บทบาทหน้าที่
จัดกิจกรรมการศึกษานอกโรงเรียน
ด้าน การศึกษาพื้นฐาน การศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ
การศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต การศึกษาเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน
และ การพัฒนา-
ระบบการบริหารจัดการศึกษานอกโรงเรียน
วางแผนพัฒนาการศึกษานอกโรงเรียนในระดับอำเภอ
ประสานงาน ส่งเสริม สนับสนุน
เครือข่าย ในการจัดการศึกษานอกโรงเรียน รวมทั้งพัฒนา
การมีส่วนร่วมของชุมชน องค์กรท้องถิ่น
องค์กรรัฐ องค์กรเอกชน และประชาชน ให้เป็น
เครือข่ายการศึกษานอกโรงเรียน
กำกับ ดูแล นิเทศ ติดตาม
และรายงานผลการดำเนินงานการศึกษานอกโรงเรียนในพื้นที่
ปฏิบัติงานอื่นที่ได้รับมอบหมาย
จัดกิจกรรมการศึกษานอกโรงเรียนให้กับประชาชนทั่วไป และกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ ดังนี้
1. การศึกษาพื้นฐาน
2. การศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ
3. การศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต
4. การศึกษาเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน
5. การพัฒนาระบบการบริหารจัดการศึกษานอกโรงเรียน
1.1 สาระสำคัญ
การศึกษาพื้นฐานเป็นการจัดการศึกษาสำหรับกลุ่มเป้าหมายนอกระบบโรงเรียนด้วยรูปแบบ
วิธีการที่เหมาะสม และมีสาระหลักสูตรที่หลากหลาย สอดคล้องกับความต้องการ เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีความรู้และ
ทักษะพื้นฐานในการดำเนินชีวิต การทำงานและการศึกษาต่อเนื่อง ก่อให้เกิดชีวิตที่มั่นคงและสามารถอยู่ร่วมใน
สังคมได้อย่างมีความสุข โดยนัยดังกล่าว การศึกษาพื้นฐานจึงมีขอบเขตที่กว้างขวาง ครอบคลุมกว่าการศึกษาขั้น
พื้นฐานที่กำหนดให้ผู้เรียนต้องได้รับการศึกษาตามที่หลักสูตรกำหนดไม่น้อยกว่า 12 ปี การจัดการศึกษาพื้นฐาน
จึงครอบคลุมเนื้อหาสาระ ตั้งแต่การส่งเสริมการรู้หนังสือ การศึกษาในหลักสูตรเทียบเท่าการศึกษาขั้นพื้นฐาน และ
การศึกษาต่อเนื่องที่ตอบสนองความต้องการของกลุ่มเป้าหมายอย่างหลากหลาย รวมทั้งความรู้และทักษะทางด้าน
คอมพิวเตอร์ (Computer Literacy)
1.2 นโยบาย
จัด ส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการศึกษาพื้นฐานสำหรับกลุ่มเป้าหมายนอกระบบโรงเรียน
โดยปรับปรุงวิธีการเรียนการสอนและการเรียนรู้ การทำงานของครูผู้สอนและผู้จัดการศึกษา พัฒนาหลักสูตร สื่อการ
ศึกษา และสถานศึกษา ตลอดจนเร่งพัฒนาการจัดการศึกษาให้มีคุณภาพ และประสิทธิภาพ เพื่อกลุ่มเป้าหมาย
ได้รับการศึกษาที่เป็นพื้นฐานเพียงพอที่จะดำเนินชีวิตหรือเพื่อการศึกษาต่อเนื่อง
1.3 เป้าหมายสาธารณะ
กลุ่มเป้าหมายนอกระบบโรงเรียน ได้รับโอกาสการศึกษาพื้นฐานตามความต้องการและความสนใจ
