VENLER ;
ÜST ANA TOPLARDAMARA KATILAN VENLER ( V.CAVA SUPERİOR) ;
· Kafa Venleri ;
· Venajugularis interna ; sinüslerden gelen venin daha büyük hali.
· Venajugularis externa ; Troid bezinden , yüz, kafa ve boyun bölgesinden gelen venlerin çene kemiği altında birleşmesi.
· Üst taraf (kol) venleri.
· Köprücük altı veni.
· Üst ana toplardamar .
ALT ANA TOPLARDAMARLARA KATILAN VENLER (V.CAVA İNFERİOR) ;
· Alt tara (bacak) venleri
· Kalça veni (v.iliaca)
· Alt ana toplardamar.
PORTAL DOLAŞIM ; Dalak , mide , pankreas ve barsaklardan gelen venöz kan alt ana toplardamara karışmadan önce karaciğerden geçmektedir. Karın boşluğunun çift olmayan organlarından gelen venöz kanın bu şekilde karaciğerden geçerek alt ana toplar damara katılmasına portal dolaşım denir.
ÖNEMLİ VENLER ;
BÜYÜK DOLAŞIM ;
Kalbin sol ventrikülünden başlar ve sağ atriumunda sonlanır. Bu dolaşım kalp ile vücut dokuları arasında gerçekleşir.
KÜÇÜK DOLAŞIM ;
Kalbin sağ ventrikülünden başlar ve sol atriumunda sonlanır. Bu dolaşım kalp ile akciğer arasında gerçekleşir.
LENF ( AKKAN ) SİSTEMİ ;
Dokularda toplanıp venlere boşalan sıvılara lenf sıvıları denir.
Lenf sistemini oluşturan yapılar ;
- Lenf kılcalları ( kapiller)
- Lenf damarları ; Tek katlı yassı epitel hücrelerden oluşurlar.
- Lenf düğümleri (bezleri); Tüm vücutta 500 -600 adettir. Başlıca lenf düğümü bölgeleri;
· Baş ve boyun düğümleri
· Koltuk altı düğümleri
· Solunum yolları düğümleri
· Mezanter düğümleri ( karın iç duvarı , bağırsak ve midede bulunur)
· Kasık düğümleri.
- Lenf kanalları ; Lenf iki kanalda toplanır.
a) Göğüs lenf kanalı (ductus thoracicus)
b) Sağ lenf kanalı (truncus lymhaticus dexter)
- Lenf organları
· Bademcikler
· Dalak
· Timus bezi
SOLUNUM SİSTEMİ ;
Solunum sistemi organları ; Burun boşluğu , yutak , gırtlak , soluk borusu , akciğer.
1) Burun Boşluğu (cavum nasi) ; İçi müküs ile kaplıdır. Görevleri; Koku almak , havayı temizlemek , havayı nemlendirmek , havayı ısıtmak , sesin niteliğini ayarlamak.
2) Yutak (farinks) ; Burun ve ağız boşluğunun arkasında , yemek borusu ve gırtlağın üzerinde bulunan bir boşluktur. Üç bölümden oluşur.
· Üst bölüm (nasofarinks) ; Burun boşluğunun arka tarafındaır. Bu bölüme orta kulaktan gelen ve “östaki borusu” denen bir delik açılır.
· Orta bölüm (orofarinks) ; Ağız boşluğunun arka tarafında bulunur.
· Alt bölüm ( laringofarinks) ; Gırtlağın arka tarafında bulunur.
3) Gırtlak (larinks) ; Üç yüzlü bir piramite benzer. Yapısı; kıkırdak,kas ve zardan yapılmıştır.
- Kıkırdak yapı ; Gırtlak iskeleti kıkırdaktan oluşmuştur.
· Kalkan kıkırdak (tiroid kıkırdak) ; Kalkana benzer ve kıkırdağın ön bölümünü yapar. Üst kenarı “adem elması” denen çıkıntıyı yapar bu çıkıntı kadınlarda yoktur.
