ARİSTOTELES
a)Yaşamı ve Eserleri: (M.Ö. 384-M.Ö. 322)
Aristoteles
M.Ö. 384’de Khalkido yarımadasının kuzeydoğu kıyısında, Selanik yakınlarında
Stageinos’da (bugünki Stavro) doğdu.
Stageinos, Andros ve Khalkis’ten itibaren kolonileştirilmiş, iyonya lehçesinin
farklı bir biçimini konuşan bir Yunan kentiydi.
Aristoteles eski bir hekim ailesindendir. Babası olan Nikomakhos, Asklepias
dinsel birliğine aitti ve ailenin M.Ö. VIII. veya VII.yy. Messenia’dan
Yunanistan’a göç etmiş olması muhtemel görünmektedir. Babası Nikomakhos,
Makedenya Kralı Amyntas’ın özel
hekimi ve yakın dostuymuş. Annesi Phaistis’in ailesi ise, Aristoteles’in
hayatının son günlerinde düşmanlarına karşı sığınmış olduğu
Khalkisliydi. Aristoteles, çocukluğunun bir kısmını Pella’da, yeni
Makedonya krallığının merkezinde geçirmiş olması mümkündür. Ondokuz yaşında
Atina’ya gelip Platon’un Akademia’sına girdi. Platon’un ölümüne
kadar hiç ayrılmadan burada kaldı.
Aristoteles’in doğa bilimine ve herşeyden çok biyolojiye karşı göstermiş
olduğu ilgisini bir hekim ailesinden çıkmış olmasında aramak makul olacaktır.
Kısa zamanda Akademia’da kendini gösterip öğretmen durumuna geçmiştir.
İçinde yetiştiği aile geleneğine uyarak, küçük yaşlarda gözlem yapmaya
alışmış, canlı doğa karşısında dikkat etme alışkanlığı edinmiştir.
Anne-babası erken yaşlarda o henüz bir çocukken ölmüş ve akrabalarından
Proksenos adlı birisinin vesayeti altına verilmiştir. Aristoteles’i
Akademia’ya çeken şeyin felsefei hayata karşı duyduğu herhangi bir eğilim
olduğunu ndüşünmemiz gerekmez. O sadece Yunanistan’ın sunabileceği en
iyi eğitimi almak istemekteydi.
Aristoteles Platon’un felsefesinde hayatın ana etkisini bulmuştur.
Platon’la önemli noktalarda ciddi görüş ayrılıkları gitgide Aristoteles
için daha açık bir hal almıştır, ancak bilimsel eserlerinden farklı
olarak felsefi eserlerinde Platon’un damgasını taşımayan tek bir sayfa
yoktur.
Platon’un
ölümünden sonra aristoteles, dostu Atraneus Kralı Hermeias’ın yanına
Troas bölgesinde Assos’a (Edremit Körfezin’de, bugünkü Behramköy’ün
bulunduğu yer) gider. Burada Akademia’nın şubesi gibi çalışan bir okul
bulunuyordu. Aristoteles burada yaşarken, Makedonya Kralı Philipp’in oğlu
“İskender”i eğitmek için Makendonya’ya davet edilir. Aristoteles uzun
bir süre İskender’in eğitimiyle uğraştı. İskender Asya seferinde; coğrafya,
biyoloji... bilginlerinden oluşan bir bilimsel kurulu da sürekli yanında
bulunduruyordu. Bu kurala, seferler sırasında rastlanan yenilikleri belirlemek
görevi verilmiştir. İşte Aristoteles’in eserlerindeki coğrafyaya,
bitkilere ve hayvanlara ait birçok bilgiler, bu kurul tarafından toplanan
malzemelere dayanır.Aristoteles gibi büyük bir toplayıcı ve gözlemci için,
İskender’in yakınında bulunmak, özellikle bu yönden büyük bir şans
olmuştur. İskender’i yetiştirdikten sonra Atina’ya dönen Aristoteles, ölümünden
oniki yıl önce kendi okulunu kurdu. Bu okula, kurulduğu kentin adına saygı
olarak “Lykeion” adı verilmiştir. Bukünkü “lise” kelimesinin kaynağıdır,
ancak Aristoteles’in okuluna bir başka isim daha verilmiştir, o da
“Peripates Okulu”. Okula bu adın verilmesi, derslerin ve bilimsel tartışmaların
okulun gölgeli, ağaçlıklı yollarında “gezinerek, dolaşarak” yapılmasından
kaynaklanır.
İskender’in 323 yılında ölümü ile Atina birkez daha Makedonya düşmanı
duyguların merkezi olur ve Aristoteles’in Makedonya’yla ilişkileri onu
Atinalıların gözünde şüpheli kılar. Platoncu ve Sokratesçi okulların düşmanlıklarının,
kendisine karşı duyulan politik duygularla işbirliği yapmış olmaları da mümkündür.
Atinalıların “felsefeye karşı ikinci bir cinayet işlemelerine” fırsat
vermemek için kararlı olan Aristoteles, okulu Theoprastos’un ellerine
terkeder ve Makedonya etkisinin bir kalesi olan Khalkis’e çekilir. Orada 322
yılında uzun yıllardan beri çektiği mide rahatsızlığından dolayı 62 yaşında
ölmüştür. Dış görünüşü ve hayat tarzı hakkında pek az şey
bilinmektedir. Bizzat kendisi tarafından ifade edilmiş olan görüşlerine
dayanarak kabul edebileceğimiz şey, onun çileci alışkanlıklara sahip olmadığıdır.
Bilimlere İlişkin Sınıflaması, Mantığı,
Metafiziği, Bilgi Teorisi, Psikolojisi, Ahlak Anlayışı, Siyaset Felsefesi,
Aldığı Etkiler
|
|