อย่างมีคุณภาพและทั่วถึง โดยจำแนกเป็นกลุ่มเป้าหมาย ดังนี้
(1) ผู้ไม่รู้หนังสือ ประกอบด้วย
(1.1) แรงงานต่างด้าว
(1.2) ผู้ไม่รู้หนังสือที่อยู่ในพื้นที่ราบ โดยเฉพาะกลุ่มที่พบว่าการไม่รู้หนังสือส่งผลกระทบต่อ
การพัฒนาท้องถิ่นและการทำมาหากิน
(2) ผู้ที่อยู่นอกระบบโรงเรียน (กลุ่มผู้ด้อยโอกาสที่เข้าไม่ถึงบริการของรัฐ เนื่องจากความพิการ อยู่ในพื้นที่
ห่างไกล หรือไม่สามารถเข้ารับบริการจากสถานศึกษาในระบบได้) ให้มีโอกาสเพิ่มพูนความรู้และสามารถศึกษาต่อใน
หลักสูตรการศึกษาสายสามัญ ซึ่งมี 3 ระดับ คือ ระดับประถมศึกษา ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และระดับมัธยมศึกษา-
ตอนปลาย โดยปกติจะใช้เวลาเรียนระดับละ 2 ปี (วิธีเรียนแบบพบกลุ่ม เรียนฟรีทั้ง 3 ระดับ)
นอกจากนี้ยังจัดหลักสูตรประกาศนียบัตรอาชีพ พุทธศักราช 2533 หรือหลักสูตร ปอ. (ม.ต้น สายอาชีพ)
เป็นหลักสูตร 3 ปี ที่จัดแก่ผู้ที่จบการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 6 และต้องการที่จะเข้าสู่การประกอบอาชีพ สามารถ
เลือกเรียนหลักสูตรนี้ได้ตามความต้องการของแต่ละบุคคลหรือชุมชน ผู้เรียนจบตามหลักสูตรจะได้รับประกาศนียบัตร
เทียบเท่าระดับมัธยมศึกษาตอนต้นในระบบโรงเรียน (ศึกษาพัฒนาอาชีพอยู่กับบ้าน มีการพบกลุ่มเป็นครั้งคราว มีครู
ประจำกลุ่มช่วยแนะนำให้เข้าสู่อาชีพและสามารถพัฒนาอาชีพให้ดียิ่งขึ้น)
1.4 แนวทางและมาตรการ
(1) พัฒนาวิธีการจัดการเรียนการสอนการศึกษานอกโรงเรียน โดยเน้นรูปแบบการศึกษาแบบ
พบกลุ่มที่ให้ความสำคัญกับจิตวิทยาผู้ใหญ่ ตลอดจนความแตกต่างและความต้องการของผู้เรียน
(2) ส่งเสริมให้มีการจัดการศึกษาพื้นฐานเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยการพัฒนาผู้เรียน และ
วิธีการเรียนการสอน ดังนี้
(2.1) ผู้เรียน
- พัฒนาผู้เรียนให้มีผลสัมฤทธิ์ของการเรียนตามมาตรฐานการเรียนรู้เป็นเกณฑ์ โดยให้
ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการกำหนดเนื้อหาสาระและวิธีการเรียนรู้และบูรณาการเนื้อหาสาระ เช่น สาระวิชาการ คุณธรรม
จริยธรรม จิตสำนึกสาธารณะ สุขภาพอนามัย การกีฬา ให้เข้ากับชีวิตจริง
(2.2) วิธีการเรียนการสอน
- พัฒนาวิธีการเรียนการสอนการศึกษาพื้นฐาน โดยใช้ชุมชนเป็นฐาน มีการบูรณาการ
เนื้อหาเข้ากับวิถีชีวิตจริง ใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือ รวมถึงมีวิธีการทำงานแบบโครงการ
- ให้มีการตรวจสอบคุณภาพการศึกษาระดับชาติตามที่หลักสูตรกำหนด
- ผลิต และจัดหาสื่อการศึกษาที่มีคุณภาพเพื่อให้บริการในแหล่งการเรียนรู้แต่ละประเภท
อย่างทั่วถึง
1.5 ตัวชี้วัด(1) เชิงปริมาณ
(1.1) จำนวนผู้เรียน
(1.2) จำนวนผู้รู้หนังสือ
(1.3) จำนวนผู้เรียนที่สำเร็จการศึกษา
(1.4) จำนวนสื่อแต่ละประเภท