· Halka kıkırdak (krikoid kıkırdak) ; Gırtlağın altında bulunur.
· Gırtlak kapağı (epiglot) ; üst kısmı serbest ve hareketlidir.
- Kas yapı ;
- Zar yapı.
Gırtlağın görevleri ; Solunum havasının geçişini sağlamak , ses çıkarmak , öksürük refleksi ile alt solunum yollarını korumak .
4) Soluk borusu (trachea) ; Çapı 2,5 cm , uzunuğu 10 – 13 cm dir. Soluk borusu 4. göğüs omuru hizasında iki kola ayrılır. Bu dallara bronş denir.
5) Akciğer (pulmones) ; Süngerimsi bir yapıdadır. Yüzeyi plevra adı verilen bir zarla kaplıdır. Ağırlığı 1200-1300 gr. Sağ ve sol olmak üzere iki bölümden oluşur. Sağ akciğerden iki derin yarıkla ayrılan iki lob bulunur. Bunlara üst , orta ve alt lob denir. Sol akciğerde ise iki lob bulunur(üst ve alt lob)
Bronşlar akciğere girdikten sonra bir ağaç gibi dallanırlar. Bu dal ve dalcıklara bronşcuk veya bronşiyal denir. Akciğer zarı iki tabakadan oluşur. 1) iç tabaka (visseral) , 2) dış tabaka (perietal).
Soluk alıp vermenin dakikadaki normal hızı ; yeni doğanda 40 , bir gençte 20 , erişkinde 16 dır.
Solunumla ilgili bazı terimler ;
· Öpne ; Normal solunum
· Dispne ; solunumun zorlukla yapılabilmesi.
· Apne ; solunumun bir süreliğine veya tamamen durması.
· Hyperpne ; solunum sayısının ve derinliğinin artması.
· Anoksi ; dokularda oksijen yokluğu
· Hipoksi ; dokularda oksijen azlığı
· Siyanoz ; kanda oksijen miktarının azalması ile oksijensiz kalan hemoglobinin cilt altına birikerek mavimsi bir renk alması.
· Asfiksi ; vücudun oksijensiz kalması. (boğulma)
SİNDİRİM SİSTEMİ ;
1) AĞIZ BOŞLUĞU (CAVUM ORİS) ;
· Dudaklar (labia oris)
· Yanaklar (malae)
· Damak (palatum)
· Ağız döşemesi
· Dil ( linguae )
· Dişler ; Üç bölümden oluşurlar. (Taç , boyun ve kök) . diş tipleri ; kesici , köpek , küçük azı , büyük azı dişleri olarak 4 e ayrılırlar. Dişler süt dişleri ve kalıcı dişler olarak iki sınıfa ayrılır. Süt dişleri ; bebekliğin 6-7 ayından itibaren çıkmaya başlar 42 ayda tamamlanırlar. Süt dişleri tamamlanan bir çocukta toplam 20 edet diş bulunur.( 8 kesici , 4 köpek dişi , 8 küçük azı). Kalıcı dişler ; toplam 32 tane( 8 kesici , 4 köpek , 8 küçük azı , 12 büyük azı)
2) SİNDİRİM BORUSU ; Yutaktan anüse kadar uzanan kanal.
· Yutak (farinks) ; Görevi; ağızda öğütülen besinleri yemek borusuna geçirmek.
· Yemek borusu (oesophagus) ; yutağı mideye bağlayan 25 -30 cm uzunluğunda bir boru.
· Mide ; besinlerin yemek borusundan mideye girdiği deliğe kardia denir. Besinlerin mideden sindirildikten sonra ince bağırsağa geçtiği deliğe pilor denir. Midenin fundus ve gövde bölümleri mukozasında özel salgı yapan bezler vardır bu bezlerin salgılarına mide öz suyu denir.
Mide salgıları ;
- Hidroklorik asit (hcl) ; Proteinlerin parçalanmasında ve mideye giren mikropların öldürülmesinde önemli rol oynar.
