigi, sanighi, sanejo, sanisto, sanulo, malsano, malsana,
malsane, malsani, malsanulo, malsaniga, malsanighi, malsaneta,
malsanema, malsanulejo, malsanulisto, malsanero, malsaneraro,
sanigebla, sanigisto, sanigilo, resanigi, resanighanto, sanigilejo,
sanigejo, malsanemulo, sanilaro, malsanaro, malsanulido, nesana,
malsanado, sanulajho, malsaneco, malsanemeco, saniginda, sanilujo,
sanigilujo, remalsano, remalsanigho, malsanulino, sanigista, sanigilista,
sanilista, malsanulista k. t. p.
| atingi |
alcanzar, lograr
|
| rezultato |
resultado |
| shiri |
desgarrar |
| peco |
pedazo |
| moshto |
título de cortesía |
| episkopo |
obispo |
| grafo |
conde |
| difini |
definir |
|