(1.5) จำนวนครู คณาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษาที่ได้รับการสนับสนุนและพัฒนาคุณภาพ
(2) เชิงคุณภาพ
(2.1) ผลการประเมินคุณภาพการศึกษา
(2.2) อัตราการได้งานทำและการมีรายได้
(2.3) ความพึงพอใจและการยอมรับของผู้ว่าจ้างงาน
(2.4) ความพึงพอใจของการได้รับบริการสื่อ
(2.5) สถานศึกษาผ่านเกณฑ์ประเมินคุณภาพภายใน
(2.6) ครู คณาจารย์และ บุคลากรทางการศึกษา สามารถปฏิบัติงานได้ตามมาตรฐานที่กำหนด
2.1 สาระสำคัญ
การศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ เป็นการศึกษาเพื่อพัฒนาความรู้ความสามารถและทักษะในการประกอบอาชีพของ
บุคคล และกลุ่มบุคคล ซึ่งมีจุดมุ่งหมายในชีวิตที่แตกต่างกัน โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้
(1) การเรียนรู้อาชีพแบบองค์รวมที่ประชาชน ครู กศน. และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ร่วมกันจัดกิจกรรมการเรียนรู้
เพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจชุมชน
(2) การออกแบบการเรียนรู้งานอาชีพตามลักษณะของการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ ในรูปแบบการฝึก
ทักษะอาชีพ การเข้าสู่อาชีพ การพัฒนาอาชีพ และการพัฒนาอาชีพด้วยเทคโนโลยี
(3) การเรียนรู้จากการปฏิบัติจริงที่บูรณาการกับวิถีชีวิต โดยใช้วงจรกระบวนการคิด ทำ จำ แก้ปัญหาและ
พัฒนา
(4) การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพที่พัฒนาศักยภาพของบุคคลและชุมชนที่สอดคล้องกับวิถีชีวิต โดยส่งเสริม
การรวมกลุ่มอาชีพ สร้างเครือข่ายอาชีพ มีระบบการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ความรู้และประสบการณ์การทำอาชีพ ภายใต้
วัฒนธรรมของชุมชน มีกลยุทธ์เพื่อการแข่งขันของชุมชน เป็นชุมชนที่ใช้เทคโนโลยีในการบริหารจัดการและพัฒนา
อาชีพ
2.2 นโยบาย
เร่งรัดส่งเสริมและพัฒนาการจัดการศึกษาเพื่อการพัฒนาอาชีพที่ตอบสนองความต้องการของกลุ่มเป้าหมาย
โดยมุ่งเน้นการปฏิบัติจริงที่บูรณาการกับวิถีชีวิตให้กับบุคคลและชุมชนเพื่อแก้ปัญหาการว่างงานและเสริมสร้างความ
เข้มแข็งให้กับเศรษฐกิจชุมชน
2.3 เป้าหมายสาธารณะ
จัดการศึกษาเพื่อพัฒนาความรู้ ความสามารถและทักษะในการประกอบอาชีพของบุคคล เพื่อให้เกิดความมั่นคง
และการเพิ่มมูลค่าให้กับอาชีพ โดยจำแนกเป็นกลุ่มเป้าหมาย ดังนี้
(1) กลุ่มผู้ต้องการเรียนรู้ทักษะอาชีพ แต่อาจไม่นำไปประกอบอาชีพก็ได้
(2) กลุ่มผู้เข้ารับการอบรมเพื่อเข้าสู่อาชีพ
(3) กลุ่มผู้มีอาชีพเดียวกัน ที่ต้องการพัฒนาอาชีพของตนให้ดียิ่งขึ้น
(4) กลุ่มที่ต้องการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้พัฒนาอาชีพของตน
2.4 แนวทางและมาตรการ
(1) การพัฒนาทักษะอาชีพ: สำรวจความต้องการของผู้เรียนและฝึกทักษะอาชีพในลักษณะหลักสูตรระยะสั้นที่