- Musin ; Mide mukozasını diğer mide enzimlerinden koruyan enzim
- Pepsin ; protein parçalanmasında hidroklorik asite yardım eder.
- Renin ; süt proteinlerinin parçalanmasını sağlar.
- Lipaz ; yağları parçalar.
· İnce bağırsak (intestinum tenue ) ; Mide ile kalın bağırsak arasında bağlantı yapan 8 metre uzunluğunda bir borudur. Görevi ; besinlerin sindirimi ve emilimini sağlamak , emilemeyen besinleri kalın bağırsağa geçirmek. Bölümleri ; 1) Duodenum (12 parmak bağırsağı) ; 24 cm , 2) jejunum ve ileum ; duodenumdan sonra gelen bölüm. İnce bağırsağa boşalan pankreas öz suyunda lipaz , amilaz , tripsin enzimleri bulunur.
· Kalın bağırsak (intestınum crassum); Görevi ; içinde bulunan besin artıklarının suyunu emmek ve vücut dışına atılımını sağlamak.
Kalın bağırsağın Bölümleri ;
- Körbağırsak (cekum) ; Kalın bağırsağın başlangıcı. Sağ kalça çukurunda bulunur. Appendisk bu bölümdedir.
- Kolonlar (colon) ; Kör bağırsaktan sonra başlarlar ve dört tanedir.( yükselen , enine , inen ,kalça-leğen kolonu.
- Düz bağırsak (rektum)
SİNDİRİME YARDIMCI OLAN BEZLER ;
TÜKÜRÜK BEZLERİ ;
A) Kulakaltı tükrük bezi (glandula paratis)
B) Çene altı tükrük bezi ( glandula submandibularis)
C) Dilaltı tükrük bezi ( glandula sublingualis)
KARACİĞER (HEPAR);
4 lobdan oluşur. Üzeri glisso kapsulü adı verilen zar ile örtülüdür.
Karaciğerin görevleri ;
I) Salgı üretmek ; Safra salgısı
II) Glikojen oluşturmak ; Kan dolaşımına gerekli glikozu verir.
III) Yeni protein molekülleri oluşturmak ; Albumin , fibrinojen , globülin
IV) Üre oluşturmak
V) Zehirli maddeleri zararsız hale getirmek
VI) Kan yapmak
VII) Kan pıhtı maddesi yapmak
VIII) Kan depo etmek
IX) Heparin maddesi yapmak ; Kanın damarlarda pıhtılaşmasını engelleyen madde.
X) Kan hücrelerini tahrip etmek
XI) Isı yapmak.
PANKREAS ;
Sindirim sisteminin enzim kaynağıdır. İç ve dış olmak üzere iki salgısı vardır.
· Dış salgı ; Tükrük kıvamında, içinde tripsinojen , amilaz , lipaz bulunur.
· İç salgı ; Doğrudan kana verilir. İnsülin.
BESLENME;
GÖREVLERİ;
1) Enerji vermek ; Karbonhidratlar ve yağlar vücudun enerji kaynağıdırlar.
2) Yapıtaşı oluşturmak ; Yapı taşı oluşturan besinler en başta proteinler daha sonra yağlardır.
3) Faaliyetleri düzenlemek ; metabolizma faaliyetlerini düzenleyen besin öğeleri su, madensel tuzlar ve vitaminlerdir.
PROTEİNLER ;
Yapılarında karbon, hidrojen , oksijen ve azot bulunur. Proteinler hayvansal ve bitkisel kaynaklarda bulunur. Et(yağsız) , süt , süt ürünleri , yumurta , balık, bezelye , mercimek , nohut , buğday başlıca protein kaynaklarıdır.
KARBONHİDRATLAR;
1) Organizmanın faaliyetleri için gerekli enerjiyi sağlarlar. Üç gruba ayrılırlar; Monosakkaritler ; glikoz,glaktoz ve fruktoz’dan oluşur.
2) Disakkaritler ; Sakaroz , laktoz ve maltozdan oluşurlar.
3) Polisakkaritler ; Nişasta , selüloz ve glikojenden oluşur.
Bitkisel kaynaklı önemli karbonhidratlar nişasta ve şekerdir.
YAĞLAR ;
Yapılarında karbon , hidrojen ,fosfor ve azot bulunur. Vücut enerjisinin %45’ini yağlardan sağlar. Yağlar çeşitli dokuların yapılışı içinde gereklidir.(Kemik iliği , sinir dokusu )
MADENSEL TUZLAR ve MADDELER ;
_ Sodyum – potasyum ; Vücut sıvılarında yer alırlar. Hücre içi ve dışı sıvı alışverişinde önemli rol alırlar.
_ Kalsiyum ; Bütün dokularda özellikle kemik dokuda bulunurlar. Süt yumurta , sebzeler , suda bulunur.
_ Demir ; Kan alyuvarlarındaki hemoglobin yapısı için önemlidirler. Eksikliğinde anemi görülür. Ispanak , lahana,yumurtanın sarısı ve kırmızı ette bulunur.
_ Fosfor ; Vücut dokularının yapısı için gereklidir . yeşil sebze , yumurta sarısında bulunur.
_ İyot ; tiroid bezinin salgısı için gereklidir.
VİTAMİNLER ;
h A vitamini ; Yağda eriyen vitamindir. Epitel dokuyu korur , gelişmeye yardımcı olur , vücut direncini arttırır. Eksikliğinde gece körlüğü ortaya çıkar. Havuç , ıspanak , karaciğer , yumurta ,süt, tereyağı , balık yağında bol miktarda bulunur.
h D vitamini ; yağda eriyen vitamindir. Kandaki fosfor seviyesini düzenler. Kemiklerin oluşumu için gerekli kalsiyumun kullanılmasında rol oynar. Balık, süt , yumurta ve güneş ışığı D vitamini kaynaklarındandır.
h E vitamini ; yağda eriyen vitamindir. Eksikliğinde kısırlık görülür. Et ,süt , tahıllar ve yumurta sarısında bol bulunur.
h K vitamini ; Yağda eriyen vitamindir.kanın pıhtılaşma mekanizmasında rol alır. Yeşil sebze ve meyveler önemli k vitamini kaynağıdır.
h B1 Vitamini ; suda eriyen vitamindir. Karbonhidrat metabolizmasında önemli rolü vardır. Eksikliğinde beriberi hastalığı görülür. Tahıllar ,baklagiller ,patates ,et, süt karaciğer ve meyvelerde bulunur.
h B2 Vitamini ; Suda eriyen vitamindir. Hücrelerdeki gaz alışverişinde önemli rolü vardır. Eksikliğinde gelişme bozuklukları , deri ve tırnak çatlakları görülür. Ispanak , armut , muz ,et ,süt karaciğer ve yumurta önemli B2 vitamini kaynaklarıdır.
h B6 Vitamini ; Suda eriyen vitamindir. Protein metabolizmasında etkilidir. Eksikliğinde protein metabolizması ve sinir sistemi bozuklukları görülür. Bira mayası , karaciğer ve peynir önemli kaynaklardandır.
h B12 Vitamini ; Suda eriyen vitamindir. Karaciğer metabolizmasında ve kan yapımında önemli rolü vardır. Eksikliğinde kansızlık görülür. Karaciğer , et ,süt,peynir ve yumurtada bol miktarda bulunur.
h C vitamini ; suda eriyen vitamindir. Toksinlere ve enfeksiyonlara karşı etkilidir. Diş eti sağlığı için gereklidir. Eksikliğinde skorbit denilen hastalık ortaya çıkar. Turunçgillerde ve yeşil sebzelerde bulunur.