ตอบสนองความต้องการของผู้เรียนเพื่อให้มีความรู้และทักษะพื้นฐานในอาชีพ โดยจัดฝึกอบรมอาชีพระยะสั้น มีชั่วโมง
การฝึกอบรมประมาณ 50 ชั่วโมง ประชาชนผู้สนใจสามารถลงทะเบียนเรียนในสาขาวิชาชีพต่าง ๆ ได้ตามความ
ต้องการของผู้เรียน เสียค่าใช้จ่ายเพียงชั่วโมงละ 1 บาท เป็นค่าวัสดุฝึกในการอบรม การจัดการอบรมสามารถ
จัดได้ทุกสถานที่ที่มีความพร้อม
(2) การฝึกอบรมเพื่อเข้าสู่อาชีพ: จัดกิจกรรมต่อเนื่องจากการฝึกทักษะอาชีพหรือจัดเป็นกิจกรรมเฉพาะ
เพื่อพัฒนากลุ่มเป้าหมายให้สามารถคิด วิเคราะห์ แลกเปลี่ยนเรียนรู้และพัฒนาตนเองเพื่อเข้าสู่อาชีพ โดยจัดให้มี
กระบวนการแนะแนวอาชีพที่มีประสิทธิภาพ
(3) การพัฒนาอาชีพ: พัฒนาอาชีพของกลุ่มเป้าหมายในลักษณะกลุ่มพัฒนาอาชีพ โดยจัดให้มีการรวมกลุ่มของ
ผู้มีอาชีพประเภทเดียวกันเพื่อร่วมเป็นเครือข่ายในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ แสวงหาความรู้และประสบการณ์ ตลอดจน
พัฒนาอาชีพของกลุ่มโดยกระบวนการกลุ่ม (Group Process)
(4) การพัฒนาอาชีพด้วยเทคโนโลยี: พัฒนาอาชีพของกลุ่มเป้าหมายด้วยเทคโนโลยี โดยเน้นการจัดกิจกรรม
ให้กับกลุ่มเป้าหมายสถานประกอบการและผู้ที่ต้องการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการพัฒนากิจการและศักยภาพของตนเอง
เช่น การนำเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์มาใช้ในการพาณิชย์ (E-Commerce) การจัดสร้างระบบฐานข้อมูลหรือการ
นำเสนองานด้วยคอมพิวเตอร์
2.5 ตัวชี้วัด
(1) เชิงปริมาณ
(1.1) จำนวนผู้เข้ารับการอบรมและพัฒนาวิชาชีพ
(1.2) จำนวนผู้สำเร็จตามหลักสูตรที่กำหนด
(2) เชิงคุณภาพ
(2.1) ความพึงพอใจของผู้รับบริการ
(2.2) ประโยชน์ที่ผู้รับบริการได้รับ
3.1 สาระสำคัญ
การศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิตเป็นการจัดกระบวนการเรียนรู้เพื่อสร้างเสริมความรู้ความสามารถของบุคคล
เพื่อให้สามารถจัดการกับตนเองและสิ่งแวดล้อม เพื่อให้มีความสุขตามสภาพและความสงบสุข ความปลอดภัยในสังคม
การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต มีสาระสำคัญ ดังนี้
(1) เป็นการพัฒนาทักษะพื้นฐานของบุคคล เพื่อให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมของตนและแก้ปัญหาสังคม
ของตนในสังคมได้อย่างมีความสุข
(2) เป็นการเรียนรู้โดยบูรณาการองค์ความรู้และกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ ในชีวิตประจำวันเข้าด้วยกัน
(3) เป็นการจัดการศึกษาในรูปแบบโครงการการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย โดยมุ่งหมายที่จะ
เสริมสร้างความสามารถให้กับบุคคลเพื่อมีทักษะชีวิตในการแก้ปัญหาเฉพาะด้าน ให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่และแต่ละ
สถานการณ์.