METABOLİZMA ;
Besin öğelerinin vücutta geçirdikleri bütün kimyasal değişikliklere metabolizma denir. Yapıcı ve yıkıcı metabolizma olarak ikiye ayrılır. Yapıcı metabolizmaya ;anabolizma , yıkıcı metabolizmaya ; katabolizma denir.
VÜCUT ISISI VE ISI AYARI ;
Hücre içindeki glikozun oksijen ile birleşmesi sonucu ısı oluşur. Vücut ısısının yarısına yakınını karaciğer yapar. Beynin hipotalamus bölümü ısı denetim mekanizmasıdır.
BOŞALTIM SİSTEMİ ;
Artık maddelerin dışarı atılmasına boşaltım sistemi denir. Vücuttan atık maddeler ; solunum sistemi , sindirim sistemi ve deri ile atılır.
ÜRİNER SİSTEM ;
Kandaki artık ve zararlı ürünleri süzen , idrar yapan ve yapılan idrarı dışarı atan sisteme üriner sistem denir. Üriner sistem organları ; böbrekler , idrar boruları , idrar torbası , idrar kanalı.
BÖBREKLER ;
En önemli boşaltım organıdır. Damarlarla asılı halde insan vücudunun sağ ve sol yanlarında bulunurlar.. üstlerinde organizmaya salgı üreten böbrek üstü bezleri bulunur. 24 saatte yaklaşık 1500 litre kan böbreklerden geçer ve bu miktarın %10 süzülür süzülen bu kan tekrar borucuklarda emilerek tekrar dolaşıma katılır. Geriye kalan %1 lik artık da idrar olarak atılır. İdrarın %96 sı su , %2’si üre ,% 2’si tuzlardan oluşmuştur.
Böbreğin görevleri;
- Üre ve asiti atmak
- Su metabolizması sağlamak
- Tuz metabolizması sağlamak
- Osmatik basıncı dengelemek
- Asit – baz dengesini sağlamak
- Zararlı maddeleri atmak
ÜREME SİSTEMİ ;
Erkek ve dişide üreme için özel hücreler bulunur. Erkek hücresinin dişi hücresini döllemesiyle üreme başlar. Erkek üreme hücresine spermatozoa , dişi üreme hücresine ova denir.
Erkek ve dişi seks hücreleri gonad adı verilen bezlerde üretilirler. Erkek gonadlarına testis , kadın gonadlarına ovarium denir. Erkekten atılan meni içinde ortalama 150-200 milyon sperm bulunur.
Kadın dış üreme organına vulva denir.
SİNİR SİSTEMİ ;
İnsan vücudunun en gelişmiş ve en önemli iletişim aracıdır. Sinirsel düzenleme için iki ayrı sinir sistemi mevcuttur. Birincisi beyin –omurilik sinir sistemi , ikincisi ; otonom sinir sistemi.
- Beyin – omurilik (cerepro – sipinal) sinir sistemi ; Bu sistem vücudun çevre ile ilişkisine hizmet eder.
- Otonom sinir sistemi ; Bu sistem iç organların faaliyetlerini düzenler.
Sinir sisteminin sinirsel merkezleri beyin ve omuriliktir. Sinirsel merkezlerin yapısında boz madde (substantia grisea) ve ak madde (substantia alba) denilen iki tabaka vardır. Boz madde sinir hücrelerinin toplu halde bulunduğu tabakadır. Ak madde sinir hücrelerinin uzantısı olan sinir tellerinin toplu olarak bulunduğu tabakadır.
Duyu uyartılarını taşıyan yollara afferent yada sensitif denir.
SİNİRLER ;
· Duyurucu Sinirler (sensitif – afferent) ; Dokulardan sinirsel merkezlere uyartılar getiren sinirlerdir.
· Çalıştırıcı sinirler (motor-efferent) ; Merkezlerden dokulara uyartıları götürücü sinirlerdir.
· Karma sinirler (miks) ; Duyurucu ve çalıştırıcı sinir tellerini bulunduran sinirlerdir.