3.2 นโยบาย
ส่งเสริม สนับสนุนและจัดการศึกษาในรูปแบบต่างๆ ที่มีสาระสอดคล้องกับบริบทของสังคมและประเทศ เพื่อให้
ประชาชนมีทักษะชีวิตที่จำเป็น และสามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมีความสุข ทั้งที่จัดเอง และร่วมมือ หรือ
สนับสนุนให้หน่วยงาน บุคคลอื่นๆ จัด และสนับสนุนให้ประชาชนกลุ่มเป้าหมายเข้ารับบริการตามความเหมาะสม.
3.3 เป้าหมายสาธารณะ
การศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต เป็นบริการที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาคนให้มีความรู้และทักษะที่จำเป็น
สำหรับการดำรงชีวิตในสังคมปัจจุบัน โดยจัดกิจกรรมการให้บริการ ดังนี้
(1) จัดกลุ่มสนใจ
(2) จัดกิจกรรมการศึกษา/ ค่ายการเรียนรู้
(3) ฝึกอบรมประชาชน.
3.4 แนวทางและมาตรการ
(1) จัดการศึกษาเพื่อพัฒนาทักษะชีวิตในรูปแบบกลุ่มสนใจ การฝึกอบรม กิจกรรมค่าย กิจกรรมชุมชน โดย
มีขั้นตอนสังเขป ดังนี้
(1.1) ชี้แจงทำความเข้าใจกับกลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้ตระหนักถึงการพัฒนาทักษะชีวิตที่จำเป็นสำหรับการ
ดำรงชีวิตในสังคมปัจจุบัน
(1.2) พัฒนาบุคลากร กศน.ให้สามารถจัดและบูรณาการกิจกรรมการบริหารจัดการทักษะชีวิตเข้าไปใน
หลักสูตรและกิจกรรมการเรียนการสอน
(1.3) จัดทำมาตรฐานคุณลักษณะบุคคลที่มีทักษะชีวิตที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตในสังคมปัจจุบัน
(1.4) ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนารูปแบบและกระบวนการเพื่อพัฒนาทักษะชีวิต
(2) ส่งเสริมให้มีการนำองค์ความรู้และรูปแบบกระบวนการพัฒนาทักษะชีวิต บูรณาการในทุกกระบวนการ
เพื่อพัฒนาคนในทุกหลักสูตร
(3) พัฒนาทักษะชีวิตของผู้เรียน โดยจัดการศึกษาในรูปแบบโครงการการศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัย ให้สอดคล้องกับวัย อาชีพ ความต้องการ และประสบการณ์ของผู้เรียน.
3.5 ขอบข่ายเนื้อหาสาระ
(1) สุขภาพอนามัยและการป้องกันโรคภัย ฯลฯ
(2) ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน การบรรเทาและป้องกันสาธารณภัย และการรักษาความสงบเรียบร้อย
ในชุมชน การจราจร ฯลฯ
(3) การอนุรักษ์ ทำนุบำรุงสิ่งแวดล้อมและทรัพยากร
(4) การสร้างเสริมคุณธรรม จริยธรรม และความสงบร่มเย็นของสังคม ชุมชน.
3.6 ตัวชี้วัด
(1) เชิงปริมาณ
(1.1) จำนวนผู้เข้ารับบริการ
(1.2) จำนวนกิจกรรมที่จัด
(2) เชิงคุณภาพ
(2.1) ความพึงพอใจของผู้รับบริการ
(2.2) ประโยชน์ที่ผู้รับบริการได้รับ.
.