BEYİN ;
Vücut faaliyetlerinin denetlendiği ve ruhsal olayların geliştiği organdır. Beyin organizmanın komuta merkezidir.
Beyin zarları ;
þ Duramater (sert zar) ;
þ Araknoid (örümcek zar)
þ Piamater (ince zar)
Beyinin bölümleri ; Asıl beyin , ara beyin ,orta beyin , beyincik , köprü ve soğan ilik olmak üzere altı bölümden oluşur.
BEYİN SİNİRLERİ ;
Ó 1.Çift – koku siniri ( n.olfactorius)
Ó 2. Çift – görme siniri (n.opticus)
Ó 3.Çift – göz oynatan sinirler (n.oculomotorius)
Ó 4.Çift – makara siniri (n.trochlerais)
Ó 5.Çift –üçüz sinir (n.trigrminus)
Ó 6.çift – gözü dışa oynatan sinir (n.abducens)
Ó 7.Çift – yüz siniri (n.facialis)
Ó 8.çift – işitme ve denge siniri (n.stato-acistitus)
Ó 9.çift – dil ve yutak siniri ( n.glossopharyngicus)
Ó 10 .çift –akciğer –mide siniri (n.vagus)
Ó 11 çift – kafa spinal siniri (n.accessorius)
Ó 12 çift – dilaltı siniri (n.hypoglossus)
ENDOKRİN SİSTEMİ ;
Salgıların belirli bir kanala ihtiyaç duymadan doğrudan doğruya kana veren bezlerin toplamına endokrin sistemi denir. Bu sistemi oluşturan bezlere iç salgı bezleri denir.
Hormon yapan iç salgı bezleri ; Hipofiz , epifiz , tiroid , paratiroid , timus , pankreas adacıkları , böbrek üstü bezleri , gonadlar.
A) HİPOFİZ ÖN LOBU HORMONLARI (ADENOHİPOFİZ);
è Somatotrop hormon (STH) ; Gelişme hormonu. Kemiklerin ,kasların büyümesinde etkilidir.
è Gonadotrop hormonlar (GTH) ; Erkek ve kadın üreme organlarını kontrol eden hormondur.
è Prolaktin hormonu (LTH) ; Gebelikte memelerin gelişmesini , doğumdan sonrada süt yapımını kontrol eder.
è Tirotrop hormon ( TSH) ; tiroid bezinin faaliyetlerini kontrol eder.
è Adrenokortikortop hormonu (ASTH) ; Böbrek üstü bezi korteksini uyaran hormon.
B) HİPOFİZ ARKA LOBU HORMONLARI (NÖROHİPOFİZ);
C) EPİFİZ ; Beynin arka ucunda bulunan çok küçük bir bezdir. Melatonin hormonu salgılar.
D) TİROİD BEZİ ; Metabolizmayı düzenler ve gelişme üzerinde etkili olur. Tiroid bezi hormonuna tiroksin denir
E) PARATİROİD BEZİ ; Kandaki kalsiyum seviyesini düzenler. Hormonu parathormonudur.
F) TİMUS BEZİ ; Yeni doğmuş bebek ve çocuklarda gelişmiş olan bir lenfatik organdır.
G) PANKREAS ADACIKLARI ;
H) BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ ;
BEŞ DUYU ;
1) DERİ (CUTİS) ; Üst deri ve alt deri olarak iki tabakadan oluşur.
2) GÖZ ;
- MİYOP ;Uzaktaki cisimleri görememe. İç bükey camlı gözlükler kullanılır.
- HİPERMETROP ;Yakındaki cisimleri görememeye denir. Dış bükey camlı gözlükler kullanılır.
- ASTİGMATİZM ; Cisimlerin karışık ve düzensiz görülmesi. Silindirik camlı gözlükler kullanılır.
3) KULAK ;
4) BURUN
5) DİL
Özeti Hazırlayan:Ufuk Tan Doğan YILDIZ
<<< İlk Sayfa <<< Önceki Sayfa